زنگ خطر قلب در مدارس
اکرم انتصاری | روزنامه نگار
تنها دو هفته از خبر ایست قلبی «نیما نجفی» دانشآموز 14ساله زنجانی گذشته بود که دیروز «زهرا گلمکانی» دانشآموز پایه چهارم دبستان در مشهد به همان دلیل، در مدرسه درگذشت. در سالهای گذشته بارها جامعه متخصصین قلب این هشدار را دادهاند که سن بیماریهای قلبی مانند ایست و سکته قلبی پایین آمده است. البته برخی بهاشتباه این دو را یکی میدانند در حالی که گاهی سکته قلبی میتواند باعث ایست قلبی شود اما هر ایست قلبی ناشی از سکته نیست. در این میان وظیفه جامعه، خانواده و مسئولان مدرسه و ... در برابر سلامت دانشآموزان چیست؟
توجه به تغذیه و سبک زندگی
کودکان و نوجوانان امروز، زمان زیادی مشغول بازیهای دیجیتال و استفاده از تلفن همراه و رایانه هستند. تحرک کمتری دارند و همین باعث چاقی و اضافهوزن شده است که با خود فشار و چربی خون میآورد. همانطور که عموی نیما گفته وزن نیما در ایست قلبی او نقش داشته است. همچنین تغذیه این گروه سنی هم تغییرات زیادی داشته است. فست فود، نوشابه، چیپس، پفک و خوراکیهای پرچرب و شور به مرور به رگهای قلب آسیب میزنند. از طرفی فشار تحصیلی برخی خانوادهها و ایجاد رقابت و اضطراب اجتماعی میتواند باعث ترشح زیاد هورمونهای استرسزا شود که ضربان قلب را بالا و بالاتر میبرد. رعایت هر کدام از این موارد میتواند دانشآموز را از خطر ایست قلبی دورتر کند.
جدی گرفتن گواهی سلامت
خیلی از خانوادهها گواهی سلامت برای ثبتنام در مدرسه را جدی نمیگیرند. حتی بدون دانشآموز نزد پزشک میروند و از او میخواهند گواهی را مهر و امضا کند. از طرفی در خیلی از مدارس هم جدیتی در غربالگری سلامت دانشآموزان دیده نمیشود. همچنین این گواهی نه هرساله که تنها با تغییر مقطع تحصیلی به مدرسه ارائه می شود. وقتی دانشآموز میگوید نمیتوانم مانند بقیه بچهها ورزش کنم، نمیتوانم بدوم و ... معلم ورزش حرف او را جدی نمیگیرد و آن را به حساب تنبلی اش میگذارد. در حالی که توجه نکردن به همین موضوعات بهظاهر ساده، میتواند زمینهساز ایست قلبی کودک یا نوجوان در مدرسه باشد. چون بعضی از آنها نقصهای قلبی ژنتیکی یا بیماریهای نادر قلبی دارند که بدون علامت هستند اما ممکن است در هنگام ورزش یا هیجان باعث ایست قلبی شود.
یک سازوکار ساده در مدارس
طبق آمار بسیاری از مدارس در سراسر دنیا به امکانات اورژانسی یا دستگاه شوک قلبی (AED) دسترسی دارند و به همین دلیل زمان طلایی نجات از دست نمیرود. مسئولان مدرسه برای کار با این دستگاه آموزش دیدهاند و تنها با قوانین خاصی میتوانند از آن برای دانشآموز استفاده کنند. البته در برخی ازکشورها مانند آمریکا این دستگاه در نقاط پرتردد و عمومی شهر هم جایگذاری شده است. هنگامی که این دستگاه در ۳ تا ۵ دقیقه اول پس از ایست قلبی ناگهانی استفاده شود، میتواند شانس تپیدن مجدد قلب را تا ۷۰ درصد افزایش دهد این دستگاه در ایران هم ساخته میشود.
توجه به علایم هشدار
شاید خیلی از ما درباره علایم هشداردهنده قبل از ایست قلبی چیزی ندانیم و با کمکهای اولیه آن هم آشنا نباشیم. ضروری است که مسئولان مدارس و مربیهای بهداشت در این زمینه اطلاعات بهروز داشته باشند تا بتوانند در مواقع لزوم از آن استفاده کنند. علایمی مانند درد قفسه سینه، تپش قلب، سرگیجه یا سیاهی رفتن چشمها از آن دسته موارد است که حتما باید جدی گرفته شود. اگر دانشآموز موقع ورزش یا هیجان دچار تپش قلب، بیحالی، تنگی نفس، یا سیاهی رفتن چشم شد باید حتماً بررسی قلبی شود.
توجه به تغذیه و سبک زندگی
کودکان و نوجوانان امروز، زمان زیادی مشغول بازیهای دیجیتال و استفاده از تلفن همراه و رایانه هستند. تحرک کمتری دارند و همین باعث چاقی و اضافهوزن شده است که با خود فشار و چربی خون میآورد. همانطور که عموی نیما گفته وزن نیما در ایست قلبی او نقش داشته است. همچنین تغذیه این گروه سنی هم تغییرات زیادی داشته است. فست فود، نوشابه، چیپس، پفک و خوراکیهای پرچرب و شور به مرور به رگهای قلب آسیب میزنند. از طرفی فشار تحصیلی برخی خانوادهها و ایجاد رقابت و اضطراب اجتماعی میتواند باعث ترشح زیاد هورمونهای استرسزا شود که ضربان قلب را بالا و بالاتر میبرد. رعایت هر کدام از این موارد میتواند دانشآموز را از خطر ایست قلبی دورتر کند.
جدی گرفتن گواهی سلامت
خیلی از خانوادهها گواهی سلامت برای ثبتنام در مدرسه را جدی نمیگیرند. حتی بدون دانشآموز نزد پزشک میروند و از او میخواهند گواهی را مهر و امضا کند. از طرفی در خیلی از مدارس هم جدیتی در غربالگری سلامت دانشآموزان دیده نمیشود. همچنین این گواهی نه هرساله که تنها با تغییر مقطع تحصیلی به مدرسه ارائه می شود. وقتی دانشآموز میگوید نمیتوانم مانند بقیه بچهها ورزش کنم، نمیتوانم بدوم و ... معلم ورزش حرف او را جدی نمیگیرد و آن را به حساب تنبلی اش میگذارد. در حالی که توجه نکردن به همین موضوعات بهظاهر ساده، میتواند زمینهساز ایست قلبی کودک یا نوجوان در مدرسه باشد. چون بعضی از آنها نقصهای قلبی ژنتیکی یا بیماریهای نادر قلبی دارند که بدون علامت هستند اما ممکن است در هنگام ورزش یا هیجان باعث ایست قلبی شود.
یک سازوکار ساده در مدارس
طبق آمار بسیاری از مدارس در سراسر دنیا به امکانات اورژانسی یا دستگاه شوک قلبی (AED) دسترسی دارند و به همین دلیل زمان طلایی نجات از دست نمیرود. مسئولان مدرسه برای کار با این دستگاه آموزش دیدهاند و تنها با قوانین خاصی میتوانند از آن برای دانشآموز استفاده کنند. البته در برخی ازکشورها مانند آمریکا این دستگاه در نقاط پرتردد و عمومی شهر هم جایگذاری شده است. هنگامی که این دستگاه در ۳ تا ۵ دقیقه اول پس از ایست قلبی ناگهانی استفاده شود، میتواند شانس تپیدن مجدد قلب را تا ۷۰ درصد افزایش دهد این دستگاه در ایران هم ساخته میشود.
توجه به علایم هشدار
شاید خیلی از ما درباره علایم هشداردهنده قبل از ایست قلبی چیزی ندانیم و با کمکهای اولیه آن هم آشنا نباشیم. ضروری است که مسئولان مدارس و مربیهای بهداشت در این زمینه اطلاعات بهروز داشته باشند تا بتوانند در مواقع لزوم از آن استفاده کنند. علایمی مانند درد قفسه سینه، تپش قلب، سرگیجه یا سیاهی رفتن چشمها از آن دسته موارد است که حتما باید جدی گرفته شود. اگر دانشآموز موقع ورزش یا هیجان دچار تپش قلب، بیحالی، تنگی نفس، یا سیاهی رفتن چشم شد باید حتماً بررسی قلبی شود.