دیپلماسی فعال همسایگی
سیدمحمدمهدی هاشمی
رئیس جمهور کشورمان در راس هیئتی بلندپایه وارد پاکستان شده است. این سفر که همزمان با ایام سالروز تشکیل کشور پاکستان و ۷۸ سالگی آغاز روابط دیپلماتیک ایران و پاکستان و با دعوت رسمی شهباز شریف نخست وزیر پاکستان انجام می شود؛ نشانهای از اراده جدی دو کشور برای ارتقای روابط در سطح راهبردی است. در این سفر حضور هیئت عالیرتبه سیاسی و اقتصادی، گویای تمرکز بر توسعه همهجانبه روابط دوجانبه است؛ بهویژه پس از سفر اخیر شهباز شریف به تهران که گامی مؤثر در مسیر گفتوگوهای منظم و متقابل محسوب میشود. دو کشور با بهرهگیری از اشتراکات تمدنی، فرهنگی و دینی، از ظرفیت بالایی برای شکلدهی به الگویی بومی در سیاست همسایگی برخوردارند. در این سفر دو روزه وزیران صنعت، معدن و تجارت، امور خارجه، دفاع، راه و شهرسازی و استاندار سیستان و بلوچستان، رئیس جمهوری را همراهی می کنند که خود نشانهای از اراده جدی دو کشور برای ارتقای روابط در سطح راهبردی است. حضور هیئت عالیرتبه سیاسی و اقتصادی در این سفر، گویای تمرکز بر توسعه همهجانبه روابط دوجانبه است؛ بهویژه پس از سفر اخیر شهباز شریف به تهران که گامی مؤثر در مسیر گفتوگوهای منظم و متقابل محسوب میشود. این سفر دارای ابعاد رسمی و غیررسمی بسیاری است که در ادامه به آن پرداخته می شود.
۱. سیاسی
این سفر نشاندهنده تمایل دو کشور برای نزدیکتر شدن و ایجاد روابط مستحکمتر در حوزه سیاست خارجی است به خصوص که ایران و پاکستان هر دو در منطقهای حساس قرار دارند و مسائل امنیتی و همکاریهای ضدتروریسم و مرزبانی همواره از موضوعات مهم گفت وگوهای میان دو کشور بوده است. علاوه بر این تلاش برای هماهنگی بیشتر در مسائل مهم منطقه مانند افغانستان، مسئله فلسطین، ترانزیت کالا و همکاری در سازمانهای منطقهای مانند اکو و شانگهای که هر دو کشور در آن عضو هستند می تواند از اهداف دو کشور باشد.
۲. اقتصادی و تجاری
هدف افزایش حجم مبادلات تجاری از حدود ۳ میلیارد دلار به سطحی بالاتر با تسهیل تجارت مرزی و استفاده از ظرفیتهای اقتصادی مشترکی که میان دو کشور وجود دارد.علاوه بر این گفت وگو با سرمایهگذاران پاکستانی و معرفی فرصتهای سرمایهگذاری موجود در ایران در کنار برنامه ریزی برای تسهیل تجارت و حملونقل کالا در مناطق مرزی، ایجاد زیرساختهای مشترک و همکاریهای استانی و منطقهای میان دو کشور می تواند عمده اهداف اقتصادی میان دو کشور را شامل شود.
3. فرهنگی و اجتماعی
پیوندهای فرهنگی عمیق موجود میان دو کشور در کنار ادای احترام به شخصیتهای فرهنگی مهم مانند محمد اقبال، تقویت زبان قطعا جزو محورهای سفر پزشکیان به پاکستان است به خصوص که رئیس جمهور ابتدا به شهر لاهور رفت و با حضور در مزار اقبال لاهوری شاعر فارسی زبان پاکستانی به او ادای احترام کرد. همچنین این سفر می تواند زمینه گفت وگو درباره برنامههای فرهنگی و علمی، تبادل دانشجو و فعالیتهای مشترک هنری و فرهنگی میان دو کشور باشد.
۴. امنیتی و مرزی
حدود 1000 کیلومتر مرز مشترک میان دو کشور و مواجهه با تهدیدات مشترک نیاز به هماهنگی برای جلوگیری از جرایم مرزی، قاچاق و فعالیتهای غیرقانونی را غیرقابل چشم پوشی کرده است. قطعا یکی از محورهای مهم گفت و گو میان مسئولان ایرانی و پاکستانی مربوط به تعاملات امنیتی منطقهای در جهت مقابله با تروریسم و گروههای افراطی فعال در مناطق مرزی و توسعه همکاریهای استانی با افزایش ارتباط و هماهنگی بین استانهای مرزی دو کشور برای مدیریت بهتر مرزهاست.
5. نمادین و دیپلماتیک
این سفر، به عنوان نمادی از نزدیکی و حسن نیت دو کشور عمل خواهد کرد و موجب تقویت نقش ایران در جنوب آسیا خواهد شد. از طرفی با نمایش علاقه به همکاریهای چندجانبه؛ این سفر میتواند در چارچوب تعاملات گستردهتر منطقهای و بینالمللی قرار بگیرد به خصوص که ایران و پاکستان همگرایی مشترکی در مسئله فلسطین و مقابله با صهیونیسم در غرب آسیا دارند و حمایت های دولت و ملت پاکستان در ایام جنگ تحمیلی 12 روزه هنوز پیش چشم دولت و ملت ایران است.
تحلیل مرتبط
ملاحظه ای در روابط میان تهران و اسلام آباد
سفر رئیس جمهور کشورمان به پاکستان در زمانی انجام می شود که در روزهای گذشته دولت پاکستان هم توافقنامه جدیدی را با آمریکا درباره توسعه میادین نفتی اش امضا کرده و هم حدود یک هفته پیش رئیسجمهور پاکستان، آصف علی زرداری، نشان عالی نظامی پاکستان را به ژنرال مایکل ای. کوریلا، فرمانده آمریکایی نیروهای سنتکام اعطا کرده است. بدیهی است که بررسی این تحولات با تحلیل های خطی به فهم نادرست از واقعیت روابط میان ملل مختلف منجر می شود، مسئله ای که می تواند سایه خودش را بر روابط راهبردی و مهم میان ایران و پاکستان هم بیندازد. در همین جهت بیان چند نکته مهم است:
یک.بدیهی است که در جهان امروز ارتباط میان کشورها تک عاملی نیست. ارتباط خوب پاکستان با ایران منافاتی با ارتباط خوب پاکستان با آمریکا ندارد همان طور که عدم به رسمیت شناختن اسرائیل توسط پاکستان و روابط خوب با چین منافاتی با روابط خوب میان پاکستان و آمریکا ندارد.
دو.نگاه تک عاملی به این مسئله تاریخ گذشته و مبتنی بر نظم متعلق به دوران جنگ سرد است و در نظم حاکم بر جهان امروز که مبتنی بر ارتباطات شبکه ای و همکاری در عین رقابت است در تضاد است. جهان امروز هم نمونه های بسیاری در این جهت دارد. کافی است نگاهی به روابط کشورهای پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی، هند و ... بیندازید.
سه.پاکستان کشوری هسته ای و دارای قدرت نظامی غیرمتعارف است. توجه به این نکته ضروری است که همین مسئله و دارا بودن بالاترین حد بازدارندگی نظامی باعث تغییر جنس رابطه این کشور با کشورهای صرفا دارای قدرت متعارف است. یعنی جنس رابطه پاکستان با آمریکا و با جنس رابطه عربستان با آمریکا فرق می کند و پاکستان با در اختیار داشتن کارت سلاح هسته ای قادر به سنگین کردن کفه منافع خودش در ارتباط با یک ابرقدرت است، قدرتی که کشوری مثل عربستان فاقد آن است.