روی دیگر آمارهای مثبت صادرات نفت
محمد حقگو
صادرات نفت ایران همچنان رکوردشکنی می کند؛ هرچند رشد آن تدریجی است. در تازه ترین خبرها، یکی از اندیشکده های ضدایرانی در آمریکا به افزایش صادرات نفت ایران اذعان کرده که نشاندهنده ناکامی این کشور تا به این لحظه در تحریم نفت ایران است. با این حال، یکی از پایگاه های تخصصی نفت با اشاره به گزارش های اخیر منابع غربی، فرضیه قابل تاملی را مطرح می کند. «میز نفت» با بیان این که صادرات نفت ایران روند با ثباتی را طی می کند، بزرگ نمایی آمار صادرات نفت ایران را جدیدترین رویکرد رسانههای غربی برای تحریک ترامپ درجهت توقیف نفتکشهای حامل نفت ایران دانسته است.
«شرایط خیلی بهتر از گذشته صادرات نفت» به روایت وزیر
به گزارش خراسان، تازه ترین برآوردها حاکی از آن است که روند مثبت صادرات نفت کشور حتی پس از فعال سازی مکانیسم ماشه نیز ادامه یافته است. خبرگزاری مهر به تازگی با استناد به داده های رسمی وزارت نفت، نوشته است: صادرات ماهانه ایران از مرز ۶۶ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه عبور کرده و میانگین روزانه ۲ میلیون و ۱۵۰ هزار بشکه را ثبت کرده است؛ رقمی که در 15 ماه گذشته بیسابقه بوده است. این جهش، نتیجه همزمان افزایش تولید و اصلاح مسیرهای فروش به شیوه غیرکلاسیک است؛ روندی که نشان میدهد شبکه نفت ایران از وضعیت مقاومت صرف به مرحله بازسازی رسیده است. هفته گذشته نیز وزیر نفت چنین مطلبی را بیان کرد و در حاشیه هیئت دولت گفت: «حیف که نمیتوانم عدد صادرات نفت را بگویم، اگر عدد میگفتم متوجه میشدید که شرایط خیلی بهتر از گذشته است.»
آمارهای جهانی چه می گویند؟
در شرایطی که میزان صادرات نفت ایران به دلیل فشارهای تحریمی به طور رسمی بیان نمی شود، داده های جهانی آمارهای بعضاً متفاوت را نیز بیان می کنند. به عنوان مثال «وانا» با اشاره به آمارهای موسسه تانکر ترکرز نوشت: تنها سه هفته پس از رکورد زدن صادرات نفت کشورمان، دوباره رکورد جدیدی در این حوزه به ثبت رسیده و صادرات نفت ایران در ماه اکتبر با افزایش ۲۰۰ هزار بشکه روزانه به ۲.۳ میلیون بشکه در روز رسیده است. رقم مذکور بالاترین میزان صادرات نفت کشورمان در ۷ سال و نیم گذشته و پس از خروج آمریکا از برجام به شمار میرود.
روایت بنیاد ضد ایرانی از صادرات نفت ایران
در جدیدترین مورد نیز اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسی برآورد کرده که تهران در ماه اکتبر حدود ۶۶.۸ میلیون بشکه نفت صادر کرده باشد که میانگین آن ۲.۱۵ میلیون بشکه در روز است؛ رقمی که اندکی بیشتر از ماه سپتامبر محسوب میشود.
به گزارش خبرگزاری فارس، این اندیشکده افزوده است: با توجه به تخفیف 5 تا 10درصدی نسبت به قیمت برنت، صادرات ماه اکتبر احتمالا بین ۳.۹ تا ۴.۲ میلیارد دلار درآمد ناخالص ایجاد کرده که مشابه درآمد ماه سپتامبر است.
طبق این گزارش، از مجموع ۵۸ نفتکشی که نفت ایران را حمل کردند، ۳۹ فروند توسط آمریکا، دو فروند توسط انگلیس و سه فروند توسط اتحادیه اروپا تحریم شدهاند، درحالیکه ۱۴ نفتکش هنوز مشمول هیچ تحریمی نیستند. این موضوع نشان میدهد که یکچهارم از ناوگان سایهای که در تجارت نفت ایران نقش دارند، هنوز تحت تحریم قرار نگرفتهاند و نفتکشهای تحریمشده همچنان آزادانه در سراسر جهان تردد میکنند.
با این حال، برخی ناظران احتمال میدهند بخشی از افزایش اخیر صادرات در آمارهای جهانی، ناشی از تغییر روشهای ثبت محمولهها در مبادی آسیایی باشد، نه الزاماً جهش واقعی در حجم صادرات.
شکست تحریم های نفتی ترامپ
آمارهای فوق که پس از فعال سازی مکانیسم ماشه علیه کشورمان است، نشان می دهد که تا یک ماه پس از آغاز این فرایند، تلاش های آمریکا در کاهش حجم صادرات نفت ایران به چین با شکست مواجه شده است. این در حالی است که پیشتر پیش بینی می شد به 5 دلیل زیر، مکانیسم ماشه، اثر محسوس در کاهش صادرات نفت -که ادعا می شد بر اثر بازرسی و توقیف اتفاق می افتد- نداشته باشد.
1-عدم همراهی چین و روسیه با مکانیسم ماشه: این دو کشور آشکارا مکانیسم ماشه را فاقد اعتبار حقوقی دانسته و با آن مخالفت کرده اند.
2- فرایند درخواست بازرسی: گزارش 20923-1 مرکز پژوهش های مجلس نشان می داد که از لحاظ حقوقی، هرگونه توقیف و بازرسی مشروط به «وجود دلایل معقول» است و در مواردی که یک شناور در آبهای آزاد در حرکت باشد، منوط به «رضایت کشور صاحب پرچم» شناور است. ازاینرو امکان تعبیهشده در قطعنامهها نه مجوزی برای محاصره دریایی است و نه امکانی برای توقیف سیستماتیک کشتیها.
3- خطر اقدام متقابل برای بازرسی کننده: گزارش مذکور همچنین حاکی از آن است که از لحاظ میدانی، هرگونه اقدام خصمانه در رابطه با کشتیهای ایران مطمئناً با ریسک اقدام متقابل مواجه است؛ اقدامی که در سالهای اخیر تجربه شده است.
4-تجربیات پیشین: نکته مهمی که وجود دارد، این است که در دور قبلی تحریم های سازمان ملل در بازه زمانی 89 تا 94، یک مورد بازرسی از کشتی های ایران سابقه نداشته است.
5-پاسخ مسئله توقیف کشتی در معادله قدرت: ظهوریان اقتصاددان عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با بیان این که توقیف کشتی ها بعد از برجام (که تحریم های سازمان ملل تعلیق شد) در دو مورد اتفاق افتاد، تصریح کرده که: اولاً این اقدام با پاسخ متقابل ایران روبه رو شد. ثانیاً توقیف های یادشده نشان داد این که ما چه تعاملی در فضای کشتیرانی داشته باشیم و این که کشتی های ما توقیف بشوند یا نشوند و بازرسی بشوند یا نشوند، عمدتا ناظر به معادله قدرت است. بیش از آن که ناظر به ماده ۱۵ قطعنامه 1929 باشد.
بازی با اعداد رسانه های ضد ایرانی برای تحریک ترامپ؟!
گزارش های منابع خارجی از روند مثبت صادرات نفت ایران، علاوه بر اذعان به شکست ترامپ در تحریم نفت ایران، روی دیگری هم دارد که پایگاه تخصصی میز نفت اخیراً به آن پرداخته است. طبق گزارش این پایگاه، بزرگنمایی غیرواقعی صادرات نفت ایران باتکیهبر بیاثربودن تحریمهای آمریکا، جدیدترین رویکرد نهادها و رسانههای غربی برای تحریک ترامپ است تا او توقیف نفتکشهای حامل نفت ایران را آغاز کند. این پایگاه آورده است: در ماههای اخیر، شماری از رسانههای غربی از جمله بلومبرگ و موسسه FGE Energy با انتشار گزارشهایی ادعا کردهاند که صادرات نفت ایران «به طور چشمگیری افزایش یافته است». هدف اصلی این جریان رسانهای، القای این تصور است که تحریمها تأثیر چندانی روی ایران نداشته است و باید تحریم و فشارهای سختتری علیه ایران اعمال شود.
این پایگاه تاکید می کند: این در حالی است که طبق دادههای رسمی و گزارشهای معتبر بینالمللی، صادرات نفت ایران پس از بازگشت تحریمهای نفتی، در وضعیت نسبتاً ثابتی قرار دارد و افزایش چشمگیری در حجم صادرات مشاهده نشده است.
این پایگاه به طور مشخص گزارش FDD که متعلق به یک بنیاد ضد ایرانی در آمریکاست را آن هم در شرایطی که بیان کرده صادرات نفت ایران با وجود تحریم ها افزایش چشمگیر یافته اند، کاملاً غلط دانسته است.
درمجموع به نظر می رسد همزمان با تداوم رشد صادرات نفت ایران، جنگ روایتها درباره اندازه واقعی این صادرات نیز شدت گرفته است؛ روایتی که میتواند بر تصمیمهای سیاسی آینده در واشنگتن اثرگذار باشد.