جولان تازه علی اف در میدان تکفیری ها
صادق غفوریان
کاملا طبیعی به نظر می سد که ناظران و مفسران منطقه ای و بین المللی نسبت به تحرکات، اقدامات و سفرهای ابومحمد جولانی، رهبر هیئت تحریرالشام و رئیس موقت سوریه حساس باشند و شاخکهای سیاسی و منطقه ای خود را به کار بیندازند تا مبادا اتفاقی را از دست بدهند. به ویژه زمانی که روی دیگر یکی از سکه های «جولانی» کشور آذربایجان و سیاست های مشکوک الهام علی اف باشد.آری؛ همانطور که اشاره شد، همپیاله شدن جولانی با الهام علی اف، همزمان با تلاشهای صلح میان آذربایجان و ارمنستان از وجوه مختلف برای ما دارای اهمیت است. از این رو سفر روز گذشته رئیس موقت دولت سوریه به باکو نه تنها یک حضور تشریفاتی، بلکه از جهات گوناگون قابل تامل و حامل پیامهای ژئوپلیتیک مهمی برای بازیگران منطقهای بهویژه ایران است.
چرا سفر جولانی به باکو را باید جدی بگیریم؟
1- ارسال پیامی هشدارآمیز به ایران و ارمنستان مبنی بر آمادگی برای استفاده از گروههای شبهنظامی در صورت احیای تنش یا ناتوانی مذاکرات صلح.
2- استفاده از ظرفیت جولانی و شبکهاش برای مدیریت و کنترل مناطقی که احتمال بروز ناامنی یا تحرکات قومی وجود دارد، بهخصوص در مناطق تازه آزادشده یا مرزی.
3- القای نزدیکی بیشتر به محور ترکیه-اسرائیل و مجاب سازی غرب نسبت به نقش جایگزین آذربایجان در معادلات سوریه و قفقاز و حتی منطقه.
4- از سوی دیگر، نقش اسرائیل در هماهنگی و حتی تشویق این سفر برجسته است. تلآویو با تقویت روابط با باکو و حمایت اطلاعاتی و امنیتی، تلاش دارد حضور ایران را در قفقاز محدود کند و از جولانی به عنوان ابزاری برای فشار بر هرگونه حضور یا نفوذ ایران و محور مقاومت در خطوط نفوذ قفقاز و شمال سوریه بهره گیرد. اسرائیل همچنین تمایل دارد میدان سیاست و امنیت در قفقاز را از طریق واسطههایی چون جولانی پررنگتر کند، بدون آنکه هزینه مستقیم نظامی بپردازد.
دیپلماسی بدون وقفه جولانی با صهیونیست ها
اما آن چه تحلیل ها و گمانه ها از بازی جولانی در میدان اسرائیل را تقویت می کند، اظهارات مکرر و همراه با رویکرد وادادگی او در برابر اسرائیل است. علاوه بر این، سفر 4 روز قبل او به امارات یک نقطه تاریک به همراه داشت و آن هم دیدار با مقامات رژیم بود. چراکه شبکه المیادین به نقل از منابع دیپلماتیک مطلع گزارش داد که «احمد الشرع» معروف به ابو محمد جولانی که خود را رئیس دولت انتقالی سوریه میخواند، در ابوظبی با «تساحی هنگبی»، مشاور امنیت داخلی رژیم صهیونیستی، دیدار کرده است.
همچنین روز گذشته و در جریان سفر جولانی به باکو، خبرگزاری تسنیم نوشت: رسانه های رژیم صهیونیستی فاش کردند که دیدار مستقیمی میان وی و مقامات اسرائیلی در پایتخت جمهوری آذربایجان برگزار می شود.
رسانه های آذربایجان چه گفتند؟
در میانه تمامی این تحلیل ها، رسانه های آذربایجان البته تلاش کردند، این سفر و دیپلماسی آذربایجان را فعال و در مسیر رویاهای منطقه ای علی اف و عرض اندام در خاورمیانه قلمداد کنند.
در این زمینه، خبرگزاری Caliber.Az آذربایجان روز گذشته نوشت: این دیدار، نقطه عطف مهمی در توسعه روابط دوجانبه است و منعکس کننده زمینه گسترده تر استراتژی سیاست خارجی در حال تحول باکو است. همچنین بر جاه طلبی رو به رشد باکو برای ایفای نقش فعال تر در خاورمیانه - منطقه ای که به طور سنتی با رقابت شدید منافع بین بازیگران جهانی و منطقه ای مشخص می شود - تأکید می کند. ضمن این که در بحبوحه افزایش تقاضای جهانی برای گاز آذربایجان، باکو به طور فعال در حال بررسی راههایی برای تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی خود است.
تحلیل مرتبط
ابعاد پنهان سفر جولانی به باکو
سالار سیف الدینی- کارشناس مسائل بین المللی
سفر جولانی به باکو ابعاد پشت پرده زیادی میتواند داشته باشد که عموماً واجد جنبه نظامی و استراتژیک است.
جولانی پس از توافق با ترامپ، متعهد شده تا نیروهای تکفیری «خارجی» را از سوریه اخراج کند. اگرچه حزب اسلامی ترکستان (ایغورها) در ارتش سوریه ادغام شدند اما چند گروه تکفیری قفقازی همچنان در فهرست اخراج باقی ماندند که نه دولتهای متبوعشان حاضر به استرداد آنها هستند و نه جولانی علاقهای به درگیری با آنها دارد. تا کنون تمرکز و پراتیک نظامی آنها در مرز سوریه با عراق بود اما به نظر میرسد بخش دیگری از تکفیریها مانند جنگ ۲٠۲٠ قراباغ قرار است به مرز با ایران منتقل شوند. پیش از آن نیز ۴٠ روستا در رایون آستارا از جمعیت بومی تخلیه و برخی گروههای تکفیری در آن مستقر شده بودند.
اکنون تحلیل سفر جولانی به باکو بدون درنظر گرفتن جنگ آینده ایران و اسرائیل و یا اشغال استان سیونیک ارمنستان ناممکن است و باید یک پیوست استراتژیک برای این سفر قائل بود. با توجه به حملات اسرائیل به زیرساختهای نظامی شمالغرب در جنگ ۱۲ روزه، ضریب این احتمال نیز افزایش پیدا کرده است.
دو فرض بیثبات کننده دیگر نیز در این معمّای امنیتی محتمل است؛ نخست انحلال پ.ک.ک و ادغام توان رزمی آن در پژاک برای ناامن سازی مرزهای غربی ایران و دو دیگر، حرکت یک ستون از نیروهای تکفیری از شرق سوریه به سمت ایران جهت خرابکاری و حمله به نقاط حساس مرزی در شرایط بحرانی. بنابراین ترکیب حمله هوایی با جنگ زمینی با استفاده از تکفیریها محتمل به نظر میرسد.