نشست مشترک اخیر ایران و عربستان سعودی با همراهی چین چه افقی را ترسیم می کند؟
عبور از تنش زدایـی
با شتاب گرفتن تغییرات سیاسی و امنیتی در غرب آسیا، ایران و عربستان سعودی بیش از پیش به سمت تحکیم روابط دوجانبه و همگرایی راهبردی تمایل پیدا کردهاند. در همین چارچوب، سومین دور نشست مشترک معاونان وزرای خارجه ایران و عربستان سعودی با همراهی چین در تهران برگزار شد. نشستی که در مسیر کاهش تنشها و بازسازی روابط پس از توافق پکن در مارس ۲۰۲۳ شکل گرفت و عزم راسخ طرفین برای تقویت گفت وگو و همکاری را به نمایش گذاشت.
چین فراتر از میانجی
به رغم تلاشهای ایران و عربستان برای گسترش همکاریهای دوجانبه، اما نقش چین نیز به عنوان میانجی در این همکاری کلیدی است. توافق صلح پکن اکنون به ستون فقرات روابط دوجانبه بدل شده و پکن در جایگاه میانجی بی طرف نقش ضامن سیاسی را ایفا میکند. نشست تهران نشان داد که این نقش نه تنها تثبیت شده، بلکه در حال گسترش است. چین با اعلام ادامه حمایت از مناسبات تهران و ریاض، افقهای تازهای به دیپلماسی شرقی در منطقه گشوده و زمینهای فراهم میآورد که میتواند جایگزینی برای چارچوب های سنتی غربمحور باشد.چین با نگاهی بلندمدت به تحولات منطقه غرب آسیا به خوبی آگاه است که بدون ثبات و همکاری میان بازیگران اصلی منطقه، تحقق اهداف اقتصادی و ژئوپلیتیکیاش با چالش های جدی مواجه خواهد شد. از این رو، تقویت روابط ایران و عربستان برای پکن صرفاً یک موفقیت دیپلماتیک مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد کلان محسوب میشود.
ابتکار «کمربند و جاده» به عنوان مهمترین پروژه چین نیازمند مسیرهای امن، باثبات و قابل اتکاست و کشورهایی مانند ایران و عربستان نقش کلیدی در این مسیر ایفا میکنند.
حل پروندههای منطقه
ایران و عربستان به دلیل جایگاه و وزن بالا در معادلات سیاسی، امنیتی منطقه، این ظرفیت را دارند که همکاریهای خود را از سطح روابط دوجانبه فراتر برده و به پروندههای پیچیده و مورد اختلاف منطقهای نیز تسری دهند. بنابراین، در بخش امنیتی نشست تهران گفت وگوها بر مدیریت بحران های منطقهای، جلوگیری از تشدید اختلافات و ایجاد درک مشترک از تهدیدات متمرکز بود.تجربه سال های گذشته نشان داده که رقابت و تنش میان تهران و ریاض نه تنها به حل بحرانهای منطقهای کمکی نکرده، بلکه در برخی موارد به تشدید بیثباتی انجامیده است. از این رو، حرکت به سمت گفت وگو و همکاری میتواند نقطه عطفی در مدیریت بحران های مزمن منطقه باشد.یکی از مهمترین پروندههایی که طی یک دهه اخیر سایه سنگینی بر روابط ایران و عربستان انداخته، بحران یمن است. یمن اکنون به صحنه رقابتهای منطقهای و حتی بینالمللی تبدیل شده و هزینههای انسانی، سیاسی و امنیتی گستردهای برای همه بازیگران درگیر به همراه داشته است. بنابراین، در نشست سه جانبه، تهران و ریاض و پکن درباره پرونده یمن بر یک راهحل سیاسی جامع تحت نظارت سازمان ملل توافق نظر داشتند، موضعی که در بیانیه مشترک سهجانبه نیز صریحا آمده بود.از این رو، ایران و عربستان میتوانند با درک منافع مشترک خود در ثبات منطقه، همکاری برای کاهش تنشها، توقف درگیریها و فراهمسازی بستر گفت وگوی یمنی-یمنی آغاز کنند. نشست سهجانبه تهران که همزمان با شروع دور جدیدی از تحرکات نظامی عربستان و امارات در مناطق اشغالی یمن برگزار شد، حامل این پیام است که ایران تمایل دارد راهکارهای سیاسی و دیپلماتیک برای حل بحرانهای منطقهای ارائه دهد. در صورتی که طرف سعودی اراده سیاسی لازم را داشته باشد، نقاط اشتراک متعددی برای همکاری در این پرونده وجود دارد که میتواند به برقراری صلح و ثبات پایدار در یمن منجر شود.ایران و چین همواره در پی برقراری ثبات در یمن بودهاند، درحالی که عربستان، پیرو سیاست های آمریکا، مسیر جداگانهای را دنبال میکند که به تشدید تنش ها در دریای سرخ انجامیده است. از این رو، ایران و چین میتوانند سعودیها را نسبت به پیامدهای بحرانسازی واشنگتن در یمن آگاه کرده و زمینه شکلگیری اتحاد سهجانبهای برای پایان این بحران 10 ساله را فراهم آورند.در سطحی گستردهتر، تشدید تهدیدات و اقدامات رژیم صهیونیستی در منطقه، ضرورت همکاری میان قدرتهای بزرگ جهان اسلام را بیش از پیش برجسته کرده است. در همین رابطه، سه کشور در نشست تهران خواستار توقف فوری تجاوزات رژیم صهیونیستی به فلسطین، لبنان و سوریه شدند و اقدام به تجاوز و نقض حاکمیت و تمامیت سرزمینی ایران را محکوم کردند. ایران و عربستان به عنوان دو قدرت اثرگذار منطقه اگر با پشتیبانی چین پیوندهای سیاسی و حتی امنیتی خود را مستحکم سازند، میتوانند سد محکمی در برابر ماجراجوییهای تلآویو ایجاد کنند. چین که از اقدامات بیثباتساز رژیم صهیونیستی و پیامدهای آن بر امنیت منطقه و منافع اقتصادیاش به شدت نگران است، میکوشد در هماهنگی با شرکای ایرانی و سعودی از ظرفیت دیپلماسی چندجانبه برای مهار این تهدید بهره گیرد. تهران و ریاض نیز به خوبی میدانند که همگرایی در برابر اسرائیل، توان خنثیسازی توطئههای این رژیم را دوچندان میکند.