حیرت قونیه از موسیقی مقامی خراسان
محمد بهبودی نیا
در آستانه ۱۵ مهرماه، سالروز تولد مولانا جلالالدین بلخی، شهر قونیه و آرامگاه این شاعر و عارف بزرگ، غرق در نغمههای عرفانی و حالوهوای مثنوی است. همچنین هماکنون جشنواره بینالمللی «دولت عشق» در آرامگاه مولانا برگزار میشود؛ رویدادی فرهنگی که با هدف بازخوانی اندیشههای مهرورزانه مولانا، هنرمندان و پژوهشگران بسیاری را از سراسر جهان گرد هم آورده است.در این جشنواره چهرههایی همچون کیوان ساکت، علی پژوهشگر، وحید تاج و جمعی از مولویپژوهان و موسیقیدانان برجسته حضور دارند. اما موسیقی مقامی خراسان با آوا و نوای دوتار آن با محمد فاروق درپور، علی پورعطایی(بیدل) و محمدحسین درپور با رنگ و نوای خاص خود، حضوری باشکوه در این جشنواره داشته و حالوهوای خراسان را به قونیه برده است.در حاشیه این جشنواره، با استاد علی پژوهشگر، نوازنده برجسته عود و استادان محمد فاروق درپور و علی (بیدل) پورعطایی، از نوازندگان مطرح موسیقی مقامی خراسان، درباره شورآفرینی موسیقی خراسانی در قونیه گفتوگو کردهایم.
آقای پژوهشگر، لطفاً مختصری درباره حال و هوای این روزهای قونیه و روند برگزاری جشنواره «دولت عشق» برایمان توضیح دهید.
هماکنون جشنواره دولت عشق با حضور تعداد زیادی از هنرمندان در آرامگاه مولانا در حال برگزاری است. در این جشنواره بزرگان موسیقی از کشورهای مختلف حضور دارند. گروه مولانا به سرپرستی احسان قربانی با خوانندگی استاد وحید تاج اجراهای گوشنوازی داشتند و همچنین اجراهای خانواده درپورها و پورعطاییها از خراسان بهشدت موردتوجه حاضران قرار گرفتند و این توجه کاملاً شایسته بود. روز دوم جشنواره، استاد هادی آرمین از موسیقی جنوب ایران با نواختن عود به هنرنمایی پرداخت. همچنین اپرای «پیر چنگی» که اثر خودم است، بهصورت تئاتر موزیکال اجرا شد.در این جشنواره موسیقی مقامی خراسان و اجرای هنرمندان خراسانی بهصورت باشکوهی موردتوجه قرارگرفته است؛ لطفاً درباره این موضوع و دلیل این استقبال توضیح دهید.
حق موسیقی خراسان و بهطورکلی موسیقی ایران است که مورد تمجید و مهرورزی مردم دیگر کشورهای دنیا قرار گیرد. اگر زمینه فراهم باشد، این موسیقی در سراسر جهان همان ارزشی را که شایسته آن است، دریافت میکند. موسیقی خراسان که چند هزار سال سابقه دارد، گنجینهای فرهنگی است که توسط بخشیهای خراسانی تا امروز حفظ و به نسل ما منتقل شده است. زمانی که استاد نریمان کتاب ردیف موسیقی ایرانی را مینوشتند، بنده نیز پژوهشهای زیادی درباره بخشیهای موسیقی خراسان انجام دادم و ارزش هنرمندان این منطقه را بهخوبی میشناسم. احترام و ارادت فراوان به همه بزرگان موسیقی خراسان دارم که این نعمتی الهی است که در وجود انسانهایی چون خانواده درپورها، پورعطاییها و دیگر بزرگان این هنر متجلی شده است. ما نیز خود را کارگزارانی میدانیم که میتوانیم کمک کنیم تا این هنر زنده بماند و یقیناً زنده خواهد ماند. هنر خراسان هرگز نمیمیرد؛ چون سرچشمه آن از عشق آمده و در جاودانگی ریشه دارد. در این شبها حقیقتاً موسیقی خراسان شور و نوایی در قونیه برپا کرد که از زمین برخاست و بر آسمان رسید.
درباره برنامههای آینده دولت عشق هم مختصری توضیح دهید.
هدف ما این است که با همان ترکیبهای هنری که داریم، جشنواره «دولت عشق» را به نقاط مختلف جهان ببریم و امیدوارم خداوند یاریمان کند که هرسال بتوانیم به قونیه بازگردیم و همزمان فرهنگ شریف و شایستهمان را به شکلی درخور در سراسر جهان معرفی کنیم.
به نظر شما دلیل استقبال ویژه هنرمندان و حاضران در این جشنواره از موسیقی خراسان چیست؟
خراسان همواره مهد علم، عرفان و ادب بوده و کلام و شعر حضرت مولانا که از بلخ است(جایی که درگذشته جزو خراسان به شمار میآمد) نمایانگر این میراث گرانبهاست. در خراسان استادان بزرگی در حوزه موسیقی خراسان زیر سایه شعر مولانا جلالالدین بلخی تربیتیافته و عاشقان این مسیر معنوی بودهاند. این روزها تعدادی از همین نواها در قالب جشنواره «دولت عشق» به عاشقان نوای موسیقی مقامی خراسان ارائه میشود و عشق عرفانی که در موسیقی خراسان وجود دارد شنوندگان را مجذوب خود میکند.شما به همراه استادان محمدحسین درپور و علی (بیدل ) پورعطایی اجراهای ویژه داشتید که با استقبال چشمگیری
روبهرو شد. درباره این اجراها هم توضیح دهید.
به لطف خداوند ما قطعاتی از موسیقی مقامی خراسان را اجرا کردیم که همان طور که شما اشاره کردید بهشدت مورد استقبال قرار گرفت و این موجب خوشحالی ماست که موسیقی خراسان، دیار علم و عرفان، در ترکیه بهخوبی نمایان شد. تلاش ما این است که همان موسیقی اصیل و مناجاتهایی که بزرگان موسیقی خراسان اجرا میکردند، ادامه یابد و به نسلهای آینده منتقل شود.ما مقامهایی را اجرا کردیم که همانها از سوی استادان موسیقی مقامی خراسان خوانده میشد.در این برنامه افرادی از ملیتهای مختلف حضور داشتند بهویژه فارسیزبانانی از کشور افغانستان، تاجیکستان و... برخی از آنها درخواست اجرای قطعاتی از هنرمندان افغانستانی را داشتند که ما با کمال میل برایشان اجرا کردیم تا این پیام را به حاضران منتقل کنیم که زبان فارسی مرز نمیشناسد و همه ما زیر سایه این زبان به ارائه هنر میپردازیم.
در سالروز درگذشت استاد غلامعلی پورعطایی ،پدر شما، اتفاق جالبتوجهی رخ داد و تعداد زیادی از هنرمندان بهصورت خودجوش قطعه «نوایی» را همخوانی کردند. لطفاً درباره این ماجرا برایمان بگویید.
دوازدهم مهرماه سالگرد درگذشت پدر بنده بود و همان طور که به آن اشاره کردید، یکی از اتفاقات جالب این بود که استادان و هنرمندان حاضر در این جشنواره ازجمله استاد سینا سرلک، استاد کیوان ساکت ،استاد علی پژوهشگر یکصدا، قطعه «نوایی» را باهم خواندند و جمعیت حاضر در این برنامه از کشورهای مختلف به همخوانی این قطعه که سالهاست به نام پدرم ماندگار مانده است، پرداختند. این همخوانی توسط استادان بزرگ موسیقی ایران نشاندهنده عظمت موسیقی خراسان است که ازدلبرآمده و بر دل مینشیند.به نظر شما چرا موسیقی مقامی خراسان تا این حد موردتوجه حاضران قرارگرفته است؟
ابتدا اجازه بدهید این مقدمه را بگویم که قونیه معروف به شهر عشق است. هرسال حضرت مولانا در دو تاریخ مهر و آذر عاشقان و هنرمندان زیادی را در سراسر دنیا گرد هم جمع میکند و هنرمندان نغمههای عشق و عرفان را فریاد میزنند. امسال اما این گردهمایی کمی متفاوت بود؛ زیرا جشنواره «دولت عشق» با مدیریت هنری استاد علی پژوهشگر و دبیری استاد قیامتی برگزار و با استقبال چشمگیری هم روبهرو شد. این جشنواره توانست هنرمندان برجستهای از نقاط مختلف جهان را گرد هم آورد و در دو شب متوالی، موسیقیهای اصیل ایرانزمین را به اجرا بگذارد. گروه موسیقی خراسان نیز در این جشنواره بهطور ویژه درخشید؛ چراکه گویش و ادبیات و موسیقی خراسانی بسیار نزدیک به زبان و اندیشه مولاناست. مولانا خود از دیار خراسان بود و نوازنده ساز رباب که سازی خراسانی و ریشهدار است. موسیقی خراسان، موسیقی عشق است؛ همان موسیقیای که مولانا با آن زندگی میکرد و آن را فریاد میزد. استقبال از این موسیقی، در حقیقت استقبال از صدای مولانا بود. این جشنواره، تجلی پیوند موسیقی، عرفان و فرهنگ ایرانی در قلب قونیه بود.