بودجه نخبگان؛ یک پنجاهم نیاز
صادق غفوریان
بودجه عالی ترین نهاد در حوزه نخبگان که آن را با عنوان «بنیاد ملی نخبگان» می شناسیم، به اندازه قیمت سه چهار بازیکن خارجی بی کیفیت لیگ برتر فوتبال است؛ تازه همان هم با اقساط جگرکن تخصیص داده می شود. بررسی ها نشان می دهد، بنیاد نخبگان امروز فقط یک پنجاهم بودجه ای که برای انجام ماموریت هایش به آن نیازمند است، در اختیار دارد.
از 6 هزار میلیارد تا 100 میلیارد تومان
قائممقام بنیاد ملی نخبگان اعلام کرده است که برای اجرای کامل مأموریتهای ملی بنیاد حداقل به 6 هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز بوده است؛ اما در عمل، از 500میلیارد تومان بودجه مصوب سال 1404 تنها حدود 100میلیارد تومان تحقق یافته است!
ضریب تحقق بودجه، فقط یک پنجم
«سعید خدایگان»، قائممقام بنیاد ملی نخبگان شنبه به تسنیم گفته است: در زمان حاضر، ضریب تحقق تخصیص بودجه بسیار محدود بوده است؛ بهطور تقریبی فقط 20 درصد از کل تعهدات محقق شده است. در این زمینه، تسنیم در محاسبه ای تحلیلی می نویسد: «رقمی که نهتنها برای اجرای مأموریتهای ملی در حوزه دانشآموزان، دانشجویان و استادان کافی نیست، بلکه حتی بخش قابلتوجهی از هزینههای جاری و اداری بنیاد نیز از همین محل تأمین میشود. بهزبان ساده، بنیاد ملی نخبگان طی سال مالی جاری در عمل کمتر از یکپنجاهم اعتبار موردنیاز واقعی خود را دریافت کرده است (100 میلیارد تومان از 6000 میلیارد تومان برآورد نیاز)، چنین شکاف شدیدی میان مصوبه و تخصیص، عملاً بسیاری از طرحهای پشتیبان نخبگان را متوقف کرده است.»
معاونت علمی هم 6 درصد!
ظاهرا وضعیت بغرنج بودجه ای بخش های علمی و فناوری کشور به بنیاد نخبگان خلاصه نمی شود. خدایگان گفته است: «معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری نیز فقط حدود 6درصد بودجه مصوب خود را دریافت کرده است.»
پس نخبگان را چگونه حفظ کنیم؟
خدایگان، قائم مقام بنیاد ملی نخبگان، پیشتر هشدار داده بود که کمبود اعتبار میتواند موجب از دست رفتن سرمایههای انسانی کشور شود؛ هشداری که اکنون با عدد 20 درصد تحقق، از مرحله پیشبینی به واقعیت بدل شده است. پیگیری پرونده بودجه بنیاد ملی نخبگان از اردیبهشت تاکنون نشان داد مسئله اصلی، صرفاً کمبود عددی بودجه نیست؛ بلکه نبود نگاه پایدار به سرمایه انسانی بهعنوان محور توسعه ملی است.
برنامه هفتم چه می گوید؟
اگر قرار است ارزش واقعی علم، فناوری و استعداد به عنوان موتور محرک توسعه شناخته شود، نخستین گام آن بازنگری جدی در ساختار تأمین مالی بنیاد ملی نخبگان و تبدیل آن از نهادی کمبودجه به نهادی راهبردی است. ایرانِ آینده، نیازمند ایجاد توازن در هزینهکرد ملی است.
باید بپذیریم که سرعت رشد و فناوری در جهان، امروز بیش از هر زمان دیگر شتاب گرفته و به عرصه رقابت و مسابقه تبدیل شده است که با کمترین تعلل، رقبا گوی سبقت را می ربایند. برنامه هفتم توسعه نیز در ماده 98 خود، چشم انداز مفصل و مطالبه ای جدی از حوزه نخبگانی، علم و فناوری پیش روی کشور قرار داده است.
بال نخبگان را نشکنیم
چگونه می توان متصور شد که پرواز و تعالی یک کشور و جامعه بدون فرهنگ نخبه پروری، نخبگان و دانش و فناوری امکان پذیر است؟ رهبر انقلاب هفته گذشته در دیدار قهرمانان رشتههای مختلف ورزشی و مدالآوران المپیادهای علمی جهانی همین مهم را تاکید کردند: «اگر کشوری در علم عقب بماند، در همه عرصه ها وابسته می شود.» تحلیل این فراز نشان می دهد که در گفتمان رهبری، استقلال واقعی از مسیر علم می گذرد.
بنابراین، وضعیت امروز بودجه ای نهادها و بخش های علمی و فناورانه، نشان می دهد، همچنان باورمندی لازم و همت ویژه به منظور تسهیل امور نخبگان، حوزه های علمی و فناوری در کشور دچار چالش است. طبیعی است که رتبه جهانی تولید علم ایران، اکنون در مقایسه با سه سال گذشته دچار افت و افول شده است. پس آقای مسئول؛ بال نخبگان را نشکنیم که بال های پرواز کشور خواهد شکست.