چشم تیز ایران در فضا
صادق غفوریان
یک شنبه 7 دی ماه، همچون یک روز ماندگار در صنعت فضایی ایران ثبت شد؛ سه ماهواره «پایا»، «ظفر۲» و «کوثر» با ماهواره بر روسی و با کارکرد تصویربرداری فوق پیشرفته در مدار لئو (مدار نزدیک زمین) و در ارتفاعی حدود ۵۰۰ کیلومتر مستقر شدند.یزدانیان، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و رئیس پژوهشگاه فضایی ایران، عصر دیروز پس از پرتاب این ماهواره های سنجشی به فضا با اشاره به تولید این ماهواره ها توسط بخش خصوصی گفت: ماهوارههای سنجشی دادههای تصویری را با قدرتهای تفکیکی از ۱۵ متر تا کمتر از 5 متر مخابره می کنند و می توان با استفاده از این داده ها طیف گسترده ای از فعالیتها را برای آن ها در کشور متصور بود. وی کاربرد این تصاویر را در کشاورزی، مدیریت منابع آب و محیط زیست یادآور شد و افزود: در مجموعه ماهواره های بومی که ما تاکنون پرتاب کردیم، این سه ماهواره هم به جمع آن ها اضافه خواهند شد.
تثبیت یک فناوری بومی
دکتر سید محمد نوید قریشی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فضایی ایران پس از این رویداد مهم فضایی در گفت وگو با خراسان گفت: پرتاب ماهوارههای «پایا»، «ظفر ۲» و «کوثر» را میتوان یکی از گامهای مهم جمهوری اسلامی ایران در مسیر تثبیت توانمندیهای بومی در حوزه فناوریهای فضایی و ماهوارههای سنجشی دانست. این ماهوارهها با اتکا به دانش و توان متخصصان داخلی طراحی و ساخته شدهاند و بیانگر بلوغ فنی کشور در زنجیره کامل طراحی، ساخت، آزمون و بهرهبرداری از ماهوارههای تصویربرداری هستند. همزمانی توسعه و پرتاب این سه ماهواره نشاندهنده حرکت هدفمند ایران به سمت ایجاد منظومههای سنجشی و افزایش پوشش زمانی و مکانی دادههای فضایی است.
اهمیت این 3 ماهواره در چیست؟
حال این که این سه ماهواره از چه رو دستاوردهای مهمی در صنعت فضایی ایران تلقی می شود، دکتر سید محمد نوید قریشی، این طور توضیح می دهد: یکی از مهمترین دستاوردهای فنی این ماهوارهها، ارتقای قابل توجه قدرت تفکیک تصاویر نسبت به نسلهای پیشین ماهوارههای سنجشی کشور است. بهبود کیفیت سامانههای اپتیکی، کنترل وضعیت دقیقتر و بهینهسازی زیرسامانههای ماهوارهای موجب شده تصاویر با وضوح بالاتر و دقت مکانی مناسبتری ثبت شوند. این ارتقا نقش تعیینکنندهای در افزایش ارزش افزوده دادههای فضایی و امکان تحلیلهای دقیقتر در مقیاسهای محلی و منطقهای دارد.
در خدمت توسعه پایدار
کاربردهای عملی این پیشرفت فناورانه بهویژه در حوزههای کشاورزی و محیطزیست بسیار حائز اهمیت است. این عضو انجمن هوافضای ایران می گوید: تصاویر با قدرت تفکیک بالاتر امکان پایش دقیقتر مزارع، ارزیابی سلامت محصولات، مدیریت منابع آب و شناسایی تنشهای گیاهی را فراهم میکند و در حوزه محیطزیست نیز میتواند در پایش تغییرات پوشش گیاهی، کنترل تخریب اراضی، رصد پدیدههای گردوغبار و مدیریت بحرانهای طبیعی مورد استفاده قرار گیرد. این دستاوردها نشان میدهد برنامه فضایی کشور بیش از گذشته در خدمت توسعه پایدار، امنیت غذایی و حفاظت از محیطزیست قرار گرفته است.
همکاری های بین المللی در هوافضا
از جمله دستاوردهای این رویداد فضایی، نکته ای راهبردی است که مدیرعامل و بنیان گذار شرکت امید فضا سازنده ماهواره «کوثر » به آن اشاره کرده است: هماینک سطح فعالیتهای ایران در صنعت فضایی با حدود ۱۵ سال گذشته تفاوت بسیار دارد؛ ما در آن زمان، نقش شاگرد را داشتیم و از کشورهای صاحب دانش در این حوزه یاد میگرفتیم اما الان، الحق والانصاف، نقش همکار را برای این کشورها داریم. وی با اشاره به جلسات روزهای اخیر خود در مسکو با شرکتهای فعال در صنعت فضایی روسیه گفت: در این مذاکرات درباره این که چگونه با یکدیگر همکاری و سهم خود را در تعاملات بینالمللی آتی از نظر فناوری و سرمایهگذاری مشخص کنیم، رایزنی کردیم. این فعال صنعت هوافضا گفت: این وضعیت بیانگر آن است که ایران در صنعت فضایی وارد فصل نوینی شده و مصمم است در مدت زمان کوتاهی به اهداف خود دست یابد.
پس از انتشار خبر پرتاب ماهواره های ایرانی، یکی از فعالان سیاسی باسابقه در خودتحقیری ملی، این موفقیت را در توئیتی انکار توان کشور روایت کرد
نسخه تازه خودتحقیری همزمان با پیشرفت علمی
سلیمانی
پس از انتشار خبر پرتاب همزمان سه ماهواره ایرانی به فضا، یکی از فعالان سیاسی که سابقهای طولانی در روایتهای مبتنی بر خودتحقیری ملی دارد، در توئیتی قابلتأمل و دور از انتظار، حتی این دستاورد علمی را نیز از همان زاویه انکار و تحقیر توان ملی بازنمایی کرد. در جهان امروز، پیشرفت علمی را به منظور یک موفقیت فنی یا آزمایشگاهی صرف تلقی نمیکنند بلکه شاخصی از بلوغ ملی، توان حکمرانی و قدرت ایستادگی یک کشور در تحولات نظم جهانی است. به همین دلیل است که در اغلب کشورها، از پرتاب یک ماهواره تا دستیابی به فناوریهای پیشرفته، نهتنها با افتخار روایت میشود، بلکه بهعنوان بخشی از هویت ملی برجسته میشود؛ زیرا اینگونه موفقیتها در عمل نشان میدهد یک کشور به سطحی از توان علمی و مدیریتی رسیده است که میتواند پروژههای پیچیده را با اتکای درونی پیش ببرد.
پرتاب همزمان سه ماهواره «پایا»، «ظفر» و «کوثر» نیز از همین جنس است؛ موفقیتی که تنها به معنای قرار دادن یک جسم در مدار زمین نیست، بلکه حاصل سالها سرمایهگذاری علمی، تربیت نیروی انسانی، عبور از پیچیدهترین مسیرهای فنی و ایستادگی در برابر تحریمهای گسترده فناوری است. این اتفاق نشان میدهد ایران از مرحله آزمون و خطا عبور کرده و به سطحی از توان پایدار در فناوری فضایی رسیده است؛ سطحی که تنها در اختیار شمار محدودی از کشورهای جهان قرار دارد. اهمیت این دستاورد، به زندگی روزمره مردم نیز گره خورده است. دادههای ماهوارهای در مدیریت منابع آب، کشاورزی، پیشبینی و کنترل بلایای طبیعی، پایش محیطزیست و کاهش هزینههای تصمیمگیری ملی نقشی کلیدی دارند. از سوی دیگر، توسعه فناوری فضایی موتور محرک صنایع پیشرفته، شرکتهای دانشبنیان و جلوگیری از مهاجرت نخبگان است؛ یعنی همان حلقهای که مستقیماً با معیشت و آینده کشور پیوند دارد. در ایران اما با پدیدهای نگرانکننده روبهرو هستیم که در آن برخی بهجای نقد علمی و مطالبهگری، دستاوردهای ملی را به ابزاری برای خودتحقیری بدل میکنند و پیشرفت را نه نشانه ظرفیت، بلکه دستاویزی برای انکار توان کشور میگیرند. این رویکرد نه نسبتی با روشنفکری دارد و نه واجد مختصات نقد منصفانه است، بلکه ریشه در یک کژفهمی تحلیلی نسبت به مفهوم توسعه دارد و برخلاف تجربه جهانی عمل میکند و در نهایت بهجای کمک به اصلاح ساختارها، اعتمادبهنفس جمعی و سرمایه اجتماعی جامعه را تضعیف میسازد.