پایانی بر رویای پل حیفا
امینی
جغرافیای سیاسی غرب آسیا که همواره قلب تپنده تجارت و انرژی جهان بوده، این روزها شاهد یک «جنگ کریدوری» تمامعیار است. در حالی که واشنگتن و تلآویو با معرفی کریدور «آیمک» در پی حذف ایران و ترکیه از نقشه ترانزیت جهانی بودند، پیامدهای جنگ غزه و تشدید تنش با محور مقاومت، این رویا را به یک بنبست راهبردی تبدیل کرده است. اکنون، نهتنها نفوذ منطقهای ایران تضعیف نشده، بلکه رقبای منطقهای با رهبری آنکارا، در حال ترسیم نقشهای جدید هستند که اسرائیل را به کلی از معادلات حذف میکند.
شکست «آیمک»؛ وقتی شریک به بدهی تبدیل میشود
پروژه «آیمک» (هند-خاورمیانه-اروپا) که در سپتامبر ۲۰۲۳ رونمایی شد، دو هدف عمده داشت: نخست، ممانعت از چرخش سرمایه خلیج فارس به سمت محور چین و بریکس و دوم، عادیسازی روابط اعراب و اسرائیل با محوریت بندر حیفا. قرار بود حیفا «دروازه غربی» آسیا باشد، اما با آغاز تنشها در دریای سرخ و ناامنی آبراهها، این بندر از یک فرصت تاریخی به یک «بدهی امنیتی» (Security Liability) تبدیل شد. طبق گزارش جروزالم پست و یدیعوت آحرونوت، کشورهای حاشیه خلیج فارس اکنون به جای سرمایهگذاری بر روی اسب بازنده اسرائیل، به دنبال جایگزینهای پایدارتری هستند که ریسک درگیریهای نظامی را به همراه نداشته باشد.
جاده توسعه؛ شاهرگ ۱۷ میلیارد دلاری عراق و ترکیه
تندترین واکنش به طرح آیمک، از سوی آنکارا صادر شد؛ جایی که اردوغان صراحتاً اعلام کرد «هیچ کریدوری بدون ترکیه وجود نخواهد داشت». پاسخ عملی ترکیه، پروژه عظیم ۱۷ میلیارد دلاری «جاده توسعه» بود. این طرح که با مشارکت عراق، قطر و امارات در حال پیگیری است، بندر بزرگ «فاو» در بصره را از طریق یک شبکه ریلی و بزرگراهی ۱۲۰۰ کیلومتری به قلب ترکیه و سپس اروپا متصل میکند.
این مسیر فراتر از یک پروژه لجستیکی، یک کریدور انرژی برای انتقال نفت، گاز و هیدروژن سبز است که زمان ترانزیت کالا بین شانگهای و روتردام را از ۳۳ روز به ۱۵ روز کاهش میدهد. جاده توسعه عملاً وابستگی به تنگه هرمز و کانال سوئز را تعدیل کرده و بندر حیفا را از رده خارج میکند.
احیای راهآهن حجاز؛ بازگشت تاریخ
علیه اسرائیل
اما راهبرد ترکیه به جاده توسعه ختم نمیشود.آنکارا با بازخوانی میراث امپراتوری عثمانی، طرح «احیای راهآهن حجاز» را روی میز گذاشته است. این پروژه که تفاهمنامه آن اخیراً در ریاض امضا شد، قرار است ترکیه را از طریق حلب به دمشق، اردن، عربستان سعودی، عمان و در نهایت به اقیانوس آزاد متصل کند.
اگرچه واگنهای قطار نمیتوانند جایگزین تانکرهای غولپیکر نفت شوند، اما این راهآهن نقش یک «پشتیبان راهبردی» را در زمان بحران ایفا خواهد کرد. هدف اصلی این پروژه، ایجاد یک وزنه تعادلی در برابر نفوذ اسرائیل در منطقه شام (سوریه، لبنان و اردن) است. با عملیاتی شدن این مسیر، اسرائیل که قصد داشت هاب اتصال اعراب به اروپا باشد، خود را در محاصره خطوط ریلی میبیند که از شمال و جنوب آن را دور میزنند.
راهبرد سهبعدی آنکارا و حذف اسرائیل
ترکیه اکنون سه محور اصلی را پیش میبرد:
۱. «کریدور میانی» (اتصال چین به اروپا از طریق دریای خزر)، ۲. «جاده توسعه» (اتصال خلیج فارس به اروپا از شمال) و ۳. «راهآهن حجاز» (اتصال ترکیه به اقیانوس آزاد از طریق شام).
اعتراف «میری ریگو»، وزیر حملونقل اسرائیل به این که مسیرهای ترکیه و سوریه یک «تهدید استراتژیک حقیقی» هستند، نشاندهنده عمق فاجعه برای تلآویو است. رسانههای اسرائیلی مانند گلوبز و معاریو هشدار میدهند که با شکلگیری این شبکهها، بندر حیفا از یک دروازه انحصاری به یک گزینه فرعی و متروکه تنزل خواهد یافت.
کمانه جنگ ایران علیه طراحان آن
جنگافروزیهای اسرائیل که با هدف محاصره اقتصادی ایران و حذف رقبا طراحی شده بود، اکنون به بزرگ ترین تهدید برای بقای اقتصادی خود این رژیم تبدیل شده است. در حالی که ایران با اقتدار بر تنگه هرمز و بابالمندب نظارت دارد، رقبای منطقهای با استفاده از خلأ امنیتی ایجاد شده توسط اسرائیل، در حال معماری نظمی هستند که در آن «پل حیفا» چیزی جز یک سراب تاریخی نخواهد بود. آنچه امروز در نقشههای ترانزیتی رخ میدهد، شکستی خاموش برای اسرائیل است که پیامدهای آن بسیار سنگینتر از هر عقبنشینی نظامی خواهد بود.
شکست «آیمک»؛ وقتی شریک به بدهی تبدیل میشود
پروژه «آیمک» (هند-خاورمیانه-اروپا) که در سپتامبر ۲۰۲۳ رونمایی شد، دو هدف عمده داشت: نخست، ممانعت از چرخش سرمایه خلیج فارس به سمت محور چین و بریکس و دوم، عادیسازی روابط اعراب و اسرائیل با محوریت بندر حیفا. قرار بود حیفا «دروازه غربی» آسیا باشد، اما با آغاز تنشها در دریای سرخ و ناامنی آبراهها، این بندر از یک فرصت تاریخی به یک «بدهی امنیتی» (Security Liability) تبدیل شد. طبق گزارش جروزالم پست و یدیعوت آحرونوت، کشورهای حاشیه خلیج فارس اکنون به جای سرمایهگذاری بر روی اسب بازنده اسرائیل، به دنبال جایگزینهای پایدارتری هستند که ریسک درگیریهای نظامی را به همراه نداشته باشد.
جاده توسعه؛ شاهرگ ۱۷ میلیارد دلاری عراق و ترکیه
تندترین واکنش به طرح آیمک، از سوی آنکارا صادر شد؛ جایی که اردوغان صراحتاً اعلام کرد «هیچ کریدوری بدون ترکیه وجود نخواهد داشت». پاسخ عملی ترکیه، پروژه عظیم ۱۷ میلیارد دلاری «جاده توسعه» بود. این طرح که با مشارکت عراق، قطر و امارات در حال پیگیری است، بندر بزرگ «فاو» در بصره را از طریق یک شبکه ریلی و بزرگراهی ۱۲۰۰ کیلومتری به قلب ترکیه و سپس اروپا متصل میکند.
این مسیر فراتر از یک پروژه لجستیکی، یک کریدور انرژی برای انتقال نفت، گاز و هیدروژن سبز است که زمان ترانزیت کالا بین شانگهای و روتردام را از ۳۳ روز به ۱۵ روز کاهش میدهد. جاده توسعه عملاً وابستگی به تنگه هرمز و کانال سوئز را تعدیل کرده و بندر حیفا را از رده خارج میکند.
احیای راهآهن حجاز؛ بازگشت تاریخ
علیه اسرائیل
اما راهبرد ترکیه به جاده توسعه ختم نمیشود.آنکارا با بازخوانی میراث امپراتوری عثمانی، طرح «احیای راهآهن حجاز» را روی میز گذاشته است. این پروژه که تفاهمنامه آن اخیراً در ریاض امضا شد، قرار است ترکیه را از طریق حلب به دمشق، اردن، عربستان سعودی، عمان و در نهایت به اقیانوس آزاد متصل کند.
اگرچه واگنهای قطار نمیتوانند جایگزین تانکرهای غولپیکر نفت شوند، اما این راهآهن نقش یک «پشتیبان راهبردی» را در زمان بحران ایفا خواهد کرد. هدف اصلی این پروژه، ایجاد یک وزنه تعادلی در برابر نفوذ اسرائیل در منطقه شام (سوریه، لبنان و اردن) است. با عملیاتی شدن این مسیر، اسرائیل که قصد داشت هاب اتصال اعراب به اروپا باشد، خود را در محاصره خطوط ریلی میبیند که از شمال و جنوب آن را دور میزنند.
راهبرد سهبعدی آنکارا و حذف اسرائیل
ترکیه اکنون سه محور اصلی را پیش میبرد:
۱. «کریدور میانی» (اتصال چین به اروپا از طریق دریای خزر)، ۲. «جاده توسعه» (اتصال خلیج فارس به اروپا از شمال) و ۳. «راهآهن حجاز» (اتصال ترکیه به اقیانوس آزاد از طریق شام).
اعتراف «میری ریگو»، وزیر حملونقل اسرائیل به این که مسیرهای ترکیه و سوریه یک «تهدید استراتژیک حقیقی» هستند، نشاندهنده عمق فاجعه برای تلآویو است. رسانههای اسرائیلی مانند گلوبز و معاریو هشدار میدهند که با شکلگیری این شبکهها، بندر حیفا از یک دروازه انحصاری به یک گزینه فرعی و متروکه تنزل خواهد یافت.
کمانه جنگ ایران علیه طراحان آن
جنگافروزیهای اسرائیل که با هدف محاصره اقتصادی ایران و حذف رقبا طراحی شده بود، اکنون به بزرگ ترین تهدید برای بقای اقتصادی خود این رژیم تبدیل شده است. در حالی که ایران با اقتدار بر تنگه هرمز و بابالمندب نظارت دارد، رقبای منطقهای با استفاده از خلأ امنیتی ایجاد شده توسط اسرائیل، در حال معماری نظمی هستند که در آن «پل حیفا» چیزی جز یک سراب تاریخی نخواهد بود. آنچه امروز در نقشههای ترانزیتی رخ میدهد، شکستی خاموش برای اسرائیل است که پیامدهای آن بسیار سنگینتر از هر عقبنشینی نظامی خواهد بود.