رنگ توسعه بر تار و پود میراث نخریسی
هانیه غلامی
در هفته های اخیر موضوع خروج کارخانه نخریسی از ثبت ملی و تجاری سازی در محدوده آن مطرح شد و شهرداری منطقه بعد از انتشار این خبر اقدام به پلمب کرد ولی روز بعد از آن در بازدید میدانی شاهد بودیم که برگه های پلمب از روی درهایی که در محدوده کارخانه تعبیه شده بودند، کنده شده است و افرادی که آن جا حضور داشتند مدعی بودند این کار با موافقت شهرداری بوده است. برای پیگیری آخرین وضعیت این ماجرا با معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گفت و گو کردیم. به گفته حمید حلاج مقدم، بناست با تعامل و همراهی آستان قدس بخشی از این کارخانه به عنوان میراث صنعتی مجدد ثبت ملی شود. به گزارش خراسان رضوی، معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گفت: در بحث ثبت آثار ملی چند حوزه مختلف وجود دارد، یکی آثار تاریخی تپه ها و محوطه هاست و یک سری در قالب میراث صنعتی محسوب می شود و کارخانه نخریسی مشهد به عنوان میراث صنعتی به ثبت رسید، هم به خاطر صنعت نوین نخریسی و هم به عنوان اولین کارخانه ای که در شرق کشور راه اندازی شد.
حمیدحلاج مقدم در پاسخ به این سوال که کدام قسمت از محوطه کارخانه نخریسی کنونی ثبت میراث بوده است؟ می افزاید: بیشتر همان محدوده ای که در ابتدا کار نخریسی انجام شده و سازه های مرتبط با آن مد نظر بوده است. شاید آن ساختمان ها ارزش میراثی نداشته باشد، بلکه آن اتفاق صنعتی که در آن جا شکل گرفته به عنوان میراث صنعتی قلمداد شده است. محوطه و دیواری که پیرامون آن بوده است داستان جداگانه ای دارد.
ثبت مجدد کارخانه نخریسی در آثار ملی در تعامل با آستان قدس
معاون میراث فرهنگی استان، با تبیین فرایند قانونی خروج آثار از فهرست ثبت ملی گفت: دیوان عدالت اداری مرجع رسیدگی به شکایات اشخاص حقیقی و حقوقی نسبت به تصمیمات نهادهای دولتی است. طبق قانون، مالکان خصوصی ابنیههای ثبتشده میتوانند در صورتی که فرایند ثبت اثر را مغایر با شاخصهای قانونی و حقوق خود بدانند، به این دیوان اعتراض کنند. وی با اشاره به پرونده مجموعه آستان قدس رضوی، توضیح داد: دیوان پس از بررسی اسناد و در دو مرحله نخست و تجدیدنظر، شکایت مذکور را پذیرفته و رأی به خروج این اثر از فهرست ثبت ملی صادر کرده است.
حلاج مقدم در پاسخ به این سوال که آیا میراث فرهنگی تعاملی با آستان قدس برای حل این مشکل داشته است؟ بیان کرد: طبق تعاملات و توافقاتی که با آستان قدس رضوی برقرار شده و در حال پیگیری است؛ این مشکل در حال حل و فصل است و دوستان در آستان قدس هم ضمنی موافقت کرده اند که سازه های قدیمی که مد نظر است و برای نساجی استفاده می شده است، دوباره در فهرست آثار ملی ثبت شود و اراضی پیرامونی از آن محدودیت هایی که بوده، خارج شود.
میراث فرهنگی ناتوان در تأمین هزینهها
با بیان این که میراث فرهنگی باید این تعاملات را قبل از چنین اتفاقاتی با نهادها، دستگاه ها و حتی اشخاصی که املاک آن ها ثبت آثار ملی می شود، داشته باشد از وی سوال کردیم برنامه سازمان میراث فرهنگی از این به بعد برای موارد مشابه چیست؟ حلاج مقدم می گوید: بله، برنامه ما این است که با گفتوگو و همافزایی، مشارکت دستگاههای اجرایی را در مرمت و احیای بناهای تاریخی، بهویژه بناهایی که در مالکیت سایر نهادهاست، جلب کنیم؛ چراکه تأمین هزینههای حفاظت، نگهداری و مرمت تمامی آثار تاریخی، فراتر از توان اجرایی میراث فرهنگی است و تمامی دستگاههای دولتی و نهادهای انقلابی باید در این زمینه مسئولانه اقدام کنند.