سرریز شوخی بودجه ای با بحران آب مشهد
مسعود حمیدی
خروجی اعلام صریح بحران آب از سوی رئیسجمهور و مجلس و تعیین شورای ارزیابی آب کشور با بیش از 80 عضو هیئتعلمی دانشگاه برای بررسی وضعیت ناترازی آب استانها و اثرات و الزامات مدیریت آن قاعدتاً بعد از چنین نشست مشترک باید در لایحه بودجه 1405 بازتاب داشته باشد.
دادهها هویداست که خراسان رضوی با کسری مخزن 1.2 میلیارد مترمکعبی و فرونشست 25 سانتیمتری در سال و خشکی تمام سدهای تأمینکننده آب مشهد که زمانی 70 درصد آب این کلانشهر را تأمین میکردند، از نقطه بحرانی گذر کرده و در 10 سال گذشته هیچیک از پروژههای راهبردی تأمین آب این کلانشهر، از جمله تکمیل زنجیره تصفیهخانههای استاندارد پساب مشهد، انتقال 120 میلیون مترمکعب پساب به غرب دشت مشهد، خط انتقال آب مازاد خروجی از یال شمالی هزارمسجد و انتقال آب دریای عمان برای صنایع به دلیل تزریق قطرهچکانی اعتبارات به سرانجام نرسیدهاند و مدیران برای گذار از تنش آبی به حفر چاه در مدارس و پارکها و خشکاندن چاههای کشاورزی روی آوردهاند؛ اما دولت با علم به همه این واقعیتها در لایحه بودجه 1405 چه تدبیری اندیشیده است؟
بررسی دادههای بودجه کشور نشان میدهد اعتبارات عمرانی وزارت نیرو از عدد حدود 63 هزار و 864 میلیارد تومان به بیش از 108 هزار و 258 میلیارد تومان رسیده که رشد 70 درصدی را نشان میدهد. بخش مربوط به حوزه آب این وزارتخانه اما از حدود 57 هزار و952 میلیارد تومان به حدود 81 هزار و 704 میلیارد تومان رسیده که تنها 40 درصد رشد را نشان میدهد. اما باید توجه داشت که این منابع در اختیار چندین شرکت قرار میگیرد. شرکتهای آب منطقهای استانهای کشور که بخش عمده پروژههای عمرانی آب کشور را برعهده دارند 44 درصد و شرکتهای آبفای کشور 23 درصد این منابع و شرکتهای مادر تخصصی آب و آبفای کشور نیز 33 درصد اعتبارات عمرانی آب کشور را در اختیار دارد.
شوخی تلخ بودجه با اعتبارات آبی استان
برای درک بهتر رفتار و مواجهه دولت با بحران آب استان باید دید در تقسیم بندی اعتبارات عمرانی مربوط به پروژههای آب منطقهای استانها، تقسیمبندیها در لایحه بودجه 1405 چگونه بوده است؟ شرکتهای آب منطقهای متولی اجرای پروژههای عمرانی تعریفشده در حوزه تأمین و مدیریت آب هر استان هستند که فهرست این پروژهها در بخش دوم بودجه کشور در قالب ردیفهای معین مشخصشده است.
بر اساس ریز دادههای جداول لایحه بودجه 1405، سهم آب منطقهای خراسان رضوی از 35 هزار و 676 میلیارد تومان اعتبارات کل شرکتهای آب منطقهای کشور تنها 1210 میلیارد تومان و کمتر از 3 درصد است و از کل منابع آب کشور کمتر از 1.5 درصد است و همانطور که در نمودارها میتوان ملاحظه کرد 11 شرکت آب منطقهای و حتی آبفا اعتبارات عمرانی بیشتری را به خود اختصاص دادهاند. هرچند این اعتبارات نسبت به اعتبارات مصوب سال گذشته که معادل 565 میلیارد تومان بوده افزایش پیداکرده اما این که چرا اعتبارات آب منطقهای زنجان، گلستان و حتی آبفای گیلان و آذربایجان هم از اعتبارات خراسان رضوی بیشتر است، بسیار تعجبآور است.
این وضعیت در حوزه آبفا بدتر هم میشود و سهم آبفای مشهد از اعتبارات عمرانی کل آبفاهای کشور که معادل 18 هزار و 408 میلیارد تومان است، تنها 377 میلیارد تومان و کمتر از 2 درصد است؛ درحالیکه آبفای کردستان بیش از 800 میلیارد و گیلان بیش از 1220 میلیارد و تهران بیش از 3500 میلیارد تومان است و 14 آبفای دیگر سهم بیشتری نسبت به آبفای مشهد بردهاند.
توزیع اعتبارات بر کدام مبنایی است؟
سؤال بسیار جدی و مهم پیش میآید؛ اول این که کدام کلانشهر یا استان به لحاظ بحران آب وضعیتی بدتر از استان خراسان رضوی یا کلانشهر مشهد دارند؟ مثلاً چرا برای استان زنجان و دیگر استانهایی که حتی نزدیک بحران آب هم نیستند، اعتبارات عمرانی بیشتری در نظر گرفتهشده است؟ شاید بیان شود برخی پروژهها از پیش تعریفشدهاند که باید پرسید در شرایط بحرانی کنونی چه لزومی دارد پروژههای معمول گذشته و سدسازیها ادامه پیدا کنند، درحالیکه بحران آب مشهد از نقطه قرمز گذر کرده و فرونشست آبخوان مشهد کل اماکن حیاتی این کلانشهر را تهدید میکند؟
اگر بودجهریزی حوزه بحرانزده آب کشور بر اساس وضعیت موجود استانها و کلانشهرهاست، تنها تخصیصهای قابل دفاع مربوط به استان تهران است وگرنه سهم بری برخی استانها از این منابع کاملاً شائبه برانگیز است که اساس این نوع تقسیمبندیها چیست؟ مگر میشود برای استان و کلانشهر بحرانزده مشهد تنها 1200 میلیارد تومان و برای کل آبفای مشهد تنها 377 میلیارد تومان اعتبار عمرانی درنظر گرفت درحالیکه برای برخی استانها و شرکتهای آبفا که نزدیک بحران آب هم نیستند، بودجه چند هزارمیلیاردی درنظر گرفته شود؟
دادهها هویداست که خراسان رضوی با کسری مخزن 1.2 میلیارد مترمکعبی و فرونشست 25 سانتیمتری در سال و خشکی تمام سدهای تأمینکننده آب مشهد که زمانی 70 درصد آب این کلانشهر را تأمین میکردند، از نقطه بحرانی گذر کرده و در 10 سال گذشته هیچیک از پروژههای راهبردی تأمین آب این کلانشهر، از جمله تکمیل زنجیره تصفیهخانههای استاندارد پساب مشهد، انتقال 120 میلیون مترمکعب پساب به غرب دشت مشهد، خط انتقال آب مازاد خروجی از یال شمالی هزارمسجد و انتقال آب دریای عمان برای صنایع به دلیل تزریق قطرهچکانی اعتبارات به سرانجام نرسیدهاند و مدیران برای گذار از تنش آبی به حفر چاه در مدارس و پارکها و خشکاندن چاههای کشاورزی روی آوردهاند؛ اما دولت با علم به همه این واقعیتها در لایحه بودجه 1405 چه تدبیری اندیشیده است؟
بررسی دادههای بودجه کشور نشان میدهد اعتبارات عمرانی وزارت نیرو از عدد حدود 63 هزار و 864 میلیارد تومان به بیش از 108 هزار و 258 میلیارد تومان رسیده که رشد 70 درصدی را نشان میدهد. بخش مربوط به حوزه آب این وزارتخانه اما از حدود 57 هزار و952 میلیارد تومان به حدود 81 هزار و 704 میلیارد تومان رسیده که تنها 40 درصد رشد را نشان میدهد. اما باید توجه داشت که این منابع در اختیار چندین شرکت قرار میگیرد. شرکتهای آب منطقهای استانهای کشور که بخش عمده پروژههای عمرانی آب کشور را برعهده دارند 44 درصد و شرکتهای آبفای کشور 23 درصد این منابع و شرکتهای مادر تخصصی آب و آبفای کشور نیز 33 درصد اعتبارات عمرانی آب کشور را در اختیار دارد.
شوخی تلخ بودجه با اعتبارات آبی استان
برای درک بهتر رفتار و مواجهه دولت با بحران آب استان باید دید در تقسیم بندی اعتبارات عمرانی مربوط به پروژههای آب منطقهای استانها، تقسیمبندیها در لایحه بودجه 1405 چگونه بوده است؟ شرکتهای آب منطقهای متولی اجرای پروژههای عمرانی تعریفشده در حوزه تأمین و مدیریت آب هر استان هستند که فهرست این پروژهها در بخش دوم بودجه کشور در قالب ردیفهای معین مشخصشده است.
بر اساس ریز دادههای جداول لایحه بودجه 1405، سهم آب منطقهای خراسان رضوی از 35 هزار و 676 میلیارد تومان اعتبارات کل شرکتهای آب منطقهای کشور تنها 1210 میلیارد تومان و کمتر از 3 درصد است و از کل منابع آب کشور کمتر از 1.5 درصد است و همانطور که در نمودارها میتوان ملاحظه کرد 11 شرکت آب منطقهای و حتی آبفا اعتبارات عمرانی بیشتری را به خود اختصاص دادهاند. هرچند این اعتبارات نسبت به اعتبارات مصوب سال گذشته که معادل 565 میلیارد تومان بوده افزایش پیداکرده اما این که چرا اعتبارات آب منطقهای زنجان، گلستان و حتی آبفای گیلان و آذربایجان هم از اعتبارات خراسان رضوی بیشتر است، بسیار تعجبآور است.
این وضعیت در حوزه آبفا بدتر هم میشود و سهم آبفای مشهد از اعتبارات عمرانی کل آبفاهای کشور که معادل 18 هزار و 408 میلیارد تومان است، تنها 377 میلیارد تومان و کمتر از 2 درصد است؛ درحالیکه آبفای کردستان بیش از 800 میلیارد و گیلان بیش از 1220 میلیارد و تهران بیش از 3500 میلیارد تومان است و 14 آبفای دیگر سهم بیشتری نسبت به آبفای مشهد بردهاند.
توزیع اعتبارات بر کدام مبنایی است؟
سؤال بسیار جدی و مهم پیش میآید؛ اول این که کدام کلانشهر یا استان به لحاظ بحران آب وضعیتی بدتر از استان خراسان رضوی یا کلانشهر مشهد دارند؟ مثلاً چرا برای استان زنجان و دیگر استانهایی که حتی نزدیک بحران آب هم نیستند، اعتبارات عمرانی بیشتری در نظر گرفتهشده است؟ شاید بیان شود برخی پروژهها از پیش تعریفشدهاند که باید پرسید در شرایط بحرانی کنونی چه لزومی دارد پروژههای معمول گذشته و سدسازیها ادامه پیدا کنند، درحالیکه بحران آب مشهد از نقطه قرمز گذر کرده و فرونشست آبخوان مشهد کل اماکن حیاتی این کلانشهر را تهدید میکند؟
اگر بودجهریزی حوزه بحرانزده آب کشور بر اساس وضعیت موجود استانها و کلانشهرهاست، تنها تخصیصهای قابل دفاع مربوط به استان تهران است وگرنه سهم بری برخی استانها از این منابع کاملاً شائبه برانگیز است که اساس این نوع تقسیمبندیها چیست؟ مگر میشود برای استان و کلانشهر بحرانزده مشهد تنها 1200 میلیارد تومان و برای کل آبفای مشهد تنها 377 میلیارد تومان اعتبار عمرانی درنظر گرفت درحالیکه برای برخی استانها و شرکتهای آبفا که نزدیک بحران آب هم نیستند، بودجه چند هزارمیلیاردی درنظر گرفته شود؟