رقص گلولهها در پیشواز افتتاحیه
شایان اله آبادی
تنها کمتر از سه ماه تا آغاز جام جهانی ۲۰۲۶ باقی مانده و مکزیک بهعنوان یکی از سه میزبان جام جهانی، این روزها بیش از هر زمان دیگری درگیر بحرانی امنیتی است که ابعاد آن هر روز گستردهتر میشود. عملیات امنیتی دولت علیه رهبر بزرگترین کارتل مواد مخدر این کشور یعنی «المنچو»، موجی از خشونت و ناامنی را در بخش بزرگی از خاک مکزیک به راه انداخته؛ تا جایی که شش ایالت بهطور همزمان دچار آشوب شدهاند، مسابقات فوتبال لغو یا متوقف شده و حتی جانشینان قدرتمندترین مرد سایه مکزیک تهدیدهای صریحی مبنی بر نابودی زیرساختهای کشور در آستانه جام جهانی را مطرح کردهاند. حالا با توجه به زلزله امنیتی سیاسی که در کشور شاپرکها اتفاق افتاده باید دید آیا مکزیک میتواند همزمان با جنگ داخلی نانوشته، میزبان افتتاحیه جام جهانی باشد؟
نقش کارتلهای مواد مخدر در مکزیک
برای درک آنچه امروز در خیابانهای مکزیک میگذرد، باید ابتدا هیولایی به نام «کارتل» را شناخت. کارتلهای مواد مخدر در مکزیک تنها گروههای جنایتکار نیستند؛ آنها ساختارهایی شبهنظامی، اقتصادی و سیاسیاند که دهههاست در تار و پود این کشور ریشه دواندهاند. کارتلها در آمریکای لاتین، بهویژه مکزیک، از منابع مالی عظیم، شبکههای گسترده قاچاق انسان و مواد مخدر و هزاران نیروی مسلح بهره میبرند. درآمد سالانه برخی از این کارتلها به دهها میلیارد دلار میرسد؛ رقمی که آنها را به بازیگرانی قدرتمند در معادلات داخلی تبدیل کرده است. کارتل «خالیسکو نووا جنراسیون» یا «CJNG» که رهبری آن در اختیار فردی با نام مستعار «المنچو» بود، یکی از مخوفترین و سازمانیافتهترین کارتلهای جهان به شمار میرود. کارتلی که اکنون در مرکز درگیریها قرار دارد، نمونه بارز یک ارتش خصوصی با بودجهای است که با بودجه نظامی برخی کشورهای کوچک برابری میکند. این قدرت مالی به آنها اجازه میدهد تا مدرنترین تجهیزات نظامی، از پهپادهای انتحاری گرفته تا خودروهای زرهی دستساز را در اختیار داشته باشند. قدرت این کارتلها به حدی است که برخی تحلیل گران معتقدند در برخی مناطق، دولت واقعی نه در دست مقامات رسمی، بلکه در اختیار کارتلهاست. در چنین ساختاری، هرگونه اقدام دولت علیه رهبران کارتلها میتواند به سرعت به جنگی تمامعیار تبدیل شود؛ جنگی که اکنون مکزیک را در آستانه جام جهانی درگیر کرده است. نکته کلیدی، نفوذ سیستماتیک آنها در بدنه پلیس و ارتش است. فساد ساختاری باعث شده تا در بسیاری از شهرها، مرز بین پلیس و کارتل از بین برود. کارتلها با استراتژی نقره یا سرب (یا رشوه را بپذیر یا گلوله را)، مقامات محلی را به سکوت یا همکاری واداشتهاند. به همین دلیل است که وقتی دولت مرکزی تصمیمی برای برخورد با مهرههای درشتی مثل «المنچو» میگیرد، با واکنشی مواجه میشود که بیشتر به یک جنگ داخلی شباهت دارد تا یک عملیات پلیسی. آنها خود را ذی نفعان اصلی اقتصاد مکزیک میدانند و بیانیه اخیر رهبر جدیدشان که مدعی شده «ما برای کشور درآمدزایی میکنیم»، نشان از دههها ناتوانی دولت مکزیک در مهار این گروهها دارد.
ماجرا چه بود؟
جرقه بحران اخیر، عملیات نیروهای امنیتی مکزیک علیه ویلای المنچو در شهر تاپالپا واقع در ایالت خالیسکو بود. این عملیات که با هدف دستگیری یا حذف رهبر «CJNG» انجام شد، بهدلیل غافلگیرانه بودن، موفقیتآمیز توصیف شده و بنا بر گزارشها، المنچو که سالهاست تحت تعقیب افبیآای و دولت مکزیک قرار دارد و به عنوان خشنترین و باهوشترین لیدر کارتلهای فعلی شناخته میشد، در جریان آن کشته شده است. دولت مکزیک بلافاصله بر فراز منطقه پرواز ممنوع اعلام کرد، اما واکنش کارتلها سریع و خشونتبار بود. اعضای «CJNG» بهعنوان انتقام، حملات گستردهای را در سطح شهرها آغاز کردند؛ خودروها به آتش کشیده شد، بزرگراهها مسدود شد و تیراندازیهای گسترده و حمله به مراکز عمومی زندگی عادی شهروندان را فلج کرد. شهر توریستی پورتو ویارتا یکی از کانونهای اصلی این ناآرامیها بود؛ شهری که همواره بهعنوان مقصد امن گردشگران خارجی شناخته میشد، اما حالا صحنه هرجومرج، آتشسوزی و فرار مردم شده است. رفتارهای اخیر این کارتلها شباهت زیادی به عملکرد گروههای تروریستی مسلح دارد؛ گروههایی که با تکیه بر نفرت، قتل، ارعاب و بینظمی، زندگی مردم را مختل می کنند و امنیت مردم را هدف میگیرند. در این چارچوب، تفاوت چندانی میان یک کارتل مواد مخدر در مکزیک و گروههایی مانند پژاک و پکک دیده نمیشود؛ گروههایی که بخش قابلتوجهی از منابع مالی خود را از تجارت مواد مخدر تامین و خشونت را به ابزار اصلی پیشبرد اهدافشان تبدیل کردهاند. اما نکته عجیب ماجرا این جاست که این اتفاقات محدود به ایالت خالیسکو نیست و ایالتهای زاکاتکاس، گواناخواتو، کولیما، تامائولیپاس و میچوآکان هم وارد وضعیت قرمز شدند. به این ترتیب، شش ایالت از مجموع ۳۱ ایالت مکزیک (معادل حدود یکپنجم کشور) در وضعیت تنش و ناامنی قرار گرفتند.
وقتی خشونت به فوتبال میرسد!
شاید نگرانکنندهترین بخش ماجرا، ورود مستقیم خشونت کارتلها به فوتبال باشد. در جریان رقابتهای لیگ مکزیک، تیراندازی اعضای کارتلها در اطراف و حتی داخل محوطه ورزشگاه، باعث توقف دیدار قهرمانی لیگ زنان بین تیمهای نکاکسا و کرتارو شد. دیدار مردان بین کرتارو و خوآرس هم بهطور کامل لغو شد. تصاویر منتشرشده از بازیکنانی که پس از شنیدن صدای تیراندازی در حال فرار از زمین مسابقهاند، بهسرعت در شبکههای اجتماعی دستبهدست شده و موجی از نگرانی را میان هواداران فوتبال و مسئولان فیفا ایجاد کرده است. همین مسئله باعث شده است که فیفا به طور جدی به فکر لغو میزبانی مکزیک از جام جهانی بیفتد. همزمان، گزارشهایی از گروگانگیری توریستهای آمریکایی، حمله به فرودگاهها و تهدید مستقیم شهروندان خارجی منتشر شده. بسیاری از مسافران و هوادارانی که قصد سفر به مکزیک برای جام جهانی را داشتند، بلیتهای خود را لغو کردند؛ این یعنی کشوری که به فکر درآمد از میزبانی جام جهانی بود حالا توریستها اعتمادشان به امنیت عمومی این کشور را از دست دادهاند. اتفاقی که طبیعی هم به نظر میرسد چراکه کدام توریست و هواداری حاضر است جان خود را برای تماشای یک مسابقه فوتبال در کشوری که کارتلها در آن فرودگاهها را میبندند، به خطر بیندازد؟ اگر دولت مکزیک نتواند در مدت زمان باقیمانده تا جام جهانی ثبات را به ایالتهایش بازگرداند، علاوه بر خسارت میلیارد دلاری، اعتبار ملی این کشور هم از بین میرود. اما این بحران زمانی عمیقتر شد که رئیس جدید کارتل، در بیانیهای تهدیدآمیز اعلام کرده: «ما تأمینکننده مواد مخدر جهان هستیم، برای دولت پول میآوریم و بسیاری از نظامیان با ما همکاری میکنند. اگر بار دیگر مزاحم کار ما شوید، در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶ چیزی به نام مکزیک باقی نخواهد ماند.» جملهای که عملاً اعلان جنگ به دولت و هشدار مستقیم به جامعه جهانی محسوب میشود.
جام جهانی گروگان تقابل دولت رسمی و سایه
مکزیک قرار است یکی از میزبانان جام جهانی ۲۰۲۶ باشد؛ تورنمنتی که برای نخستینبار با میزبانی مشترک سه کشور برگزار میشود و بازی افتتاحیه آن هم در مکزیک انجام خواهد شد. رویدادی که میتواند اقتصاد، گردشگری و اعتبار بینالمللی مکزیک را متحول کند.
آنچه امروز در مکزیک در جریان است تقابل دولت سایه و رسمی است که در این میان فوتبال و جام جهانی به گروگان این نبرد تبدیل شده اند و رهبر جدید کارتال علنا مقامات کشورش را با جام جهانی تهدید میکند. حالا اما دولت مکزیک در موقعیتی دوگانه قرار دارد، اگر عقبنشینی کند، به کارتلها باج داده و حاکمیت خود را تضعیف کرده و اگر فشار را ادامه دهد، باید آماده موجهای جدید خشونت باشد؛ خشونتی که باعث میشود میزبانی جام جهانی از دست برود.
نقش کارتلهای مواد مخدر در مکزیک
برای درک آنچه امروز در خیابانهای مکزیک میگذرد، باید ابتدا هیولایی به نام «کارتل» را شناخت. کارتلهای مواد مخدر در مکزیک تنها گروههای جنایتکار نیستند؛ آنها ساختارهایی شبهنظامی، اقتصادی و سیاسیاند که دهههاست در تار و پود این کشور ریشه دواندهاند. کارتلها در آمریکای لاتین، بهویژه مکزیک، از منابع مالی عظیم، شبکههای گسترده قاچاق انسان و مواد مخدر و هزاران نیروی مسلح بهره میبرند. درآمد سالانه برخی از این کارتلها به دهها میلیارد دلار میرسد؛ رقمی که آنها را به بازیگرانی قدرتمند در معادلات داخلی تبدیل کرده است. کارتل «خالیسکو نووا جنراسیون» یا «CJNG» که رهبری آن در اختیار فردی با نام مستعار «المنچو» بود، یکی از مخوفترین و سازمانیافتهترین کارتلهای جهان به شمار میرود. کارتلی که اکنون در مرکز درگیریها قرار دارد، نمونه بارز یک ارتش خصوصی با بودجهای است که با بودجه نظامی برخی کشورهای کوچک برابری میکند. این قدرت مالی به آنها اجازه میدهد تا مدرنترین تجهیزات نظامی، از پهپادهای انتحاری گرفته تا خودروهای زرهی دستساز را در اختیار داشته باشند. قدرت این کارتلها به حدی است که برخی تحلیل گران معتقدند در برخی مناطق، دولت واقعی نه در دست مقامات رسمی، بلکه در اختیار کارتلهاست. در چنین ساختاری، هرگونه اقدام دولت علیه رهبران کارتلها میتواند به سرعت به جنگی تمامعیار تبدیل شود؛ جنگی که اکنون مکزیک را در آستانه جام جهانی درگیر کرده است. نکته کلیدی، نفوذ سیستماتیک آنها در بدنه پلیس و ارتش است. فساد ساختاری باعث شده تا در بسیاری از شهرها، مرز بین پلیس و کارتل از بین برود. کارتلها با استراتژی نقره یا سرب (یا رشوه را بپذیر یا گلوله را)، مقامات محلی را به سکوت یا همکاری واداشتهاند. به همین دلیل است که وقتی دولت مرکزی تصمیمی برای برخورد با مهرههای درشتی مثل «المنچو» میگیرد، با واکنشی مواجه میشود که بیشتر به یک جنگ داخلی شباهت دارد تا یک عملیات پلیسی. آنها خود را ذی نفعان اصلی اقتصاد مکزیک میدانند و بیانیه اخیر رهبر جدیدشان که مدعی شده «ما برای کشور درآمدزایی میکنیم»، نشان از دههها ناتوانی دولت مکزیک در مهار این گروهها دارد.
ماجرا چه بود؟
جرقه بحران اخیر، عملیات نیروهای امنیتی مکزیک علیه ویلای المنچو در شهر تاپالپا واقع در ایالت خالیسکو بود. این عملیات که با هدف دستگیری یا حذف رهبر «CJNG» انجام شد، بهدلیل غافلگیرانه بودن، موفقیتآمیز توصیف شده و بنا بر گزارشها، المنچو که سالهاست تحت تعقیب افبیآای و دولت مکزیک قرار دارد و به عنوان خشنترین و باهوشترین لیدر کارتلهای فعلی شناخته میشد، در جریان آن کشته شده است. دولت مکزیک بلافاصله بر فراز منطقه پرواز ممنوع اعلام کرد، اما واکنش کارتلها سریع و خشونتبار بود. اعضای «CJNG» بهعنوان انتقام، حملات گستردهای را در سطح شهرها آغاز کردند؛ خودروها به آتش کشیده شد، بزرگراهها مسدود شد و تیراندازیهای گسترده و حمله به مراکز عمومی زندگی عادی شهروندان را فلج کرد. شهر توریستی پورتو ویارتا یکی از کانونهای اصلی این ناآرامیها بود؛ شهری که همواره بهعنوان مقصد امن گردشگران خارجی شناخته میشد، اما حالا صحنه هرجومرج، آتشسوزی و فرار مردم شده است. رفتارهای اخیر این کارتلها شباهت زیادی به عملکرد گروههای تروریستی مسلح دارد؛ گروههایی که با تکیه بر نفرت، قتل، ارعاب و بینظمی، زندگی مردم را مختل می کنند و امنیت مردم را هدف میگیرند. در این چارچوب، تفاوت چندانی میان یک کارتل مواد مخدر در مکزیک و گروههایی مانند پژاک و پکک دیده نمیشود؛ گروههایی که بخش قابلتوجهی از منابع مالی خود را از تجارت مواد مخدر تامین و خشونت را به ابزار اصلی پیشبرد اهدافشان تبدیل کردهاند. اما نکته عجیب ماجرا این جاست که این اتفاقات محدود به ایالت خالیسکو نیست و ایالتهای زاکاتکاس، گواناخواتو، کولیما، تامائولیپاس و میچوآکان هم وارد وضعیت قرمز شدند. به این ترتیب، شش ایالت از مجموع ۳۱ ایالت مکزیک (معادل حدود یکپنجم کشور) در وضعیت تنش و ناامنی قرار گرفتند.
وقتی خشونت به فوتبال میرسد!
شاید نگرانکنندهترین بخش ماجرا، ورود مستقیم خشونت کارتلها به فوتبال باشد. در جریان رقابتهای لیگ مکزیک، تیراندازی اعضای کارتلها در اطراف و حتی داخل محوطه ورزشگاه، باعث توقف دیدار قهرمانی لیگ زنان بین تیمهای نکاکسا و کرتارو شد. دیدار مردان بین کرتارو و خوآرس هم بهطور کامل لغو شد. تصاویر منتشرشده از بازیکنانی که پس از شنیدن صدای تیراندازی در حال فرار از زمین مسابقهاند، بهسرعت در شبکههای اجتماعی دستبهدست شده و موجی از نگرانی را میان هواداران فوتبال و مسئولان فیفا ایجاد کرده است. همین مسئله باعث شده است که فیفا به طور جدی به فکر لغو میزبانی مکزیک از جام جهانی بیفتد. همزمان، گزارشهایی از گروگانگیری توریستهای آمریکایی، حمله به فرودگاهها و تهدید مستقیم شهروندان خارجی منتشر شده. بسیاری از مسافران و هوادارانی که قصد سفر به مکزیک برای جام جهانی را داشتند، بلیتهای خود را لغو کردند؛ این یعنی کشوری که به فکر درآمد از میزبانی جام جهانی بود حالا توریستها اعتمادشان به امنیت عمومی این کشور را از دست دادهاند. اتفاقی که طبیعی هم به نظر میرسد چراکه کدام توریست و هواداری حاضر است جان خود را برای تماشای یک مسابقه فوتبال در کشوری که کارتلها در آن فرودگاهها را میبندند، به خطر بیندازد؟ اگر دولت مکزیک نتواند در مدت زمان باقیمانده تا جام جهانی ثبات را به ایالتهایش بازگرداند، علاوه بر خسارت میلیارد دلاری، اعتبار ملی این کشور هم از بین میرود. اما این بحران زمانی عمیقتر شد که رئیس جدید کارتل، در بیانیهای تهدیدآمیز اعلام کرده: «ما تأمینکننده مواد مخدر جهان هستیم، برای دولت پول میآوریم و بسیاری از نظامیان با ما همکاری میکنند. اگر بار دیگر مزاحم کار ما شوید، در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶ چیزی به نام مکزیک باقی نخواهد ماند.» جملهای که عملاً اعلان جنگ به دولت و هشدار مستقیم به جامعه جهانی محسوب میشود.
جام جهانی گروگان تقابل دولت رسمی و سایه
مکزیک قرار است یکی از میزبانان جام جهانی ۲۰۲۶ باشد؛ تورنمنتی که برای نخستینبار با میزبانی مشترک سه کشور برگزار میشود و بازی افتتاحیه آن هم در مکزیک انجام خواهد شد. رویدادی که میتواند اقتصاد، گردشگری و اعتبار بینالمللی مکزیک را متحول کند.
آنچه امروز در مکزیک در جریان است تقابل دولت سایه و رسمی است که در این میان فوتبال و جام جهانی به گروگان این نبرد تبدیل شده اند و رهبر جدید کارتال علنا مقامات کشورش را با جام جهانی تهدید میکند. حالا اما دولت مکزیک در موقعیتی دوگانه قرار دارد، اگر عقبنشینی کند، به کارتلها باج داده و حاکمیت خود را تضعیف کرده و اگر فشار را ادامه دهد، باید آماده موجهای جدید خشونت باشد؛ خشونتی که باعث میشود میزبانی جام جهانی از دست برود.