ضریب جینی خانوارهای شهری خراسان رضوی به 29 درصد تنزل پیدا کرد
کاهش شکاف طبقاتی استان
مسعود حمیدی
دادههای مرکز آمار نشان میدهد، ضریب جینی خانوارهای شهری خراسان رضوی در سال 1403 به عدد 29 درصد رسیده است که نسبت به سال 1402 یک درصد کاهش را نشان میدهد.
ضریب جینی سادهترین، معتبرترین و قابلمقایسهترین شاخص جهانی برای سنجش نابرابری اقتصادی است. این ضریب بین صفر تا عدد یک متغیر است. عدد صفر یعنی برابری کامل بدین معنی که همه افراد جامعه به یک اندازه پولدارند و عدد یک بیانگر آن است که یک دهک از جامعه، کل پول کشور را در اختیار دارد. آمارهای بانک جهانی نشان میدهد ضریب جینی یا شکاف طبقاتی در جامعه ایران در سال 1355 و 1356 حدود 50 درصد بوده و در سال 1385 این شاخص به 41 درصد تنزل پیداکرده و در سالهای بعدی این شاخص همواره نزولی بوده هرچند در برهههایی صعودی بوده اما هرگز این شاخص فراتر از 40 درصد نرفته است و با توزیع یارانهها و برخی سیاستهای عدالتی، این شاخص رو به بهبود بوده است. درخور ذکر است این شاخص بر اساس هزینهها به کار میرود و اگر دو مقایسه ساده بخواهیم انجام دهیم، باید بگوییم ضریب جینی در کشور آمریکا 41 درصد است و در ایران هماکنون 36 درصد و در یک شاخص دیگر که بیانگر شکاف درآمدی است؛ بر اساس دادههای بانک جهانی «ضریب پالما» در ایران معادل 1.84 بوده و برای آمریکا عدد 2 را نشان میدهد و نابرابری در جامعه آمریکا شدیدتر از ایران است.بااینحال دادههای مرکز آمار کشور نشان میدهد شاخص ضریب جینی برای خانوارهای شهری استان خراسان رضوی در سال 1403 برای اولین بار به کمتر از 30 درصد رسیده که این عدد از متوسط کشور که 36 درصد است، پایینتر بوده است. این در حالی است که شکاف طبقاتی در استان سیستان و بلوچستان بیش از 45 درصد است که نسبت به سال قبل از آن یعنی 1402وضعیت بدتری پیداکرده است.دادههای مرکز آمار همچنین نشان میدهد ضریب جینی در خانوارهای روستایی کشور در سال 1403 به عدد 35 درصد رسیده که بهتر از شاخص خانوارهای شهری است. این شکاف برای خانوارهای روستایی خراسان رضوی 31 درصد بوده که از شاخص متوسط کشوری پایینتر است اما از سال قبل از آن (1402) یک درصد بیشتر شده است.در پایان باید اذعان کرد برخی سیاستهای اعمالی دولت مانند توزیع یارانه نقدی و غیرنقدی بین دهکهای پایین جامعه از یکسو و جلوگیری از فرارهای مالیاتی و تقویت سامانههای نظارتی از سویی دیگر باعث شده است وضعیت دهکهای پایین جامعه از «سهم هزینه کرد» کشور بهبود پیدا کند و سیر نزولی داشته باشد؛ اما واقعیت آن است که میزان رشد درآمدهای خانوارهای استان در طول یک دهه گذشته نسبت به هزینهها رشد کمتری داشته و در مقایسه با متوسط کشور عقبتر بوده است. از سویی دیگر شکاف درآمدی استانها معمولاً منتشر نمیشود اما شکاف درآمدی یا ضریب پالما برای کل کشور 1.84 درصد بوده که تا حد زیادی این وضعیت بیانگر شکاف طبقاتی بالا در کشور است.