بانوان واقف در حرم امام رضا(ع)
با توجه به اسناد موجود، کهنترین اثر وقفی زنان در حرم به دوره سلجوقی برمیگردد. در آستان قدس رضوی مصحفی متعلق به زمرد ملک، از بانوان هنرمند و خطاط خاندان سلجوقی بوده که در سال 540 تحریر شده است. اما قدیمیترین واقف زن در حرم امام رضا(ع) گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ تیموری است. گوهرشادبانو پس از اتمام بنای مسجد گوهرشاد، املاکی در ولایت توس و جام وقف این مسجد کرد و نوع مصرف این موقوفات را هم برای رتق و فتق امور مربوط به مسجد و زوار مرقد مقدسه رضوی نهاده است. به دستور او در داخل حرم رواقهای دارالحفاظ، دارالسیاده و دارالسلام ساخته شد تا زوار جایی برای غذا خوردن، استراحت کردن و مکانی برای قرآن خوانی و پرسش و پاسخ دینی داشته باشند. مدرسه پریزاد از دیگر بناهای دوره تیموری است که بانی آن پریزاد، ندیمه گوهرشادخاتون و همسر میرزا میرک حسینی (متولی مزار خواجه ربیع) است. همچنین در دوره صفویه برخی زنان همچون آهوخانم، قمرنساخانم و فاطمهخانم موقوفاتی را از خود به یادگار گذاشتهاند که مصارف این وقفیات در زمینه روشنایی، مطبخ حرم مطهر و... هزینه میشود. در دوره قاجار مشارکت بانوان برای وقف در آستان قدس رضوی درخور توجه است به طوری که حدود ۲۰ مورد وقف توسط ۲۳ نفر از زنان خیر املاک و مستغلاتی وقف آستان قدس رضوی شده است. نوع مصارف تعیینشده از سوی واقفان در این دوره بیشتر متمرکز بر روشنایی حرم، دارالشفا، تعزیهداری، فقرا و... است. با بررسی سهم زنان در وقف، چنین استنباط میشود که در هر دورهای، مشارکت در وقف توسط زنان طبقات مختلف جامعه وجود داشته است.
برگرفته از مرکز اسناد و مطبوعات
آستان قدس رضوی