خدا یکی ویاریکی
زهرا عیدگاهی | کارشناسی ارشد روان شناسی شخصیت
خانواده، نخستین مدرسه زندگی وامنترین پناهگاه روانی انسان است.ازهمین رو، هرسخنی که به حفظ یا تضعیف این نهاداجتماعی مربوط باشد، شایسته تأمل وبررسی است.درآبان ماه سال 98 درپی انتشاریک پوستر درحاشیه یک کارگاه با هدف ترویج چندهمسری ونقل قولهای ضدونقیض ازبزرگان،توضیحاتی از طرف دفترمقام معظم رهبری، دراین مورد منتشرشدکه فصل الخطاب بود.جمله کوتاه اما پرمعنای ایشان، «خدا یکی ومحبت یکی ویار یکی»،درواقع نگاهی عمیق به حقیقت روابط انسانی دارد،حقیقتی که یافتههای روانشناسی هم آن را تأیید میکند.دربخشی ازتوضیحات دفترحفظ ونشرآثاررهبرشهید که درسال98منتشرشد آمده ازآن جا که درجامعه وکشورما ازدواج مجدد مردان غالباً به ضرراستحکام خانواده وموجب تضعیف محبت زوجین وگاه فروپاشی خانواده است، نگاه معظمله به آن خوشبینانه ومثبت نیست. ازمنظرعلم روانشناسی، خانواده زمانی میتواند محل رشد، آرامش و سلامت روان باشد که اعضای آن ازامنیت عاطفی، اعتماد متقابل واحساس تعلق برخوردارباشند. دراین روزها که فشارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برروابط خانوادگی تأثیرگذاشته است، بازخوانی این نگاه میتواند به تقویت فرهنگ گفتوگو، مسئولیتپذیری وحفظ بنیان خانواده کمک کند.درمطلب امروز، با تکیه برهمین نگاه وبا استفاده ازتوضیحات دفتر رهبر شهید درباره این عبارت، اهمیت محبت و نقش آن درپایداری خانواده را درقالب چند نکته مورد بررسی قرار دادیم:
1 محبت، سرمایه اصلی زندگی مشترک
هررابطه بین یک زوج با عشق آغازمیشود، اما با محبت، احترام ومراقبت ادامه پیدا میکند. روانشناسان معتقدند کیفیت رابطه عاطفی میان زن وشوهر، مهمترین عامل رضایت اززندگی مشترک است. انسان زمانی احساس آرامش میکندکه بداند درقلب همسرش جایگاه ویژهای دارد.این احساس، اعتماد را تقویت میکند وزمینه رشد فردی وخانوادگی را فراهم میسازد.
2 عدالت، مفهومی فراترازامکانات مالی
درمتن منتشرشده ازسوی دفترمقام معظم رهبری تأکید شده است که جواز چندهمسری مشروط به رعایت عدالت است واگرازنگاه عقلایی احتمال تحقق نیافتن عدالت وجود داشته باشد، ازدواج مجدد جایزنیست.ازنگاه روانشناسی هم عدالت فقط به معنای تقسیم هزینههای زندگی یا امکانات مادی نیست. همسران به اندازه نیازمالی، به توجه، احترام، گفتوگو، همدلی ومحبت نیازدارند. این ابعاد عاطفی قابل اندازهگیری دقیق نیستند و همین مسئله تحقق عدالت را دشوارمیکند.گاهی حتی یک بیتوجهی ساده میتواند احساس تبعیض ورنج عاطفی ایجاد کند،احساسی که با هیچ امتیاز مالی جبران نمیشود.
3 امنیت عاطفی، نیازاساسی هرخانواده
یکی ازمهمترین مفاهیم روانشناسی خانواده، «امنیت عاطفی»است. امنیت عاطفی یعنی زن، مرد و فرزندان احساس کنند جایگاه آنان درخانواده محفوظ است ومحبت وتوجه همسریا والدین نسبت به آنان پایدارخواهد ماند.هرعاملی که این احساس را تهدید کند، اضطراب، نگرانی و بیاعتمادی را افزایش میدهد. فردی که امنیت عاطفی خود را درخطر میبیند، ممکن است دچاراحساس طردشدگی،کاهش عزتنفس یا حتی افسردگی شود.
4 چرا محبت تقسیمپذیرنیست؟
جمله «خدا یکی ومحبت یکی ویاریکی» ازمنظر روانشناسی هم قابل تأمل است. انسان میتواند به افراد مختلف احترام بگذارد، اما دلبستگی عاطفی عمیق معمولاً برمحوریک رابطه شکل میگیرد. نظریه دلبستگی در روانشناسی بیان میکندکه انسان برای احساس امنیت روانی، نیازمند یک پایگاه امن و پایداراست. هنگامی که این احساس انحصارعاطفی خدشهدار شود، زمینه بروزحسادت، اضطراب، ناامنی وتعارض فراهم میشود. بنابراین، محبت واقعی تنها درابرازعلاقه خلاصه نمیشود بلکه درایجاد احساس امنیت برای طرف مقابل معنا پیدا میکند.
5 اعتماد،ستون استحکام خانواده
درمتن منتشرشده، برحفظ اعتماد متقابل میان زوجین تأکید شده است. اعتماد،نتیجه رفتارهای روزمره است: صداقت، وفاداری، احترام و مسئولیتپذیری، پایههای این اعتماد را شکل میدهند.هرگاه اعتماد آسیب ببیند،بازسازی آن بسیاردشوارخواهد بود.حتی اگراختلافی وجود نداشته باشد، احساس ناامنی میتواند کیفیت زندگی مشترک را کاهش دهد.
6 فرزندان، نخستین آسیبدیدگان اختلافات خانوادگی
یکی ازنکات مهمی که گاهی کمترمورد توجه قرارمیگیرد،تأثیرفضای خانواده برسلامت روان فرزندان است. کودک، پیش ازآنکه سخن گفتن را بیاموزد،احساس امنیت یا ناامنی را تجربه میکند. اختلافات شدید، کاهش محبت میان والدین و فضای پرتنش خانه میتواند پیامدهایی مانند اضطراب، افت تحصیلی، پرخاشگری، انزوا، کاهش اعتمادبهنفس وحتی دشواری درتشکیل روابط سالم دربزرگسالی ایجاد کند.
7 خانواده، مهمترین نهاد پیشگیری ازآسیبهای اجتماعی
دفترمقام معظم رهبری هم درتوضیح این عبارت تاکید میکند که، خانواده مهمترین نهاد اجتماعی است. بسیاری ازآسیبهایی که امروز جامعه با آن روبهروست، ریشه در ضعف روابط خانوادگی دارد. وقتی محبت، گفتوگو و همدلی درخانواده تقویت شود، احتمال بروز خشونت، اعتیاد، طلاق و بسیاری ازآسیبهای اجتماعی کاهش مییابد. به همین دلیل، حمایت از خانواده، درحقیقت حمایت ازسلامت روان جامعه است.
8 جامعه مسئول است
ازجمله نکاتی که درتوضیح عبارت آمده این است که، دستگاههای فرهنگی، نهادهای مسئول نیز وظیفه دارند مسیرازدواج آسان، آموزش مهارتهای زندگی وحمایت از خانواده را هموارکنند. روانشناسان هم نقش مهمی برعهده دارند چون آموزش مهارتهای ارتباطی، مدیریت تعارض و تقویت سواد هیجانی میتواند ازبسیاری ازبحرانهای خانوادگی پیشگیری کند.
9 محبت، انتخابی آگاهانه برای دوام زندگی مشترک
ازنگاه روانشناسی، محبت تنها یک احساس لحظهای نیست، بلکه مهارتی است که نیازمند مراقبت وتمرین مداوم است. بسیاری از زوجهایی که سالها زندگی موفق وآرامی را تجربه کردهاند، الزاماً زندگی بدون اختلاف نداشتهاند بلکه آموختهاند چگونه درکنارتفاوتها، احترام، گفتوگو و همدلی راحفظ کنند. گاهی یک گفتوگوی صمیمانه، قدردانی اززحمات همسر، توجه به نیازهای عاطفی یا گذشت از یک دلخوری کوچک، تأثیری عمیقتر ازهدایای گرانقیمت بر کیفیت رابطه دارد. خانواده زمانی استحکام مییابد که زن وشوهر، حفظ محبت را مسئولیتی مشترک بدانند و در تصمیمها و رفتارهای خود، آرامش وامنیت عاطفی یکدیگر را دراولویت قراردهند.