مرزهای متشنج، آبهای پرمناقشه
فاطمه ملک زاده
روابط شکننده میان هند و پاکستان وارد مرحله تازهای از تنش شده است. در پی حملهای مرگبار در منطقه گردشگری پهلگام، دهلینو اسلامآباد را به حمایت از عاملان متهم کرد؛ اتهامی که پاکستان بهصراحت رد کرده است. حالا با گذشت چند روز از این حادثه، زنجیره اقدامات متقابل میان دو قدرت اتمی با سرعت در حال گسترش است؛ از سرنگونی پهپاد و اخراج اتباع گرفته تا بازداشت یک نیروی مرزبانی پاکستانی در ایالت راجستان، همه نشانههایی از جهش تنش به ابعاد نظامی، سیاسی و حتی اقتصادی دارند. نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در موضعی تند اعلام کرده که «پاسخ سختی در راه است» و کشتیهای پاکستانی را از ورود به بنادر هند منع کرده است. در واکنش، گمانهزنیها از تدابیر متقابل اسلامآباد در حوزه تجارت و حملونقل دریایی شدت گرفتهاند. هند همچنین در بیانیهای رسمی واردات و ترانزیت کالا از پاکستان را ممنوع اعلام کرده و دلیل آن را امنیت ملی عنوان کرده است.در این میان، پیمان حیاتی آب سند نیز به محور تازهای از بحران بدل شده است. این پیمان که با میانجیگری سازمان ملل و بانک جهانی در سال ۱۹۶۰ به امضا رسید، رژیم بهرهبرداری از شش رودخانه منطقه را تعیین میکند؛ سه رود برای هند و سه رود برای پاکستان. تعلیق یکجانبه تبادل اطلاعات از سوی هند، اگرچه بهمعنای بستن آب نیست، اما در سطح نمادین پیام روشنی دارد. واکنش پاکستان نیز کمسابقه بوده است؛ سفیر این کشور در روسیه هشدار داده که هرگونه تلاش برای مصادره آب، بهمنزله اعلان جنگ تلقی خواهد شد. در چنین فضایی، مقامات پاکستانی از «اطلاعات موثق درباره حمله قریبالوقوع هند» سخن میگویند. با این حال، تحلیلگران معتقدند که همچون درگیریهای کارگل در ۱۹۹۹ یا پولوامای ۲۰۱۹، دوطرف نوعی مهار کنترلشده بر سطح بحران دارند. هرچند احتمال درگیریهای محدود مرزی و هوایی بالا رفته، اما تبدیل این تنشها به یک جنگ تمامعیار، فعلاً دور از ذهن است؛ بهویژه که هر دوطرف به تبعات درگیری میان دو قدرت هستهای واقفاند. آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، تقاطع بحرانهای مرزی با بحرانهای منابع حیاتی مانند آب است؛ مسئلهای که میتواند در آیندهای نهچندان دور، شکل جدیدی از تهدید را به این مناقشه دیرپا اضافه کند. درحالیکه نگاهها به درگیریهای نظامی متمرکز است، بحران آب ممکن است همان نقطهجوشی باشد که معادلات امنیتی در جنوب آسیا را دگرگون سازد.