اگر عمان همراهی نکند، چه می‌شود؟

مصطفی غنی زاده

درباره حکمرانی بر تنگه باید به چند نکته اولیه توجه داشت. اولا آنچه ما می‌خواهیم (از حکمرانی گرفته تا دریافت مبلغ به عناوین مختلف) برخلاف منافع تقریبا تمام کشورهای قدرتمند دنیاست. یعنی چین را هم شامل می‌شود؛ گرچه ضررش برای آمریکا و کشورهای عربی و غربی بسیار بیشتر باشد. پس منطقی است که بسیاری از این کشورها به عمان فشار بیاورند تا مسیر همراهی با ایران را طی نکند. همان گونه که حتی فرانسه هم وارد این چالش سیاسی شده است. ثانیا ما در حال ایجاد یک نظم جدید حقوقی و ژئوپلیتیک هستیم که نیازمند ایجاد فرایندها و طی کردن مسیر دشوار است. صرفا با زور نمی‌توان به نظم جدید رسید و لازم است تا علاوه بر قدرت، ابعاد دیگر نظم از جمله موارد حقوقی، سیاسی و اقتصادی نیز ایجاد و مهیا شود. ثالثا باید توجه کنیم که حقوق بین‌الملل در تمام صد سال گذشته، یک فرایند فشار و زور و سپس تبدیل آن به قاعده حقوقی بوده است. ما باید تلاش کنیم تا در یک فرایند ترکیبی از امر حقوقی، سیاسی و نظامی، خواسته خود را جا بیندازیم. در آغاز نمی‌توانیم بگوییم ما هیچ قاعده بین‌المللی و حقوقی را قبول نداریم و همین که ما می‌گوییم باید انجام و تبدیل به قاعده حقوقی شود. چراکه چنین موضعی، زمینه را برای ایجاد فشار و ائتلاف سیاسی و بین‌المللی مهیا خواهد ساخت. لذا مسیر انتخاب شده در وضعیت کنونی این است که بگوییم اتفاقا طبق چند کنوانسیون و قواعد حقوقی قبلی، ما حق اعمال قدرت در دوره جنگ را داریم. این امر باعث می‌شود که احتمال فشار در عرصه جهانی مانند سازمان ملل کاهش یابد (گرچه صفر نمی‌شود). از همین جهت است که مسئله عمان مطرح شده تا ظاهر حقوقی ماجرا حفظ شود. اما در باطن، همان خواسته خود را پیگیری و اعمال می‌کنیم. دقت کنید که آمریکایی‌ها در تمام هشتاد سال گذشته با استفاده از همین ترکیب، اقدامات مختلف خود از جمله موارد ظالمانه و مستکبرانه‌شان را زرورق حقوقی کشیده‌اند.  اما اگر به خاطر این ظاهرسازی حقوقی، کل موضوع حکمرانی بر تنگه با چالش مواجه شود و عمان کاملا سمت آمریکا بایستد، چه خواهد شد؟ در آن‎جا ما همان‎طور که در چند شب گذشته اتفاق افتاد، دوباره روبه زور می‌آوریم. یعنی باطن خواسته خود را اعمال می‌کنیم تا طرف‌های مختلف مجبور به پذیرش شوند. وقتی پذیرفتند، دوباره زرورق حقوقی را روی آن می‌کشیم. مسئله این است که جمهوری اسلامی اراده کرده حکمرانی تنگه را به دست بگیرد. اگر شد، با ظاهری از قواعد جهانی که با همراهی عمان اتفاق می‌افتد و اگر نشد، با نشان دادن قدرتش. تفاهم که مانع این امر نبوده و نخواهد بود. مسیر فعلی، ترکیبی است تا مضرات اجماع جهانی را کاهش دهد اما از اصل هدف کوتاه نخواهد آمد. درحالی که اگر صرفا براساس زور اقدام کنیم و موارد سیاسی و حقوقی ماجرا را اجرایی نسازیم، بعید است مسئله به یک نظم جدید منجر شود.