پنجره «خرمشهر» رو به دوران پسانبرد
مائده کاشیان
همزمان با جنگ 12 روزه و پس از توقف آن، تلویزیون برنامههای مختلفی را با محوریت این نبرد تحمیلی روی آنتن برد. بعضی برنامههای گفتوگومحور به وجوه انسانی و اجتماعی موضوع پرداختند، تعداد دیگری از برنامهها نیز سراغ تحلیلهای سیاسی از ابعاد جنگ رفتند که مهمترین نمونه آن ویژهبرنامه «خرمشهر» است. این برنامه از دوم تیر روانه آنتن شد و با حضور وحید جلیلی قائم مقام فرهنگی صداوسیما در قسمت دوم، شروع پرسروصدایی داشت. «خرمشهر» که ساعت 22 در جدول پخش شبکه افق جای گرفته، از زوایای مختلف سیاسی، رسانهای و فرهنگی، به دوران پس از جنگ میپردازد و تصویر کاملی را در این زمینه ارائه میدهد. به همین بهانه، با سیداحمد موسوی صمدی تهیهکننده و مجری «خرمشهر» درباره تولید این برنامه، رویکرد و اهداف آن گفتوگو کردیم.
ایده تولید «خرمشهر» چطور شکل گرفت؟
گروه ما که حدود 10 سال است برنامهسازی میکند، یک ایده متمرکز داشت برای طراحی یک مجله تصویری که به مخاطب تحلیل بدهد. در فضای جنگ، حجم دادهها و اخبار زیاد است و مخاطب بیش از دریافت اخبار، نیاز به دریافت تحلیل و ارزشافزودههایی برای درک بهتر صحنه و میدان دارد، این کارکرد و هدف اصلی «خرمشهر» است. یعنی «خرمشهر» وظیفه خودش را افزایش بصیرت و آگاهی مخاطبان تعریف کرده است. البته این منشوری که طراحی شده ابعاد مختلفی دارد؛ یک بُعد آن افزایش دانش مخاطبان در حوزه بینالملل است که یک میز رصد و پایش رسانههای انگلیسی و عربزبان داریم، یکی دیگر موضوع تحلیل روز است که با حضور آقای علی صمدزاده یک تحلیل روندی از میدان، منطقه و تحولات غرب آسیا را داریم. همچنین مجموعه گفتارها و گفتوگوهای بینالملل داریم که زحمت این بخش را آقای شهاب اسفندیاری میکشند و سردبیرش آقای حامد نعمتاللهی است. این بخش تلاش میکند تصویری را که خارج از ایران درباره کشورمان در اذهان نخبگان، فعالان، کارشناسان و استادان دانشگاه شکل گرفته، برای مخاطب ایرانی بازنمایی کند و یک قرائت خارج از اتمسفر ذهنی مخاطبان شبکه افق به آنها بدهد. میز گفتوگوی فرهنگ، رسانه و گفتوگوی ویژه هم داریم که معمولا موضوع آن سیاسی است. در آخر برنامه سعی میکند با یک روند منطقی در حوزه معنویت و اخلاق فرود بیاید که در خدمت استادان ارجمند یزدانپناه و عابدینی هستیم.
چون وجه تحلیلی برنامه سنگین است، شاید مخاطب عام کمتر درگیر «خرمشهر» شود، طراحی برنامه عمدا به این شکل بوده است؟
در بافت مخاطبی، انتخاب میکنیم که مخاطب هدف و مخاطب مرکزی چه کسی باشد. ما به صورت خاص در «خرمشهر» نخبگان را در هدف قرار داریم، به همین دلیل بله ممکن است گاهی مخاطبان عمومیتر و دوستانی که از فضای تحولات و تحلیلها دورتر هستند کمتر از آن استفاده کنند، اما خب این طراحی تیم تولید برنامه بوده است.
سرفصلها و موضوعات هر قسمت بر چه اساس انتخاب میشوند؟
ما یک شورای سیاستگذاری و یک اتاق فکر داریم، پیگیر هستیم که یک سری موضوعات را به صورت روندی دنبال کنیم و به آنها بپردازیم. البته ویژگی برنامه این است که سعی کرده متناسب با تحولات روز و تغییرات وضعیت منطقهای، منعطف باشد و بتواند خودش را تطبیق بدهد، به همین دلیل میبینید که مثلا تحلیل چهارشنبهشب (25 تیر) «خرمشهر» روی تحولات سوریه متمرکز بود. با این که برنامه یادنامه ویژه شهید سپهبد رشید بود، اما در میز تحلیل روز، رصد و پایش رسانهها وحتی گفتوگوی بینالملل سعی کردیم فضای سوریه را تحلیل کنیم.
با فاصله گرفتن از توقف جنگ، رویکرد برنامه تغییر خواهد کرد؟
یک اصل اساسی که «خرمشهر» برای خودش تعریف کرده این است که روایت پساجنگ یا پسانبرد، مهمتر از روایت جنگ است. یعنی «خرمشهر» سعی میکند به واسطه بازخوانی این 12 روز از زاویه هنر، رسانه، سیاست و جامعهشناسی، یک روایت پساجنگ را به مخاطب خودش عرضه کند. البته این هم سختیها و دردسرهایی دارد، چون فضای تحلیلی در کشور هنوز آن آرامش و استقرار کامل را پیدا نکرده و کشور اصطلاحا به تعبیر بیانیه شورای عالی امنیت ملی، دستش روی ماشه است، یعنی کشور در حالت استندبای یا آماده هرگونه تغییر وضعیت است، اما «خرمشهر» تلاش میکند با آن نگاه تحلیلی بتواند روایت پساجنگ به مخاطب عرضه کند و این کارکرد برنامههای تحلیلی مانند «خرمشهر» است.
کارشناسان برنامه بر اساس چه معیار و ملاکی انتخاب شدهاند؟
سردبیر ارشد برنامه حجتالاسلام والمسلمین دکتر مرتضی روحانی هستند، ایشان سابقه مفصلی دارند و پیش از این تهیهکننده برنامه «سوره» شبکه چهار بودند، آقای روحانی اعضای تیم محتوایی در شورای سردبیری را بر اساس تجربیات گذشته و حوزههای تخصصی انتخاب کردند. مثلا دکتر حمیدرضا غلامزاده به دلیل تمرکزشان بر فضای بینالملل و رسانههای خارجی در برنامه حضور دارند. حضور آقای صمدزاده به دلیل سابقه تحلیلی و ویژگیهای ایشان در حوزه بحثهای مربوط به امنیت و جنگ اتفاق افتاده است یا کارویژه آقای نعمتاللهی فضای ارتباطات و حوزه بینالملل است. این تیم به فراخور سابقه گذشته و حوزه تخصصی فعلیشان انتخاب شدهاند.
«خرمشهر» تا چه اندازه به رعایت اصل چندصدایی قائل بوده است؟
به اذعان دوستان و منتقدان برنامه، شاید یکی از شاخصترین برنامههای سازمان در تحولات این جنگ تحمیلی 12 روزه، «خرمشهر» بوده که سیاست و مبنای کار خودش را خط مقاومت و وحدت قرار داده است، به همین دلیل هم میبینید که تیم اتاق فکر، موازنه را در دعوت از مهمانان رعایت میکند تا حتما بتوانیم گروههای فکری مختلف، جناحهای سیاسی متفاوت و حتی سلیقههای متفاوت را پوشش دهیم. حضور آقایان عطریانفر، شمسالواعظین، دکتر صفارهرندی، هنرمند بزرگواری مثل آقای میرفتاح، جواد قارایی و عباس موزون، همه بیانگر این تنوع و تکثر است، «خرمشهر» این موضوع را جزو وظایف ذاتی و اصلی خودش میداند.
آقای جلیلی اظهارنظر پرحاشیهای در برنامه شما داشتند که با هدف برنامه یعنی انسجام و همبستگی ملی هماهنگ نبود، آن لحظه شما در مقام مجری احساس کردید که نیاز نیست واکنش یا پاسخی داشته باشید؟
باید واقعبین باشیم، مجری در برنامههایی مانند «خرمشهر» یک میزبان است و زمینه گفتوگو را برای بیان اظهارنظر و عقاید مهمان فراهم میکند. من در «خرمشهر» مجری مناظره نیستم، کارکردی را که در برنامه «جام جم» دارم، حتما در «خرمشهر» نخواهم داشت، این طراحی تیم سردبیری و تولید است. شما در «خرمشهر» با یک هاردتاک یا گفتوگوی چالشی مواجه نیستید، جنس این برنامه مجله تصویری است و بستری برای ارائه نظرات مختلف. منتقدان آگاه باشند که تعمدا بنای ورود به گفتوگوی سخت، چالشی و مناظره را نداریم. سعی کردیم فرم را در خدمت محتوا بیاوریم.
پس نیاز نبود که واکنشی به صحبتهای آقای جلیلی داشته باشید؟
بله، همان طور که در اظهارنظرهای آقای فضائلی و دکتر علی مطهری هم ورود نکردم.
مشخص است که «خرمشهر» تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؟
خیر، برنامه یک تعهدی است که تیم تولید و تهیهکننده به سازمان اوج و شبکه افق دارند، پیشبینی ما این است که با تغییرات و روشن شدن وضعیت نبرد و تحولات دیپلماسی، مشخص میشود که برنامه ادامه پیدا میکند یا ماموریتش تمام میشود.