دریای سرخ؛ حلقه سوم محاصره اسرائیل
محمد حقگو
تحولات دیروز ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ نشانهای از تغییر در معادلات ژئوپلیتیکی یکی از مهمترین مسیرهای تجارت جهان بود. انصارا... یمن اعلام کرد تردد کشتی های اسرائیلی از تنگه بابالمندب ممنوع شده است. به این ترتیب ضلع سوم مثلث فشار بر اسرائیل نیز شکل گرفته است؛ فشاری که از جنوب در بابالمندب، از جنوب شرقی در مسیرهای انرژی خلیج فارس و از شمال در مرزهای لبنان قابل مشاهده است. همچنین در صورت تشدید شرایط، این تنگه که سالانه محل عبور حدود ۲۰ تا ۲۶ هزار کشتی و نزدیک به یکچهارم تجارت کانتینری جهان است، در آستانه تبدیل به یکی از کانونهای اصلی تنش برای اقتصاد جهان نیز قرار خواهد گرفت.
اعلام ممنوعیت ناوبری؛ آغاز فشار دریایی
سخنگوی نیروهای مسلح یمن، سرتیپ یحیی سریع، بامداد دوشنبه (۱۸ خرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد: انصارا... در چارچوب «مقابله با تجاوز آمریکایی–صهیونیستی علیه محور جهاد و مقاومت در ایران، فلسطین، لبنان، عراق و یمن»، ضمن هدف قرار دادن اهدافی در تلآویو ناوبری دریایی را برای این رژیم در دریای سرخ ممنوع اعلام کرده است. این تصمیم در یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان اعلام شده است. جایی که روزانه بین ۶ تا ۹ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از آن عبور میکند و نقش کلیدی در اتصال تجارت آسیا و اروپا دارد. مهم تر این که این تصمیم، محاصره سه گانه رژیم صهیونیستی را تکمیل می کند.
محاصره سهگانه
با اعلام ممنوعیت تردد کشتیهای اسرائیلی در دریای سرخ توسط انصارا... و در شرایطی که مسیرهای انرژی منطقه نیز تحت تنشهای ژئوپلیتیکی قرار گرفتهاند، برخی تحلیلگران از شکلگیری نوعی فشار اقتصادی–امنیتی چندجهته بر اسرائیل سخن میگویند.در این چارچوب، اسرائیل عملاً از چند مسیر راهبردی با محدودیت مواجه میشود:
جنوب: تردد در دریای سرخ و تنگه بابالمندب
جنوب شرقی: تنشها در مسیرهای حیاتی انتقال انرژی در خلیج فارس و تنگه هرمز.
شمال: تداوم تنشهای امنیتی در مرزهای شمالی از جانب لبنان
این فشارها میتواند هزینههای تجارت خارجی اسرائیل را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
بندر ایلات؛ گلوگاه جنوبی اقتصاد اسرائیل
مهمترین اثر مستقیم این وضعیت در بندر ایلات (امالرشراش) دیده میشود؛ بندری که تنها دسترسی مستقیم اسرائیل به دریای سرخ محسوب میشود. این بندر مسیر اصلی ارتباط دریایی اسرائیل با شرق آسیاست. آمارها نشان می دهد حدود 40 درصد واردات اسرائیل از کشورهای آسیایی انجام می شود و بخش عمده ای از این کالاها با عبور از اقیانوس هند، باب المندب و دریای سرخ به بنادر اسرائیل می رسند.
تجربه تنشهای قبلی در دریای سرخ نشان داد که فعالیت این بندر تا ۸۵ درصد کاهش یافته بود. اکنون با اعلام ممنوعیت رسمی تردد کشتیهای مرتبط با اسرائیل، احتمال فلج شدن عملی این بندر مجدد افزایش یافته است.در چنین شرایطی اسرائیل برای تأمین کالاهای خود ناچار به استفاده از مسیرهای جایگزین خواهد شد:
دور زدن آفریقا از طریق دماغه امید نیک
کانال سوئز و بنادر مدیترانه
هر دو مسیر زمان و هزینه حملونقل را به شکل چشمگیری افزایش میدهند. برخی برآوردهای اقتصادی نشان میدهد در صورت تداوم این وضعیت، هزینه تأمین کالا برای اسرائیل میتواند تا چند برابر افزایش یابد؛ رقمی که در برخی تحلیلها تا حدود ۳۰۰ درصد نیز برآورد شده است.این یعنی افزایش تورم وارداتی، افزایش قیمت کالاها و فشار بر اقتصاد داخلی اسرائیل ؛ اقتصادی که در ماههای اخیر تحت فشار هزینههای جنگی قرار داشته است.
بابالمندب؛ گلوگاه حیاتی اقتصاد جهان
اما اهمیت این تحولات می تواند ابعادی وسیع تر نیز به خود بگیرد. تنگه بابالمندب یکی از شریانهای حیاتی اقتصاد جهانی است. سالانه حدود ۱.۶ میلیارد تن کالا از این مسیر عبور میکند و تقریباً یکچهارم تجارت کانتینری جهان به آن وابسته است.همچنین طبق دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سالهای اخیر روزانه بین ۶ تا ۹ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی (شامل بخش قابل توجهی از صادرات نفتی کشورهای عربی) از این مسیر عبور کرده است؛ رقمی معادل حدود ۱۰ درصد تجارت دریایی نفت جهان.
در نتیجه در صورت تشدید بحران و بسته شدن باب المندب، کشتیها ناچار به تغییر مسیر به دماغه امید نیک (در جنوب قاره آفریقا) خواهند شد. مسیری که میتواند ۱۰ تا ۲۱ روز و در برخی برآوردها حتی تا 30 روز به زمان حمل کالا اضافه کند و هزینههای لجستیک را بین ۱۵ تا ۵۰ درصد افزایش دهد. چنین افزایشی در نهایت میتواند به رشد قیمت کالاها در بازارهای جهانی منجر شود.
درمجموع اعلام محاصره کامل دریای سرخ توسط انصارا... یمن، یک نقطه عطف در تحولات غرب آسیا محسوب می شود. این اقدام، پیام مهمی به محور آمریکایی-اسرائیلی برای تشدید فشارهای اقتصادی جنگی منطقه ای است که علیه ایران و محور مقاومت آغاز کرده اند. جنگی که البته اثرات آن به اقتصاد جهانی نیز کشیده خواهد شد.