کارهای بزرگ برای اتاق فرمان بدن
اکرم انتصاری | روزنامه نگار
همه ما یک جهان بزرگ و پیچیده در سرمان داریم که به اتاق فرمان بدن هم معروف است. حکایت مغز شبیه کهکشان بزرگی است که در آن زندگی میکنیم و خیلی چیزها هنوز درباره آن ناشناخته است. 22جولای که در ایران با 31تیر ماه همزمان است به نام روز جهانی مغز نامگذاری شده. به همین بهانه با دکتر ابراهیم پوراکبر متخصص مغز و اعصاب و دبیر انجمن مغز و اعصاب ایران درباره مغز و راههایی که میتوانیم از سلامت آن محافظت کنیم،گفتوگو کردیم. این انجمن دیروز به همین مناسبت یک رویداد در کارخانه نوآوری مشهد در جهت ارتقای دانش مغز هم برگزار کرد.
فاکتورهای تاثیرگذار روی سلامت مغز
«قابلیت «نوروپلاستی سیتی» یا همان انعطافپذیری عصبی در مغز شگفتانگیز است. این توانایی مغز برای تطبیق با شرایط جدید است. یعنی شما هر آسیب فیزیکی ببینید مغز میتواند خودش و فرمانهایی را که صادر میکند با آن آسیب و میزان ناتوانی شما تنظیم کند. به نظرم این یکی از ویژگیهای منحصربهفرد آفرینش است.» دبیر انجمن مغز و اعصاب ایران با این مقدمه، از تاثیر سبک زندگی روی مغز میگوید :«سلامت مغز به چند عامل و فاکتورهای زیادی وابسته است. از جمله شرایطی که از دوران طفولیت تا شرایط رشدی، اقتصادی، فرهنگی و محرکهایی که از محیط زندگیتان میگیرید. بحث تغذیه سالم و تغذیه مدیترانهای هم در سلامت مغز تاثیرگذار است. سموم محیطی و آلودگی هوا که در کشورهای در حال توسعه بیشتر است مغز را در معرض آسیب بیشتری قرار میدهد. بعضی داروها میتوانند سلامت مغز را به تاخیر بیندازند و از طرفی بعضی شوکها، مصیبتها و استرسورهای عاطفی-روانی میتواند سلامت مغز را تهدید کند. طبیعی است که در شرایط زندگی سالم مغز ما هم سالمتر خواهد بود. منتها این اتفاق در کشورهای در حال توسعه خیلی میسر نمیشود.»
تقویت مغز با حذف نمک، کم کردن ادویه و چکاپ سالانه
همه ما دوست داریم از مغزمان محافظت و بیماریهای مربوط به آن را دیرتر تجربه کنیم. پوراکبر درباره راههای محافظت از سلامت مغز میگوید :«باید شرایطی مهیا کنید که تحمل استرسهای محیطی سادهتر شود. برای مثال، ورزشهای مستمر و هوازی که ضربان قلب و میزان تنفس را افزایش میدهد و دمای بدن را بالا میبرد چون گردش خون مغز را افزایش میدهد، روی سلامت مغز تاثیرگذار است. منتها این ورزش حداقل سه روز در هفته باید انجام شود. یک سری کارها مانند تکنیکهای ذهنآگاهی و... میتواند روی حفظ آرامش و سلامت مغز تاثیر بگذارد. مورد سوم تغذیه مناسب است؛ یعنی پرهیز از روغنهای ترانس و اشباعشده، مصرف غذاهای مدیترانهای و دریایی و سبزیجات و پرهیز از مصرف ادویهجات فراوان در غذاها. همینطور بهتر است نمک را از رژیم غذاییمان بهطور کامل حذف کنیم چراکه میزان نمکی که از چیزهایی مانند نان به ما میرسد در حد نیاز بدنمان کافی است. یاد گرفتن یک مهارت ذهنی و یک سری تمرینهای ورزشی میتواند باعث تقویت مهارتهای ذهنی شود و سلامت مغز و شبکهسازی را در آن بالا ببرد. یک مورد خیلی مهم در سلامت مغز، یاد گرفتن یک ساز موسیقی است که نوروپلاستیسیتی و آن شبکههای نورونی را که در مغز تقویت و بازسازی میشوند خیلی بالا میبرد. حل جدول، معما، پازل و ... هم تاثیرگذار است و انجام چکاپهای سالانه مانند قند، چربی و فشار خون که معمولا از 45سالگی به بالا باید جزو روتین سلامت باشد هم این موضوع را کامل میکند.»
اگر رانندگی عصبیتان میکند رانندگی نکنید
به عنوان یک متخصص مغز و اعصاب چه کاری را هیچ وقت انجام نمیدهید؟ دکتر پوراکبر اینطور به این سوال پاسخ داد :«خیلی مهم است که از محیطهای پرتنش دوری کنید. توصیه می شود از انجام هر آنچه و هر جایی که به شما تنش اضطرابی و روانی وارد میکند فاصله بگیرید و خودتان را در یک شرایط جدید قرار دهید. مثلا اگر رانندگی کردن خیلی عصبیتان میکند بهتر است اصلا رانندگی نکنید. اگر فکر میکنید یک مهمانی و شبنشینی که به آن دعوتید برایتان تنشزاست در آن ورود نکنید و هر آن چه حالتان را بهتر میکند انجام دهید. چون ما در برابر سلامت جسم و روانمان مسئولیم و باید هر آنچه را به آن آسیب میزند،حذف کنیم.»
در دام «doom scroling» نیفتید
در روز جهانی مغز شنیدن توصیه یک متخصص مغز و اعصاب یک نسخه نجاتبخش است. «با توجه به شرایط جامعه ما و تنشهای داخلی و خارجی که وارد میشود توصیهام این است که از دنبال کردن خیلی جدی اخبار به ویژه اخباری که به هر حال اضطراب شما را بالا میبرد پرهیز کنید. به این پدیده «doom scroling» میگویند. یعنی شما همواره در صفحات مجازی بچرخید، اخبار را مرور کنید و از این کانال به آن کانال و از این شبکه تلویزیون به آن شبکه در جستوجوی اخبار بد باشید در حالی که عملا هیچ نقش تعیینکنندهای در ایجاد تنش، ایجاد جنگ یا پایان دادن به آن را ندارید و فقط به خودتان آسیب میزنید. اگر سلامت مغزتان مهم است توصیه میکنم از چرخیدن زیاد در صفحات مجازی، شبکههای اجتماعی و تلویزیونی و ماهوارهای پرهیز و حتی در شرایط پرتنش هم روتین زندگی خودتان را حفظ کنید. یکی از راهکارهای تقویت سلامت مغز که سازمان بهداشت جهانی هم آن را توصیه کرده این است که شبکه دوستانتان را تقویت کنید، مراودات اجتماعیتان را بالا ببرید تا تنش و اضطراب کمتری را متحمل شوید و با برونریزی، شرایط جسمیتان هم پایدارتر بماند.»