دوگانه بقای صنایع دستی
زهرا کیوانلو
صنایع دستی خراسان رضوی با اتکا به بیش از شش هزار هنرمند دارای مجوز، تنوع گسترده رشتهها و روند رو به رشد تولید، همچنان یکی از ظرفیتهای مهم اقتصادی و فرهنگی استان به شمار میرود. استمرار صادرات، برنامههای حمایتی در حوزه تسهیلات و بیمه، توسعه زیرساختهای مجوزدهی و تأکید بر حفظ اصالت آثار، از جمله محورهایی است که در سیاستگذاری این حوزه دنبال میشود. با این حال، تحقق کامل ظرفیتهای موجود، نیازمند تداوم حمایتهای هدفمند، تقویت پیوند با بازارهای داخلی و خارجی و گسترش مشارکت بخش خصوصی خواهد بود؛ مسیری که به گفته مسئولان، در اولویت برنامههای پیشرو قرار دارد.
خراسان رضوی سالهاست بهعنوان یکی از قطبهای مهم صنایع دستی کشور شناخته میشود؛ استانی با تنوع بالای رشتههای هنری، پیشینه تاریخی عمیق و ظرفیت اقتصادی قابل توجه. در سالهای اخیر، با افزایش توجه به اقتصاد هنر و نقش صنایع خلاق در اشتغالزایی، جایگاه صنایع دستی بیش از گذشته در کانون سیاستگذاریها قرار گرفته است. سرپرست معاونت صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی در گفتوگو با «خراسان رضوی»، ضمن تشریح وضعیت فعلی صنایع دستی استان، از رشد تولید، استمرار صادرات و برنامههای حمایتی برای هنرمندان استان گفت و بر ضرورت حمایت هدفمند از این بخش تأکید کرد.
فعالیت 6000 هنرمند صنایع دستی در استان
سرپرست معاونت صنایع دستی خراسان رضوی با اشاره به جایگاه این استان بهعنوان یکی از قطبهای مهم صنایع دستی کشور، از فعالیت گسترده هنرمندان، کارگاهها و واحدهای تولیدی در رشتههای مختلف خبر می دهد و می گوید: هماکنون بیش از شش هزار صنعتگر صنایع دستی در استان با مجوز رسمی فعالیت میکنند که بیشترین تمرکز آنان در حوزههایی نظیر گوهرسنگها و سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی، سفال و سرامیک، انواع بافته ها، نساجی سنتی، زیورآلات سنتی، گروه چوبی و سایر رشتههای بومی و کاربردی است؛ حوزههایی که علاوه بر پیشینه تاریخی، از ظرفیت اقتصادی قابل توجهی نیز برخوردارند. یکی از محورهای اصلی این گفتوگو، وضعیت تولید صنایع دستی در استان بود. سمیه روانخواه در این زمینه اظهار می کند: در سال ۱۴۰۳ و امسال ، تولید صنایع دستی در استان روند رو به رشدی داشته است و بخش قابل توجهی از این محصولات، قابلیت عرضه در بازار داخلی و خارجی را دارد. محصولاتی که از کیفیت مناسب، طراحی بهروز و بستهبندی استاندارد برخوردار باشند، امکان حضور موفقتری در بازارهای بینالمللی خواهند داشت.
سرپرست معاونت صنایع دستی استان همچنین درباره وضعیت کارگاهها و واحدهای فعال صنایع دستی در خراسان رضوی نیز می گوید: هماکنون امکان صدور انواع مجوز از جمله کارگاههای تولیدی، واحدهای فروش، بازارچه ها، خانه های صنایع دستی و مراکز آموزش در معاونت صنایع دستی وجود دارد که همین موضوع سبب رونق صنایع دستی استان در گونه های مختلف فعالیت خواهد شد.
37 میلیون دلار صادرات طی 21 ماه
صادرات صنایع دستی همواره یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی پویایی این بخش بوده است؛ روانخواه در پاسخ به این سوال که میزان صادرات صنایع دستی استان در سال گذشته و امسال چقدر بوده و چه کشورهایی بیشترین سهم واردات محصولات استان را داشتهاند، اظهار می کند: صادرات صنایع دستی استان با وجود برخی محدودیتها همچنان ادامه دارد و کشورهای همسایه، حوزه خلیج فارس و برخی بازارهای آسیایی مهمترین مقاصد صادراتی محسوب میشوند. همچنین گردشگران خارجی نقش قابل توجهی در صادرات غیررسمی محصولات استان دارند. وی می افزاید: طی 9 ماه امسال مجموع صادرات صنایع دستی خراسان رضوی 16 میلیون دلار بوده است که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 2 میلیون دلار افزایش داشته است، همچنین طی سال گذشته در مجموع 21 میلیون دلار صادرات صنایع دستی خراسان رضوی به ثبت رسیده است که پیش بینی می شود این رقم برای کل سال 1404 به میزان 22 میلیون دلار باشد.
هنرمندان صنایع دستی همچنان نیازمند حمایت
در ادامه از روانخواه درباره یکی از مهمترین دغدغه ها و مطالبات هنرمندان
صنایع دستی سوال می کنیم؛ حمایت های مالی و اجتماعی. وی در این باره یادآور می شود: اقدامات متنوعی برای حمایت از هنرمندان انجام شده است که از جمله آن می توان به اعطای تسهیلات کمبهره، پوشش بیمهای هنرمندان، برگزاری دورههای آموزشی، ایجاد بازارچههای دائمی و حمایت از حضور در نمایشگاههای داخلی و خارجی اشاره کرد که بخشی از آن به مرحله اجرا رسیده و توسعه آن در دستورکار قرار دارد. وی همچنین بر اهمیت مشارکت بخش خصوصی تأکید و تصریح می کند: توسعه حوزه صنایع دستی بدون مشارکت بخش خصوصی امکانپذیر نیست. همکاری با فعالان اقتصادی در قالب تفاهمنامهها، برگزاری نمایشگاهها، ایجاد بازارهای فروش و توسعه صادرات تعریف شده و تقویت این تعامل از اولویتهای اصلی ما به شمار میرود.
صیانت از اصالت و هویت صنایع دستی
حفظ هویت و اصالت آثار، یکی از چالشهای مهم در شرایط رقابت بازار و افزایش تولید است؛ سرپرست معاونت صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی استان در پاسخ به این سوال که چه اقداماتی برای حفظ اصالت و کیفیت صنایع دستی و جلوگیری از تقلید یا تولید غیراستاندارد انجام شده است، می گوید: نظارت بر کیفیت تولید، صدور شناسنامه برای محصولات، آموزش تخصصی و اعطای نشانهای ملی مهر اصالت از جمله اقداماتی است که برای صیانت از هویت و کیفیت صنایع دستی استان انجام میشود و در این زمینه موثر و عملی بوده است.