پرونده کشفرود روی میز دادستان کل
زهرا کیوانلو
ماجرای آلودگیهای صنعتی در حاشیه کلانشهر مشهد و به خصوص در بستر رودخانه تاریخی کشفرود به یک بحران زیستمحیطی تبدیل شده که سلامت هزاران شهروند را مستقیماً هدف قرار داده است. اواخر اردیبهشت ماه امسال در گزارشی که در روزنامه خراسان منتشر شد، از فاجعه محیط زیستی در کشفرود که بعد از تعطیلی تصفیهخانه شهرک صنعتی چرمشهر به دلیل مشکلات حقوقی رخ داده، پرده برداشتیم؛ این که با تعطیلی تصفیه خانه چرمشهر شاهد ورود مستقیم فاضلاب آلوده شهرک صنعتی چرمشــهر به کشف رود و زمین های کشاورزی اطراف آن هستیم! پس از این گزارش و در پیگیری موضوع از نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس، وی با لحن کاملا هشدارآمیز، سلامت مردم را خط قرمز بیان کرد و درباره پیگیری فاجعه جدیدی که این روزها در کشف رود در حال رقم خوردن است، اولتیماتوم داد. با پایان این اولتیماتوم، مجدد موضوع را از حجت الاسلام اخلاقی امیری، سخنگوی مجمع نمایندگان استان، پیگیری می کنیم که وی معتقد است پشتِ پرده وعدههای مکرر متولیان برای حل این معضل، نوعی «خریدن زمان» نهفته است که تنها به وخامت اوضاع میانجامد.
بحران آلودگی کشفرود سالهاست از مرز یک مسئله زیستمحیطی عبور کرده و به یکی از مهمترین دغدغههای سلامت عمومی در خراسان رضوی تبدیل شده است. ورود فاضلاب خام شهری و صنعتی به این رودخانه، استفاده از آب آلوده برای آبیاری مزارع و تداوم فعالیت ناقص برخی زیرساختهای تصفیه، بارها موجب هشدار کارشناسان و مطالبه رسانهها شده است. در همین چارچوب، پیگیریهای رسانهای روزنامه خراسان درباره وضعیت تصفیهخانه چرمشهر و انتشار گزارشهای مرتبط، واکنش مسئولان اجرایی را در پی داشت؛ واکنشی که با وعده رفع مشکلات همراه بود. اما توضیحات حجتالاسلام اخلاقی امیری، نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی درباره چرمشهر روایت دیگری را پیش روی افکار عمومی قرار داد؛ روایتی که نشان میدهد بخش مهمی از مشکلات همچنان پابرجاست. اکنون این پیگیریها وارد مرحله تازهای شده است. نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس میگوید پس از بررسی وضعیت چرمشهر، موضوع آلودگی کشفرود را در دیدار با دادستان کل کشور مطرح کرده و خواستار استفاده از ظرفیت قانونی «مدعیالعموم» برای ورود جدیتر دستگاه قضایی به این پرونده شده است.
بازدید سرزده برای پیگیری وعده ها
اخلاقی امیری در گفتوگو با «خراسان» با اشاره به بازتاب گزارشهای روزنامه خراسان درباره چرمشهر میگوید: پس از انتشار مصاحبه قبلی، تماسهای متعددی از سوی مسئولان اجرایی از جمله فرمانداری مشهد و برخی مدیران مرتبط با من برقرار شد. مسئولان اعلام کرده بودند مشکل اصلی تصفیهخانه ناشی از اعتصاب کارگران بوده و این مسئله ظرف چند روز برطرف خواهد شد. ما از این اعلام حلشدنِ مشکل عبور نکردیم و بعد از چند مدت تماس گرفتیم که میخواهیم بازدید داشته باشیم تا بررسی کنیم آیا واقعا مشکل حل شده است یا نه. وی میافزاید: «مسئولان شرکت شهرک های صنعتی استان ابتدا خواستار چند روز فرصت شدند و پس از پایان این مهلت نیز یک هفته دیگر زمان خواستند؛ موضوعی که این شائبه را ایجاد کرد که روند رسیدگی بیش از آنکه معطوف به حل مسئله باشد، به دنبال خریدن زمان است.»
به دنبال این تعویقها، دفتر نماینده مردم مشهد تصمیم میگیرد بدون هماهنگی قبلی و به صورت سرزده از تصفیه خانه چرمشهر بازدید کند. نتیجه این بازدید، آنگونه که اخلاقی امیری روایت میکند، با توضیحات اولیه مسئولان فاصله قابل توجهی داشته است. وی میگوید: مشکلات مجموعه صرفاً به اعتراض کارگران محدود نبوده، بلکه بخشی از تجهیزات به دلیل نبود قطعات مورد نیاز از مدار بهرهبرداری خارج شده است. قطعاتی که بنا بر اعلام مسئولان مجموعه، وارداتی بوده و تأمین آنها با مشکل مواجه شده است.به گفته این نماینده مجلس، علاوه بر این، عملکرد تصفیهخانه نیز رضایتبخش نبوده و بخشهایی از سیستم تصفیه با ظرفیت مطلوب فعالیت نمیکرده است؛ موضوعی که میتواند آثار مستقیمی بر کیفیت پساب خروجی و در نهایت وضعیت زیستمحیطی منطقه داشته باشد.
از چرمشهر تا کشفرود
سخنگوی مجمع نمایندگان استان درباره پیگیری موضوع تا حصول نتیجه می گوید: پس از این بازدید، موضوع در قالب مکاتبات و پیگیریهای رسمی با فرمانداری، استانداری و همچنین دانشگاه علوم پزشکی مطرح شده است. اما دامنه این پیگیریها به همین جا محدود نماند و پرونده کشفرود به عنوان یکی از مهمترین پیامدهای آلودگیهای زیستمحیطی استان، در دستور کار قرار گرفته است. اخلاقی امیری تصریح می کند: در نشست اخیر با دادستان کل کشور که عمده مباحث آن پیرامون مسائل سیاسی و فرهنگی بود، موضوعی متفاوت را مطرح کردیم؛ استفاده از ظرفیت قانونی دادستانی برای دفاع از حقوق عامه در حوزههایی که مستقیماً با سلامت مردم ارتباط دارد.
مطالبه ورود مدعیالعموم
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس تاکید می کند: جایگاه مدعیالعموم، تنها محدود به مسائل سیاسی یا فرهنگی نیست و میتواند در پروندههای مرتبط با محیط زیست، بهداشت عمومی و حقوق شهروندان نیز نقش تعیینکنندهای ایفا کند. وی با اشاره به وضعیت کشفرود میگوید: ورود فاضلاب خام شهری و در برخی موارد فاضلاب صنعتی به این رودخانه، سلامت هزاران شهروند را تهدید میکند؛ چرا که بخشی از اراضی کشاورزی پاییندست با همین آب آبیاری میشوند و محصولات تولیدی آنها در نهایت وارد چرخه مصرف مردم خواهد شد. این مسئله دیگر صرفاً یک اختلاف میان چند دستگاه اجرایی نیست، بلکه موضوعی مرتبط با حقوق عامه است و دادستانی میتواند با بهرهگیری از اختیارات قانونی خود، نقش مؤثرتری در الزام دستگاههای مسئول به انجام وظایفشان ایفا کند.