ایران درجمع 5 قدرت برترمغزمصنوعی
صادق غفوریان
دانشمندان جوان و پرتوان کشورمان، برای اولین بارتوانسته اند نام ایران را در باشگاه صاحبان«مغزمصنوعی» ثبت کنند؛یعنی ایران حالا درجمع 5 قدرت برترجهان درفناوری «مغز مصنوعی» است.
آن طورکه عطاءا... پورعباسی، دبیرستاد توسعه علوم وفناوریهای شناختی اعلام کرده «پیش ازاین فقط سه یا چهارکشورموفق به کسب این دانش شده بودند و اکنون ایران در زمره معدود کشورهای دارنده این فناوری پیشرفته قرار گرفته است.»
البته ما برای تولید ثروت گسترده ازاین فناوری یعنی تجاری سازی هنوز در ابتدای راهیم که با همت بلند پژوهشگران پرانگیزه کشور،تحقق این دستاورد، دورازدسترس نیست. ما دراین گزارش، ضمن معرفی فناوری«مغزمصنوعی»، با ابعاد این دستاورد ملی بیشترآشنا می شویم.
«مغز مصنوعی» چیست؟
بی شک بسیاری از ما پیش تردرباره هوش مصنوعی شنیده ایم و برخی ازما نیزاکنون درشمارکاربران آن به شمارمی آییم اما حتما این پرسش مطرح است که «مغز مصنوعی» وکاربردآن چیست؟
اما متخصصان این حوزه،درتعریف مغزمصنوعی یا ذهن مصنوعی می گویند، این مغز، نرمافزار و سختافزاری با تواناییهای شناختی مشابه مغزحیوان یا مغز انسان است.
تحقیقاتی که روی «مغزهای مصنوعی» و شبیهسازی مغز انجام میشود، سه نقش مهم را درعلم ایفا میکند:
1-تلاشی مستمر توسط دانشمندان علوم اعصاب برای درک چگونگی عملکرد مغز انسان، که به عنوان علوم اعصاب شناختی شناخته میشود.
2-یک آزمایش فکری درفلسفه هوش مصنوعی که نشان میدهد، حداقل در تئوری، ایجاد ماشینی که تمام قابلیتهای یک انسان را داشته باشد امکانپذیر است.
3-مغز مصنوعی یک پروژه بلندمدت برای ایجاد ماشینهایی که رفتاری قابل مقایسه با حیوانات دارای دستگاه عصبی مرکزی پیچیده مانند پستانداران و بهویژه انسانها نشان میدهند. هدف نهایی از ایجاد ماشینی که رفتار یا هوش شبهانسانی از خود نشان دهد، گاهی هوش مصنوعی قوی نامیده میشود.
مغز انسان و سوپرکامپیوترها
کارشناسان معتقدند که توسعه پردازندههای مبتنی برسلولهای عصبی، میتواند «قانون مور» (Moore's Law) را به چالش بکشد و تحولی شگرف دربهرهوری انرژی ایجاد کند؛ چراکه مغز انسان با وجود قدرت پردازش فوقالعاده، انرژی بهمراتب کمتری نسبت به سوپرکامپیوترهای فعلی مصرف میکند. اکنون ایران نیز دراین عرصه جهانی، گامهای عملیاتی برداشته و توانسته است به دانش فنی کشت این شبکههای عصبی دست یابد؛ دانشی که مسیر را برای ساخت نسل آینده پردازندههای هوشمند هموار میکند.
درهمین رابطه عطاءا... پورعباسی، دبیرستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی درباره فناوری مغزمصنوعی و وضعیت آن درایران به خبرگزاری مهر گفته است: وقتی از فناوری مغز مصنوعی صحبت میکنیم، منظور این است که ما هماکنون به این توان و دانش فنی دست یافتهایم که بتوانیم سلولهای عصبی را درمحیط کشت، خارج از بدن پرورش دهیم.
او درتشریح مکانیسم این فناوری یادآور شده که دراین محیط کشت، این نورونها درست مانند فضای داخل مغز، با یکدیگر سیناپس تشکیل میدهند و یک شبکه عصبی میسازند که قابلیت یادگیری دارد. این فرایند، در واقع پایه و اساس توسعه پردازندههای کامپیوتری است که مبتنی بر سلولهای مغز کار میکنند.
پورعباسی با بیان مزیتهای رقابتی این فناوری تأکید کرده است: توسعه این فناوری دو تحول بنیادین ایجاد میکند؛ نخست این که سرعت پردازش به شدت افزایش مییابد و دوم این که مصرف انرژی تا یک میلیون بارکاهش پیدا میکند. همین دو مزیت باعث شده است که امروزحرکت به سمت پردازندههای مبتنی برسلول، به عنوان یک نیاز و اولویت درجهان مطرح باشد.
و خوب است به نقل ازدبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی بدانیم که کشورما در زمینه کسب این دانش فنی همتای دیگرکشورهای پیشرو حرکت میکند. درحال حاضر ما توانستهایم نمونه آزمایشگاهی این فناوری را با تلاش یکی از شرکتهای دانشبنیان تولیدکنیم و به خودکفایی برسیم.
درمسیرتجاری سازی
هرچند هنوز با مرحله تجاریسازی فاصله داریم و باید این مسیر را برای رسیدن به محصول نهایی طی کنیم، اما مهم این است که دانش فنی صفر تا صد این فناوری اکنون درکشورکسب شده است.
آن طورکه عطاءا... پورعباسی، دبیرستاد توسعه علوم وفناوریهای شناختی اعلام کرده «پیش ازاین فقط سه یا چهارکشورموفق به کسب این دانش شده بودند و اکنون ایران در زمره معدود کشورهای دارنده این فناوری پیشرفته قرار گرفته است.»
البته ما برای تولید ثروت گسترده ازاین فناوری یعنی تجاری سازی هنوز در ابتدای راهیم که با همت بلند پژوهشگران پرانگیزه کشور،تحقق این دستاورد، دورازدسترس نیست. ما دراین گزارش، ضمن معرفی فناوری«مغزمصنوعی»، با ابعاد این دستاورد ملی بیشترآشنا می شویم.
«مغز مصنوعی» چیست؟
بی شک بسیاری از ما پیش تردرباره هوش مصنوعی شنیده ایم و برخی ازما نیزاکنون درشمارکاربران آن به شمارمی آییم اما حتما این پرسش مطرح است که «مغز مصنوعی» وکاربردآن چیست؟
اما متخصصان این حوزه،درتعریف مغزمصنوعی یا ذهن مصنوعی می گویند، این مغز، نرمافزار و سختافزاری با تواناییهای شناختی مشابه مغزحیوان یا مغز انسان است.
تحقیقاتی که روی «مغزهای مصنوعی» و شبیهسازی مغز انجام میشود، سه نقش مهم را درعلم ایفا میکند:
1-تلاشی مستمر توسط دانشمندان علوم اعصاب برای درک چگونگی عملکرد مغز انسان، که به عنوان علوم اعصاب شناختی شناخته میشود.
2-یک آزمایش فکری درفلسفه هوش مصنوعی که نشان میدهد، حداقل در تئوری، ایجاد ماشینی که تمام قابلیتهای یک انسان را داشته باشد امکانپذیر است.
3-مغز مصنوعی یک پروژه بلندمدت برای ایجاد ماشینهایی که رفتاری قابل مقایسه با حیوانات دارای دستگاه عصبی مرکزی پیچیده مانند پستانداران و بهویژه انسانها نشان میدهند. هدف نهایی از ایجاد ماشینی که رفتار یا هوش شبهانسانی از خود نشان دهد، گاهی هوش مصنوعی قوی نامیده میشود.
مغز انسان و سوپرکامپیوترها
کارشناسان معتقدند که توسعه پردازندههای مبتنی برسلولهای عصبی، میتواند «قانون مور» (Moore's Law) را به چالش بکشد و تحولی شگرف دربهرهوری انرژی ایجاد کند؛ چراکه مغز انسان با وجود قدرت پردازش فوقالعاده، انرژی بهمراتب کمتری نسبت به سوپرکامپیوترهای فعلی مصرف میکند. اکنون ایران نیز دراین عرصه جهانی، گامهای عملیاتی برداشته و توانسته است به دانش فنی کشت این شبکههای عصبی دست یابد؛ دانشی که مسیر را برای ساخت نسل آینده پردازندههای هوشمند هموار میکند.
درهمین رابطه عطاءا... پورعباسی، دبیرستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی درباره فناوری مغزمصنوعی و وضعیت آن درایران به خبرگزاری مهر گفته است: وقتی از فناوری مغز مصنوعی صحبت میکنیم، منظور این است که ما هماکنون به این توان و دانش فنی دست یافتهایم که بتوانیم سلولهای عصبی را درمحیط کشت، خارج از بدن پرورش دهیم.
او درتشریح مکانیسم این فناوری یادآور شده که دراین محیط کشت، این نورونها درست مانند فضای داخل مغز، با یکدیگر سیناپس تشکیل میدهند و یک شبکه عصبی میسازند که قابلیت یادگیری دارد. این فرایند، در واقع پایه و اساس توسعه پردازندههای کامپیوتری است که مبتنی بر سلولهای مغز کار میکنند.
پورعباسی با بیان مزیتهای رقابتی این فناوری تأکید کرده است: توسعه این فناوری دو تحول بنیادین ایجاد میکند؛ نخست این که سرعت پردازش به شدت افزایش مییابد و دوم این که مصرف انرژی تا یک میلیون بارکاهش پیدا میکند. همین دو مزیت باعث شده است که امروزحرکت به سمت پردازندههای مبتنی برسلول، به عنوان یک نیاز و اولویت درجهان مطرح باشد.
و خوب است به نقل ازدبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی بدانیم که کشورما در زمینه کسب این دانش فنی همتای دیگرکشورهای پیشرو حرکت میکند. درحال حاضر ما توانستهایم نمونه آزمایشگاهی این فناوری را با تلاش یکی از شرکتهای دانشبنیان تولیدکنیم و به خودکفایی برسیم.
درمسیرتجاری سازی
هرچند هنوز با مرحله تجاریسازی فاصله داریم و باید این مسیر را برای رسیدن به محصول نهایی طی کنیم، اما مهم این است که دانش فنی صفر تا صد این فناوری اکنون درکشورکسب شده است.