گزارشی از مزارع زعفران گناباد که در آستانه فصل برداشت، همچنان چشم انتظار آبیاری هستند
طلای سرخ کویر در تب تشنگی
حمید صفری
بحران کمآبی در گناباد، ریشه در خاک و جان کشاورزان این دیار دوانده است. مردمانی که سالها با قناتها و زمینهای کویری خو گرفتهاند، امروز بیش از هر زمان دیگری نگران محصول زعفران خود هستند؛ محصولی که نهتنها ستون اقتصاد محلی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی این شهرستان بهشمار میآید. در حالیکه حدود 8 تا 10روز تا آغاز فصل برداشت زعفران در شهرستان گناباد باقی مانده، مزارع این منطقه همچنان چشمانتظار آبیاریاند؛ آبی که باید پیش از شکفتن گلها به زمین برسد تا محصولی قابل برداشت فراهم شود. اما کاهش شدید آبدهی قناتها و هزینههای سنگین آبرسانی با تانکر، بسیاری از کشاورزان را در آستانه تصمیمی تلخ که رها کردن بخشی از مزارعشان است، قرار داده است.
در دشتهای خشک و آفتابخورده گناباد، کشاورزان هر روز با چشمانی نگران به آسمان خیره میشوند؛ به امید بارانی که دیر کرده است. یک کشاورز باسابقه روستای سنو در این باره میگوید: پدرم با آب قنات زعفران میکاشت. آن زمان آب قنات تا سطح زمین بالا میآمد، اما حالا باید چندین متر پایینتر رفت تا به رطوبت برسیم. دیگر آبی برای آبیاری زمینها نمانده است و نگرانیم گلهای زعفران قبل از شکفتن خشک شوند.
هزینه بالای آبرسانی با تانکر
وی با اشاره به هزینه بالای آبرسانی با تانکر میافزاید: هماکنون هر تانکر آب حدود 15تا 20میلیون ریال هزینه دارد؛ این در حالی است که برای هر نوبت آبیاری به چند تانکر نیاز است. بسیاری از کشاورزان ناچار شدهاند بخشی از مزارع خود را رها کنند.
به گزارش «خراسان رضوی» بهره بردار دیگری نیز میگوید: امسال نصف زمینمان را آبیاری نکردیم چون آب نبود. گلها خشک میشوند و محصولمان نصف پارسال هم نمیشود. اگر این روند ادامه یابد، دیگر کشت زعفران صرفه اقتصادی ندارد. برای مردم گناباد، زعفران تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از زندگی، سنت و غرورشان است. اما خشکسالیهای پیاپی، امید را از چشمان بسیاری از آنان ربوده است.
مدیر جهاد کشاورزی گناباد هم با تأکید بر وخامت شرایط می گوید: گناباد یکی از قطبهای اصلی تولید زعفران در خراسان رضوی است و حدود 3 هزار و ۵۰۰ هکتار زمین زیرکشت زعفران قرار دارد. اما امسال بیش از یکسوم این مزارع با بحران کمآبی روبهرو شدهاند. اسماعیل قربانی می افزاید: زعفران بهطور معمول به آب زیادی نیاز ندارد، اما تداوم خشکسالی و کاهش بیسابقه آب قناتها، حتی حداقل آب مورد نیاز را هم از کشاورزان گرفته است. در برخی مناطق، آبدهی قناتها تا ۵۰ درصد کاهش یافته است و در بعضی روستاها قناتها بهکلی خشک شدهاند. وی تصریح می کند: میانگین عملکرد مزارع زعفران در گناباد حدود 3 کیلوگرم زعفران خشک در هر هکتار است، اما امسال احتمال کاهش آن به کمتر از 2 کیلوگرم وجود دارد؛ موضوعی که معیشت بیش از ۲۱ هزار نفر فعال در حوزه زعفران را تهدید میکند.
بحران آب در یک سوم مزارع زعفران گناباد
فرماندار گناباد نیز با تأیید شرایط بحرانی می گوید: بیش از ۳۱ درصد از مزارع زعفران شهرستان، معادل حدود هزار و ۱۰۰ هکتار، با کمبود شدید آب مواجهاست. این در حالی است که مجموع اراضی زیرکشت زعفران در گناباد به حدود ۳ هزار و ۵۰۰ هکتار میرسد. خشکسالیهای پیاپی و کاهش چشمگیر منابع آبی، این بحران را به مرحلهای نگرانکننده رسانده است و ادامه روند فعلی میتواند آسیبهای جدی به تولید زعفران و معیشت کشاورزان وارد کند. محمد زارعی می افزاید:با وجود فعالیت ۲۰۰ رشته قنات در سطح شهرستان، تأمین آب برای آبیاری مزارع زعفران، بهویژه در منطقه براکوه، با دشواری جدی روبهرو شده است. وی خاطرنشان می کند: هماکنون 6 تانکر سیار دولتی و ۱۲ تانکر سیار خصوصی در حال فعالیت هستند و عملیات آبرسانی اضطراری به ۲۷ روستای شهرستان در فصل گلدهی زعفران ادامه دارد.
وی در پایان با اشاره به جایگاه جهانی زعفران گناباد، بیان می کند: روستای سنو، از توابع بخش کاخک، یکی از مناطق محوری تولید زعفران در جهان بهشمار میرود که نظام زراعت آن بر پایه قنات بنا شده است. این منطقه در سال ۱۳۹۶ از سوی سازمان جهانی «فائو» بهعنوان پنجاهوپنجمین نظام میراث کشاورزی جهانی به ثبت رسید.
در دشتهای خشک و آفتابخورده گناباد، کشاورزان هر روز با چشمانی نگران به آسمان خیره میشوند؛ به امید بارانی که دیر کرده است. یک کشاورز باسابقه روستای سنو در این باره میگوید: پدرم با آب قنات زعفران میکاشت. آن زمان آب قنات تا سطح زمین بالا میآمد، اما حالا باید چندین متر پایینتر رفت تا به رطوبت برسیم. دیگر آبی برای آبیاری زمینها نمانده است و نگرانیم گلهای زعفران قبل از شکفتن خشک شوند.
هزینه بالای آبرسانی با تانکر
وی با اشاره به هزینه بالای آبرسانی با تانکر میافزاید: هماکنون هر تانکر آب حدود 15تا 20میلیون ریال هزینه دارد؛ این در حالی است که برای هر نوبت آبیاری به چند تانکر نیاز است. بسیاری از کشاورزان ناچار شدهاند بخشی از مزارع خود را رها کنند.
به گزارش «خراسان رضوی» بهره بردار دیگری نیز میگوید: امسال نصف زمینمان را آبیاری نکردیم چون آب نبود. گلها خشک میشوند و محصولمان نصف پارسال هم نمیشود. اگر این روند ادامه یابد، دیگر کشت زعفران صرفه اقتصادی ندارد. برای مردم گناباد، زعفران تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از زندگی، سنت و غرورشان است. اما خشکسالیهای پیاپی، امید را از چشمان بسیاری از آنان ربوده است.
مدیر جهاد کشاورزی گناباد هم با تأکید بر وخامت شرایط می گوید: گناباد یکی از قطبهای اصلی تولید زعفران در خراسان رضوی است و حدود 3 هزار و ۵۰۰ هکتار زمین زیرکشت زعفران قرار دارد. اما امسال بیش از یکسوم این مزارع با بحران کمآبی روبهرو شدهاند. اسماعیل قربانی می افزاید: زعفران بهطور معمول به آب زیادی نیاز ندارد، اما تداوم خشکسالی و کاهش بیسابقه آب قناتها، حتی حداقل آب مورد نیاز را هم از کشاورزان گرفته است. در برخی مناطق، آبدهی قناتها تا ۵۰ درصد کاهش یافته است و در بعضی روستاها قناتها بهکلی خشک شدهاند. وی تصریح می کند: میانگین عملکرد مزارع زعفران در گناباد حدود 3 کیلوگرم زعفران خشک در هر هکتار است، اما امسال احتمال کاهش آن به کمتر از 2 کیلوگرم وجود دارد؛ موضوعی که معیشت بیش از ۲۱ هزار نفر فعال در حوزه زعفران را تهدید میکند.
بحران آب در یک سوم مزارع زعفران گناباد
فرماندار گناباد نیز با تأیید شرایط بحرانی می گوید: بیش از ۳۱ درصد از مزارع زعفران شهرستان، معادل حدود هزار و ۱۰۰ هکتار، با کمبود شدید آب مواجهاست. این در حالی است که مجموع اراضی زیرکشت زعفران در گناباد به حدود ۳ هزار و ۵۰۰ هکتار میرسد. خشکسالیهای پیاپی و کاهش چشمگیر منابع آبی، این بحران را به مرحلهای نگرانکننده رسانده است و ادامه روند فعلی میتواند آسیبهای جدی به تولید زعفران و معیشت کشاورزان وارد کند. محمد زارعی می افزاید:با وجود فعالیت ۲۰۰ رشته قنات در سطح شهرستان، تأمین آب برای آبیاری مزارع زعفران، بهویژه در منطقه براکوه، با دشواری جدی روبهرو شده است. وی خاطرنشان می کند: هماکنون 6 تانکر سیار دولتی و ۱۲ تانکر سیار خصوصی در حال فعالیت هستند و عملیات آبرسانی اضطراری به ۲۷ روستای شهرستان در فصل گلدهی زعفران ادامه دارد.
وی در پایان با اشاره به جایگاه جهانی زعفران گناباد، بیان می کند: روستای سنو، از توابع بخش کاخک، یکی از مناطق محوری تولید زعفران در جهان بهشمار میرود که نظام زراعت آن بر پایه قنات بنا شده است. این منطقه در سال ۱۳۹۶ از سوی سازمان جهانی «فائو» بهعنوان پنجاهوپنجمین نظام میراث کشاورزی جهانی به ثبت رسید.