بی عدالتی برقی علیه خراسان!
مسعود حمیدی
بیعدالتی ریشه توسعه نامتوازن است. امروز بهجرئت میتوان عنوان کرد که توسعه در ایران به هسته مرکزی و پیرامون تبدیلشده است که مجال پرداختن به آن در این نوشتار نیست اما اگر به پهنه گستره افقی کشور نگاه کنیم خواهیم دید که نحوه توزیع امکانات در کشور از هسته به پیرامون «کاهش» پیدا میکند و به همان نسبت گستره اتخاذ تصمیمات اعمالی از هسته به پیرامون افزایش پیدا میکند. در این گزارش به مسئله انرژی و بهطور خاص برق خواهیم پرداخت که برای استان خراسان رضوی این بیعدالتی بهصورت جدی مشهود است. مبنای این تحلیل دادههای رسمی شرکت برق منطقهای خراسان است و بازه زمانی آن بر اساس دادههای در دسترس از سال 1400 تاکنون است. حدود یک دهه است که مدیران استان مدعیاند که در استان خراسان رضوی مازاد تولید برقداریم و برق استان به دیگر استانها به خصوص هسته مرکزی کشور صادرات میشود اما وقتی دولت تصمیم به اعمال سیاستهای انقباضی برق مانند خاموشیها یا مصرف آلایندهها (مازوت سوزی) میگیرد بازهم از هسته به پیرامون این سیاستها تشدید میشود. برای اثبات این ادعا کافی است نگاهی به دادههای آماری شرکت برق و وزارت نیرو داشته باشیم و این دادهها را تحلیل کنیم.
سرانه مصرف استان پایینتر از کشور
طبق این داده ها سرانه مصرف خانگی در استان خراسان رضوی همواره از متوسط کشور پایینتر بوده است که در جدول ذیل بهصورت تفکیکی آمده است. این دادهها نشان میدهد؛ سرانه مصرف کل در استان خراسان رضوی در سال 1400 معادل 2789 کیلووات بر ساعت بوده درحالیکه متوسط کشوری 3629 کیلووات بر ساعت بوده است. این عدد برای استان خراسان رضوی در سال 1402 به 3003 کیلووات بر ساعت رسیده و برای متوسط کشور به 3903 کیلووات بر ساعت رسیده است؛ بنابراین در سال 1402 سرانه مصرف برق در استان خراسان رضوی حداقل 900 کیلووات بر ساعت از متوسط کشوری پایینتر بوده است. از سویی دیگر سرانه تولید برق استان در این سال 3342 کیلووات بر ساعت بوده که این عدد بیانگر مازاد تولید برق در خراسان رضوی است که این مازاد تولید به دیگر استانها صادرشده است.
خانواده های خراسانی سرانه مصرف کمتری دارند
علاوه بر این در بخش خانگی سرانه مصرف استان خراسان رضوی در سال 1400 معادل 2054 کیلووات بر ساعت بوده که این سرانه برای کل کشور معادل 3213 کیلووات بر ساعت بوده است یعنی خانوارهای استان خراسان رضوی در مقایسه با دیگر استانها حداقل هزار کیلووات ساعت مصرف سرانه کمتری داشتهاند. این سرانه در سال 1402 برای خراسان رضوی به 2097 کیلووات بر ساعت رسیده و برای کشور به 3233 کیلووات بر ساعت بوده است. این دادهها نشان میدهد سرانه مصرف برق خانگی در خراسان رضوی بسیار پایینتر از متوسط کشوری است.
صنعت کم مصرف برق استان
در بخش صنعت نیز وضعیت به همین شکل است. دادههای رسمی نشان میدهد سرانه مصرف بخش صنعت استان خراسان رضوی در سال 1400 معادل 282122 کیلووات ساعت بوده درحالیکه این سرانه برای کل کشور بیش از 408944 کیلووات ساعت بوده است و در سال 1402 این سرانه مصرف بخش صنعت در استان خراسان رضوی به 322031 کیلووات بر ساعت رسیده و برای کل کشور به 436072 کیلووات بر ساعت رسیده است. بنابراین بهرغم تمامی شائبهها درباره هدر رفت انرژیبخش صنایع در استان خراسان رضوی دادههای رسمی نشان میدهد در بخش صنایع استان خراسان رضوی سرانه مصرف بسیار پایینتر از متوسط کشوری است.
3.5 برابر شدن مازوت سوزی در 3 سال
طبیعتاً وقتی دادهها بیانگر پایین بودن سرانه مصرف در کلیه بخشهای مشترکین برق استان خراسان رضوی است نباید سیاستهای اعمالی دولت بخصوص در تخصیص سوخت دوم شدت بیشتری برای این استان داشته باشد. اما متأسفانه دادهها نشان میدهد سهم نیروگاههای استان از سوخت آلوده کننده نفت کوره (مازوت) طی سالهای 1400 تا 1403 به طرز قابلتوجهی افزایش پیداکرده است و از 120 میلیون لیتر در تابستان 1400 بهعنوان پیک مصرف سالانه برق به 406 میلیون لیتر در تابستان 1403 رسیده است. شاید عنوان شود که میزان مازوت سوزی در کل کشور به همین روال بوده است اما دادهها نشان میدهد سهم استان از کل مازوت سوزی نیروگاههای کشور در سال 1400 معادل 8.5 درصد بوده است که این سهم در سال 1402 به 11.5 درصد رسیده است. در مقابل سهم استان از سوخت گازوئیل طی سه سال گذشته کاهش پیداکرده است طوری که از سهم 11.5 درصدی در سال 1400 به سهم 8.5 درصدی در سال 1402 کاهش پیداکرده است.
بیعدالتی برقی علیه خراسان رضوی
بنابراین باید بهصراحت عنوان کرد درحالیکه سرانه تولید برق در استان بالاتر از سرانه مصرف در کلیه بخشهاست و نسبت سرانه مصرف در بخشهای مختلف استان نسبت به سرانه کل کشور بسیار پایینتر است اما دولت برخلاف عدالت عمل کرده و سهم سوخت آلاینده مازوت را برای نیروگاههای خراسان رضوی طی سه سال گذشته بیش از 3 برابر افزایش داده است. اما این تمام ماجرا نیست و میزان خاموشیهای اعمالی در استان خراسان رضوی به نسبت سهم استان از تولید و سرانه مصرف در مقایسه با دیگر استانها بالاتر بوده است. از سویی دیگر اعمال سیاستهای تبعیضی در مازوت سوزی نیروگاههای استانهای مختلف باعث شده است میزان روزهای آلوده بر اثر مصرف مازوت در کلانشهر مشهد حتی از کلانشهر تهران هم بالاتر باشد.