معروفترین جهانگردان تاریخ
علیرضا کاردار | روزنامهنگار
بشر از روز نخست به دنبال کشف سرزمینهای اطرافش بوده است. با پیشرفت علم و گذشت زمان، دایره کشفیات انسانها هم بیشتر شده و عطش یافتن سرزمینهای دورتر، شعلهورتر. اما فقط تعداد کمی از مردم جهان این شانس و البته پشتکار و قدرت را داشتند تا دنیا را بگردند و علاوه بر لذت بردن خودشان، نقشه راهی برای آیندگان ثبت کنند. در ادامه با 6 جهانگرد معروف و پیشگام تاریخ آشنا خواهیم شد.
مارکو پولو| پلی میان شرق و غرب
(۱32۴-۱25۴)
جهانگرد ونیزی بود که با سفرهایش به شرق بهویژه چین شهرت جهانی یافت. او در خانوادهای بازرگان به دنیا آمد و در نوجوانی همراه پدر و عمویش به سفری طولانی به آسیا رفت. آنها پس از عبور از جاده ابریشم به دربار قوبلایخان، امپراتور مغول رسیدند و مارکو سالها در خدمت او بود. مشاهداتش از فرهنگ، اقتصاد، سیاست و جغرافیای شرق در کتابی به نام «سفرهای مارکو پولو» ثبت شد که یکی از نخستین منابع اروپایی درباره آسیا به شمار میآید. این کتاب الهامبخش بسیاری از کاوشگران از جمله کریستف کلمب شد. مهمترین دستاورد مارکو توصیف سفرهای جاده ابریشم از اروپا به آسیا بود. مارکو پولو پلی میان شرق و غرب بود و نقش مهمی در گسترش شناخت اروپاییان از دنیای ناشناخته ایفا کرد.
کریستُف کُلمب| بنیانگذار ناخواسته استعمار (۱۵۰۶- ۱۴۵۱)
دریانورد و کاوشگر ایتالیایی بود که با سفرهایش به قاره آمریکا، یکی از نقاط عطف تاریخ جهان را رقم زد. در جوانی به تجارت دریایی پرداخت و با باور به امکان رسیدن به شرق از راه غرب، طرح سفرش را به دربار اسپانیا ارائه داد و در سال ۱۴۹۲ با سه کشتی به سوی غرب حرکت کرد. کلمب به جای رسیدن به هند، به جزایر کارائیب رسید و تصور کرد به شرق آسیا پا گذاشته است. او در چهار سفر خود بخشهایی از قاره آمریکا را کشف کرد. دستاورد اصلی او عبور از اقیانوس اطلس و ایجاد ارتباط اروپا با آمریکا بود. سفرهای او آغازگر استعمار اروپایی در قاره آمریکا شد و تاثیرات گستردهای بر تاریخ، فرهنگ و جمعیت بومی این مناطق گذاشت.
فردیناند ماژلان| اثبات گردی زمین
(۱۵۲۱- ۱۴۸۰)
دریانورد پرتغالی بود که نخستین سفر دور دنیا را آغاز کرد. او با حمایت پادشاه اسپانیا برای یافتن مسیر غربی به جزایر ادویه (مالوکو) در سال ۱۵۱۹ با پنج کشتی از بندر سویا حرکت کرد و پس از عبور از اقیانوس اطلس، به جنوبیترین نقطه آمریکای جنوبی رسید. او تنگهای را کشف کرد که امروزه به نام «تنگه ماژلان» شناخته میشود و از آنجا وارد اقیانوس آرام شد، نامی که خود او به دلیل آرامش نسبی آبها برگزید. پس از ماهها دریانوردی، به فیلیپین رسید اما در نبردی با بومیان جزیره ماکتان کشته شد. با وجود مرگ ماژلان، یکی از کشتیهایش به نام «ویکتوریا» به سفر ادامه داد و در سال ۱۵۲۲ به اسپانیا بازگشت و بدین ترتیب نخستین سفر کامل به دور کره زمین به پایان رسید. این سفر اثبات کرد که زمین گرد است و اقیانوسها به هم متصلاند که تاثیر عمیقی بر تاریخ اکتشافات گذاشت.
واسکو دا گاما| تاجر ادویه هندی
(حدود۱۵۲۴ - ۱۴۶۹)
دریانورد و کاوشگر پرتغالی بود که نخستین مسیر دریایی مستقیم از اروپا به هند را کشف کرد. او در سال ۱۴۹۷ به فرمان شاه مانوئل اول با چهار کشتی از لیسبون حرکت کرد تا راهی به شرق از طریق دریا بیابد. پس از عبور از دماغه امید نیک در جنوب آفریقا و توقف در چند بندر آفریقایی، دا گاما از طریق اقیانوس هند به بندر کالیکوت در سواحل جنوب غربی هند رسید. این سفر تاریخی تجارت مستقیم ادویه و کالاهای شرقی را برای پرتغال ممکن ساخت و آغازگر دورهای از استعمار و نفوذ اروپایی در آسیا شد. واسکو دا گاما در سفرهای بعدی هم به هند بازگشت و در سالهای پایانی عمرش به عنوان نایبالسلطنه پرتغال در هند منصوب شد.
لیف اریکسون| اولین مسافر آمریکا (حدود ۱۰۲۰ -۹۷۰)
نخستین اروپایی شناختهشدهای بود که به قاره آمریکا قدم گذاشت، حدود ۵۰۰ سال پیش از کریستف کلمب. او فرزند «اریک سرخ» بود، کاوشگر معروفی که نخستین سکونتگاه وایکینگها را در گرینلند بنیان نهاد. لیف در ایسلند به دنیا آمد و پس از سفر به نروژ، توسط پادشاه اولاف به مسیحیت گروید. در بازگشت به گرینلند، تصمیم گرفت به غرب سفر کند، بر اساس روایتهایی از بازرگانان ایسلندی که از سرزمینی ناشناخته سخن گفته بودند. در حدود سال ۱۰۰۰ میلادی لیف و گروهش با کشتی به سرزمینی رسیدند که آن را «وینلند» نامیدند. این منطقه احتمالا در سواحل امروزی نیوفاندلند کانادا قرار داشت. آنها زمستان را در آنجا گذراندند و سپس به گرینلند بازگشتند. ماجراهای لیف اریکسون در «ساگاهای ایسلندی» ثبت شدهاند، هرچند برخی جزئیات آنها افسانهگونهاند. لیف اریکسون بهعنوان نماد پیشگامی در کاوشهای دریایی و ارتباط میان اروپا و دنیای نو شناخته میشود.
ابن بطوطه| جهانگرد مسلمان (۱۳۷۷- ۱۳۰۴میلادی)
یکی از بزرگترین جهانگردان تاریخ اسلام بود که در طول بیش از ۳۰ سال، سفرهایی گسترده به سراسر جهان انجام داد. او در شهر طَنجه مراکش به دنیا آمد. در ۲۱ سالگی برای زیارت حج از مراکش خارج شد، اما سفرش به یک ماجراجویی جهانی تبدیل شد. او از شمال آفریقا، مصر، شام و حجاز عبور کرد، سپس به عراق، ایران، آسیای مرکزی، هند، مالدیو، چین و حتی بخشهایی از آفریقا سفر کرد. ابن بطوطه پس از بازگشت به مراکش، به دستور سلطان سفرنامهای نوشت که یکی از مهمترین منابع تاریخی درباره فرهنگها، آداب، سیاست و جغرافیای قرون وسطی است. این اثر تصویری زنده از جهان اسلام و فراتر از آن در قرن چهاردهم ارائه میدهد. سفرهای او نهتنها از نظر جغرافیایی گسترده بودند، بلکه از نظر فرهنگی هم پلی میان تمدنها ایجاد کردند.