پلاک مخدوش و نظریه پنجرههای شکسته
قاضی کاظم میرزایی مستشار دادگاههای تجدیدنظر استان خراسان رضوی
بارها درخیابان های شهر وسایل نقلیه با پلاک های مخدوش را دیده اید.
هرچند انگیزه بیشتررانندگان فرار ازدوربین های کنترل ترافیک است، لکن دربرخی موارد انگیزههای فرارازمجازات پس ازارتکاب جرم نیزوجوددارد،این تخلف اگرچه جریمه رانندگی را به همراه دارد اما قانونگذاراین عمل را جرم دانسته ومطابق ماده۷۲۰مجازات اسلامی مصوب سال۱۳۷۵برای این عمل مجازات درنظرگرفته است: "هرکس درارقام و مشخصات پلاک وسایل نقلیه موتوری زمینی، آبی یا کشاورزی تغییردهد ویا پلاک وسیله نقلیه موتوری دیگری را بهآن الصاق نماید یا برای آن پلاک تقلبی به کاربردیا چنین وسایلی را با علم به تغییر و یا تعویض پلاک تقلبی مورد استفاده قرار دهد... به حبس ازشش ماه تا یک سال محکوم خواهد شد اما ازدیدگاه جرم شناسی می توان آن را با نظریه پنجرههای شکسته مورد بررسی قرارداد، این نظریه به زبان ساده بیان میدارد نشانههای آشکاربینظمی و هرجمرج درمحیط (مثل یک پنجره شکسته) باعث افزایش جرمهای بزرگتر میشوند. بیتفاوتی نسبت به تخلفات و جرایم کوچک این پیام را می رساند که قانون حاکم نیست.
زمانی که خودرویی با پلاک غیرقابل خوانا(توسط رنگ، برچسب یا شکستن حروف) در خیابان تردد میکند، این پیام را به همه میدهد که دوربینها نمیتوانند جریمه ثبت کنند یاپلیس بهاندازهکافی نیست و قانون دراین شهرقدرت اجرایی ندارد. این تخلف کوچک، زنجیرهای از بینظمی را کلید می زندو راننده با خیال راحت تخلفات دیگری را هم با بهرهگیری ازاین شگرد مرتکب می شود.درمرحله بعد رانندگان دیگرمیبینندکه او جریمه نمیشود،پس نتیجه میگیرند اگراومیتواند، من هم میتوانم و تعداد پلاکهای مخدوش افزایش مییابد.درادامه تخلفات رانندگی به یک رفتارعادی وروزمره تبدیل میشود ودرانتها بینظمی ازترافیک فراترمیرود. گاهی یک تخلف رانندگی ممکن است یک اشتباه لحظهای باشد، اما پلاک مخدوش یک تخلف «عامدانه و برنامهریزیشده» است.این کارنشان میدهد راننده از قبل قصد دورزدن قانون را داشته یعنی دقیقاً همان نگرشی که نظریه پنجرههای شکسته آن را خطرناک میداند: "بیاعتنایی آگاهانه به نظم عمومی و نظم شهری"
اما راهکار و راه حل این معضل که به کاهش آن کمک نماید برخورد فوری و بدون اغماض، جریمه سنگین و توقیف خودرو برای اولین تخلف، نه وقتی که به معضل تبدیل شد. استفاده از فناوری های جدید و دوربینهای هوشمندی که پلاک مخدوش را تشخیص داده و خودرو را متوقف کند.
پلاک مخدوش فقط یک تخلف چندهزارتومانی نیست، اولین سنگ بنای فروپاشی نظم شهری است وخیلی زود فرصتی برای قانون گریزان فراهم می آورد. بنابراین با این گونه جرایم باید بدون اغماض و قاطعانه برخورد شود.