دوتار رجزخوان خراسان
محمد بهبودی نیا
رویداد ملی «موج یادها» در مجموعه فرهنگیهنری برج آزادی در تهران ، رویدادی باشکوه بود که این روزها با هدف زنده نگهداشتن یاد رشادتها و فداکاریهای دلاورمردان ایران به ویژه شهدای ناو «دنا» برگزار شد؛ رویدادی که مجموعهای متنوع از هنرهای نمایشی، موسیقایی و تجسمی را در کنار هم قرار داد. برنامههای این رویداد، بازدید از ناوشکن نمادین «دنا»، برگزاری نمایشگاه چندرسانهای «لالههای سفید»، اجرای ارکستر سمفونیک و گروه کُر سازمان صدا و سیما، پرفورمنس مفهومی «خاک، خون و وطن» و...بود. در این رویداد، موسیقی خراسان هم نقشی پررنگ داشت . در حاشیه این رویداد، با محمد نادر آهنگربیک، هنرمند پیشکسوت موسیقی مقامی شمال خراسان و اهل قوچان، که با نواهای پرشور خراسانی و دوتار خود طی سه روز برگزاری برنامه، توجه بسیاری از حاضران را جلب کرده بود، گفتوگو کردهایم.
جناب آهنگربیک، شما در اجراهای اخیرتان در مراکز مهمی مانند تالار وحدت و برج میلاد، فضایی حماسی را با موسیقی مقامی خراسان پیوند زدید. چگونه میان این مقامات سنتی و بومی خراسان و مفاهیم «اقتدار ملی» ارتباط برقرار میکنید؟
برای من هنر، تجلیگاه حریم عشق است و حماسه. حضور در این برنامه بزرگ موسیقی محور که به یاد شهدای ناو دنا برگزار شد، تنها یکی از اجراهای من با محوریت حماسه و عشق است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با درک این نکته که هنر، ستون فقراتِ اقتدارِ معنوی است، شرایطی را در این فضا فراهم کرد تا این قطعات اجرا شود. من به این درک رسیدم که اگر اقتدار فرهنگی در سطح ملی وجود نداشته باشد، آن ملت در برابر هجمههای دشمن متزلزل میشود. در واقع، هنرمند اصیل کسی است که تجسم فداکاری قهرمانان ملی مانند شهدای ناو دنا و دیگر شهدای وطن را در آثارش بازتاب دهد. ما وقتی از «جانفدایی» سخن میگوییم، به فرمایش حکیم فردوسی استناد میکنیم که: «بزرگی سراسر به گفتار نیست / دو صد گفته چون نیم کردار نیست». این بیت برای من هنرمند یعنی اقتدار ملی ما در عملِ هنرمندانه و اتحاد مردم در کنار یکدیگر معنا پیدا میکند و همه ایرانیان بدون شک جانفدا هستیم .
به نظر شما به عنوان فردی که بیش از 5 دهه از عمر خود را در مسیر هنر گذرانده اید، هنر تا چه حد می تواند در دفاع از میهن و ایجاد اتحاد نقش داشته باشد؟
بسیار مهم است که بدانیم هویت ما گرهخورده با این آثار است. سرودی ملیگرایانه که سال ۱۳۲۰، توسط استاد خالقی ساخته شد و بنده این قطعه را با تنظیم آن برای ساز دوتار خراسان بارها از جان و دل بازخوانی کردم، در روز بزرگداشت شهدای دنا نیز در حضور مدیران ارشد فرهنگی کشور، اجرا کردم؛ قطعه ای که پیامی جز وحدت نداشت. این اتحادِ قلبی میان مردم و مسئولان ، دشمن را در همان روزهای اولی که قصد داشت برای کشور تعیین تکلیف کند، ناکام گذاشت. دشمن فکر میکرد با تفرقه میتواند تمدن ما را به حاشیه ببرد، اما با مشاهده این وحدتِ هنری، طعم تودهنی خوردن را چشید. من معتقدم که اگر این اقتدار قلبی سطح جامعه تداوم یابد، دشمن هرگز اجازه نخواهد یافت که به این سرزمین طمع کند.
شما به توانمندی بیبدیل موسیقی خراسان در بازتاب هویت ایرانی اشاره کردید. چرا موسیقی مقامی و بهویژه سنت «بخشیگری» میتواند نماینده فرهنگی ایران در مجامع بینالمللی باشد؟
از «نوای نوایی» گرفته تا قطعاتی همچون « ا... مزار» و «رشیدخان» و موسیقی مقامی خراسان شمالی، همه روایتگر یک پیشینه چندهزار ساله هستند که تعداد زیادی از آن ها حول محور وطندوستی و اتحاد روایت می شود. در این برنامه من سه روز اجرا داشتم و نواهای اصیل خراسان را اجرا می کردم؛ استادان بزرگ موسیقی در این برنامه حضور داشتند و در گفت و گوهایی که با آن ها داشتم، متوجه شدم که شایستگی های فراوانی در موسیقی خراسان نهفته است که یک سر و گردن از دیگر حوزهها بالاتر است. یک روز از من پرسیدند «اگر نماینده هنری ایران در سازمان ملل بودی چه میکردی؟» گفتم: با خواندن رجزهای حماسی، به جهانیان یادآوری میکردم که ما وارثان سام و نریمان و رستم هستیم. ما تنها یک ملت نیستیم، به قول نظامی گنجوی، ما در سرزمینی زندگی می کنیم که «دلِ عالم» است.