آرزوی نولان برآورده شد
مصطفی قاسمیان
کریستوفر نولان با فیلم «ادیسه» که یکی از متفاوتترین پروژههایش به حساب میآید، به سراغ یک قصه اسطورهای رفته؛ افسانه ارزشمندی از هومر که از نظر روایت و داستانگویی، جزو مهمترین آثار ادبی تاریخ ادبیات جهان به شمار میآید. حال نولان این بار قصه ادیسه و سفر اسطورهایاش را به پرده سینما کشانده و از آن حماسهای عظیم ساخته که جهان سینما را ماههاست در انتظار نگه داشته. به گزارش ویجیاتو، فارغ از حواشی، اکران و نقدهای این فیلم، در این گزارش نگاهی به جذابترین حقایق فیلم ادیسه نولان داریم.
جنگ تروا در فیلم نیست!
روایت فیلم «ادیسه» از زمانی شروع میشود که جنگ تمام شده، اما پیامدهایش همچنان زندگی شخصیت اصلی را تحت تاثیر قرار داده است. این نکته باعث میشود بازگشت او به خانه، معنای سنگینتری پیدا کند. ادیسه صرفا راهش را گم نکرده، بلکه پس از یک جنگ طولانی تلاش میکند به زندگی، خانواده و سرزمینی برگردد که هر لحظه بیشتر از او دور میشوند.
استفاده از سازهای باستانی
کریستوفر نولان میخواست موسیقی «ادیسه» حالوهوایی متفاوت داشته باشد و از ارکستر در آن استفاده نشود. به همین دلیل لودویگ گورانسون، آهنگساز فیلم، موسیقی را بر پایه سازهای باستانی یونانی طراحی کرد. در میان این سازها، میتوان به «لیر» و فلوت «آئولوس» اشاره کرد که در شکل اصلی خود دیگر وجود ندارند! گورانسون برای بازسازی آنها با تاریخدانها همکاری کرده تا صدایی که شنیده میشود، تا حد ممکن با فضای باستانی قصه هماهنگ باشد.
دردسری به نام IMAX
فیلم «ادیسه» نخستین فیلم بلند داستانی است که از ابتدا تا انتها با دوربینهای IMAX هفتاد میلیمتری فیلمبرداری شده است. این انتخاب روی کاغذ بسیار هیجانانگیز به نظر میرسد، اما در عمل یکی از سختترین روشهای فیلمبرداری در سینماست. دوربینهای IMAX بزرگ، سنگین و معمولا پرصدا هستند و هر حلقه فیلم هم فقط برای چند دقیقه دوام میآورد. نولان برای این پروژه از IMAX خواست دوربینهای جدیدی بسازد که سبکتر و تا ۳۰ درصد کمصداتر از مدلهای قبلی باشند.
بازیگر قالیباف
آن هاتاوی برای بازی در نقش «پنهلوپه» چندین هفته آموزش بافندگی دید. او زیر نظر یک متخصص در شمال کالیفرنیا کار با دستگاههای بافندگی به سبک باستانی را یاد گرفت؛ آموزشی که از یک دستگاه ساده شروع شد و به دستگاهی بسیار بزرگتر رسید. این تمرینها مشخصا برای نمایش باورپذیر بافندگی معروف «پنهلوپه» انجام شد. چنین جزئیاتی شاید در نگاه اول کوچک به نظر برسند، اما دقیقا همان چیزی هستند که میتوانند یک شخصیت تاریخی یا اسطورهای را از حالت نمایشی خارج کنند، چراکه وقتی بازیگر واقعا با ابزار و حرکت دستها آشنا باشد، صحنه لازم نیست با تدوین یا ترفندهای دیگر، حس طبیعی بودنش را به مخاطب تحمیل کند.
گرانترین فیلم نولان
بودجه گزارششده فیلم «ادیسه» 250 میلیون دلار است که این اثر را به گرانترین فیلم کارنامه کریستوفر نولان تبدیل میکند. این فیلم حتی از نظر هزینه تولید، از آثاری مثل «تنت» و «شوالیه تاریکی برمیخیزد» هم عبور کرده. بخش مهمی از این هزینه به رویکرد نولان برمیگردد. او همچنان به جای تکیه کامل بر محیطهای دیجیتالی، سراغ دکورهای عظیم، لوکیشنهای واقعی، جلوههای عملی در مقیاس بزرگ و فیلمبرداری دشوار با فرمت IMAX رفته است. حضور یک گروه بازیگری پرستاره هم طبیعتا به مقیاس پروژه اضافه میکند. در عین حال، منبع موجود این فیلم را اثری با درجهبندی سنی R (بالاتر از 17 سال) معرفی میکند؛ اتفاقی که برای یک بلاکباستر با چنین بودجهای، چندان معمول نیست.
رویای چندین ساله نولان
«ادیسه» برای کریستوفر نولان تنها یک پروژه سینمایی دیگر نیست، بلکه تحقق ایدهای است که او از زمان ساخت «شوالیه تاریکی» به دنبال آن بوده. نولان سالها آرزو داشت یک اثر سینمایی را به طور کامل با دوربینهای IMAX فیلمبرداری کند، اما محدودیتهای فنی چنین امکانی را در اختیار او قرار نمیداد. این محدودیتها سرانجام با طراحی و تولید تجهیزات جدید توسط IMAX برطرف شد و زمینه را برای تحقق این رؤیا فراهم کرد. به همین دلیل، بسیاری از منتقدان و همکاران نولان، ادیسه را شخصیترین و بلندپروازانهترین پروژه کارنامه او میدانند.
بدون جلوههای ویژه!
در شرایطی که بسیاری از بلاکباسترهای امروزی بخش قابل توجهی از جهان داستانی خود را با جلوههای ویژه رایانهای و پرده سبز خلق میکنند، نولان در «ادیسه» مسیر متفاوتی را انتخاب کرده. او برای بازآفرینی جهان اسطورهای هومر، استفاده از این جلوهها را به حداقل رسانده و فیلمبرداری را در لوکیشنهای واقعی انجام داده. گروه تولید برای این منظور به کشورهای مراکش، یونان، ایتالیا، اسکاتلند و ایسلند سفر کردهاند تا فضای مورد نیاز داستان را با تکیه بر محیطهای طبیعی و واقعی ثبت کنند. این رویکرد تنها به صحنههای زمینی محدود نبوده و حتی بخشی از سکانسهای دریایی نیز در شرایط واقعی فیلمبرداری شدهاند، نه در استودیوهای مجهز به پرده سبز. انتخاب لوکیشنهای واقعی، اگرچه فرآیند تولید را دشوارتر میکند، اما به بازیگران و عوامل اجازه میدهد ارتباط ملموستری با فضای داستان برقرار کنند و جهان «ادیسه» را تا حد ممکن به شکلی فیزیکی و واقعی به تصویر بکشند.
حجم عجیب نگاتیو مصرفشده
کریستوفر نولان برای ساخت «ادیسه» از حدود 6 هزار و 500 کیلومتر نگاتیو 70 میلیمتری IMAX استفاده کرده؛ رقمی که این پروژه را به یکی از بزرگترین تولیدات تاریخ IMAX تبدیل میکند. استفاده از چنین حجمی از فیلم، نشاندهنده ابعاد گسترده تولید «ادیسه» است. فیلمبرداری با نگاتیو ۷۰ میلیمتری IMAX همواره به دلیل هزینه بالا و پیچیدگیهای فنی، یکی از دشوارترین روشهای تولید آثار سینمایی محسوب میشود و مصرف این مقدار فیلم نگاتیو، مقیاس این پروژه را به خوبی نشان میدهد. این دستاورد همچنین جایگاه فیلم را به عنوان یکی از بزرگترین پروژههای تاریخ IMAX تثبیت کرده است.
یک عروسک غولپیکر
کریستوفر نولان برای جان بخشیدن به شخصیت «پولیفموس» غول تکچشم اسطورهای، تنها به جلوههای ویژه رایانهای متکی نبوده. گزارشها حاکی از آن است که این شخصیت با استفاده از یک عروسک عظیمالجثه 18 متری و دکورهای فیزیکی ساخته شده و جلوههای بصری دیجیتالی تنها به شکل محدود و مکمل مورد استفاده قرار گرفتهاند. این تصمیم باعث شده بازیگران هنگام فیلمبرداری با حضوری واقعی و ملموس در صحنه مواجه شوند، نه یک عنصر فرضی که قرار است بعدها به تصویر اضافه شود. تعامل مستقیم بازیگران با این سازه فیزیکی میتواند به خلق واکنشهای طبیعیتر و باورپذیرتر کمک کند و مواجهه آنها با این موجود اسطورهای را واقعیتر جلوه دهد. این رویکرد نیز در امتداد علاقه همیشگی نولان به استفاده از عناصر عملی و فیزیکی در فرایند فیلمسازی قرار میگیرد.
جنگ تروا در فیلم نیست!
روایت فیلم «ادیسه» از زمانی شروع میشود که جنگ تمام شده، اما پیامدهایش همچنان زندگی شخصیت اصلی را تحت تاثیر قرار داده است. این نکته باعث میشود بازگشت او به خانه، معنای سنگینتری پیدا کند. ادیسه صرفا راهش را گم نکرده، بلکه پس از یک جنگ طولانی تلاش میکند به زندگی، خانواده و سرزمینی برگردد که هر لحظه بیشتر از او دور میشوند.
استفاده از سازهای باستانی
کریستوفر نولان میخواست موسیقی «ادیسه» حالوهوایی متفاوت داشته باشد و از ارکستر در آن استفاده نشود. به همین دلیل لودویگ گورانسون، آهنگساز فیلم، موسیقی را بر پایه سازهای باستانی یونانی طراحی کرد. در میان این سازها، میتوان به «لیر» و فلوت «آئولوس» اشاره کرد که در شکل اصلی خود دیگر وجود ندارند! گورانسون برای بازسازی آنها با تاریخدانها همکاری کرده تا صدایی که شنیده میشود، تا حد ممکن با فضای باستانی قصه هماهنگ باشد.
دردسری به نام IMAX
فیلم «ادیسه» نخستین فیلم بلند داستانی است که از ابتدا تا انتها با دوربینهای IMAX هفتاد میلیمتری فیلمبرداری شده است. این انتخاب روی کاغذ بسیار هیجانانگیز به نظر میرسد، اما در عمل یکی از سختترین روشهای فیلمبرداری در سینماست. دوربینهای IMAX بزرگ، سنگین و معمولا پرصدا هستند و هر حلقه فیلم هم فقط برای چند دقیقه دوام میآورد. نولان برای این پروژه از IMAX خواست دوربینهای جدیدی بسازد که سبکتر و تا ۳۰ درصد کمصداتر از مدلهای قبلی باشند.
بازیگر قالیباف
آن هاتاوی برای بازی در نقش «پنهلوپه» چندین هفته آموزش بافندگی دید. او زیر نظر یک متخصص در شمال کالیفرنیا کار با دستگاههای بافندگی به سبک باستانی را یاد گرفت؛ آموزشی که از یک دستگاه ساده شروع شد و به دستگاهی بسیار بزرگتر رسید. این تمرینها مشخصا برای نمایش باورپذیر بافندگی معروف «پنهلوپه» انجام شد. چنین جزئیاتی شاید در نگاه اول کوچک به نظر برسند، اما دقیقا همان چیزی هستند که میتوانند یک شخصیت تاریخی یا اسطورهای را از حالت نمایشی خارج کنند، چراکه وقتی بازیگر واقعا با ابزار و حرکت دستها آشنا باشد، صحنه لازم نیست با تدوین یا ترفندهای دیگر، حس طبیعی بودنش را به مخاطب تحمیل کند.
گرانترین فیلم نولان
بودجه گزارششده فیلم «ادیسه» 250 میلیون دلار است که این اثر را به گرانترین فیلم کارنامه کریستوفر نولان تبدیل میکند. این فیلم حتی از نظر هزینه تولید، از آثاری مثل «تنت» و «شوالیه تاریکی برمیخیزد» هم عبور کرده. بخش مهمی از این هزینه به رویکرد نولان برمیگردد. او همچنان به جای تکیه کامل بر محیطهای دیجیتالی، سراغ دکورهای عظیم، لوکیشنهای واقعی، جلوههای عملی در مقیاس بزرگ و فیلمبرداری دشوار با فرمت IMAX رفته است. حضور یک گروه بازیگری پرستاره هم طبیعتا به مقیاس پروژه اضافه میکند. در عین حال، منبع موجود این فیلم را اثری با درجهبندی سنی R (بالاتر از 17 سال) معرفی میکند؛ اتفاقی که برای یک بلاکباستر با چنین بودجهای، چندان معمول نیست.
رویای چندین ساله نولان
«ادیسه» برای کریستوفر نولان تنها یک پروژه سینمایی دیگر نیست، بلکه تحقق ایدهای است که او از زمان ساخت «شوالیه تاریکی» به دنبال آن بوده. نولان سالها آرزو داشت یک اثر سینمایی را به طور کامل با دوربینهای IMAX فیلمبرداری کند، اما محدودیتهای فنی چنین امکانی را در اختیار او قرار نمیداد. این محدودیتها سرانجام با طراحی و تولید تجهیزات جدید توسط IMAX برطرف شد و زمینه را برای تحقق این رؤیا فراهم کرد. به همین دلیل، بسیاری از منتقدان و همکاران نولان، ادیسه را شخصیترین و بلندپروازانهترین پروژه کارنامه او میدانند.
بدون جلوههای ویژه!
در شرایطی که بسیاری از بلاکباسترهای امروزی بخش قابل توجهی از جهان داستانی خود را با جلوههای ویژه رایانهای و پرده سبز خلق میکنند، نولان در «ادیسه» مسیر متفاوتی را انتخاب کرده. او برای بازآفرینی جهان اسطورهای هومر، استفاده از این جلوهها را به حداقل رسانده و فیلمبرداری را در لوکیشنهای واقعی انجام داده. گروه تولید برای این منظور به کشورهای مراکش، یونان، ایتالیا، اسکاتلند و ایسلند سفر کردهاند تا فضای مورد نیاز داستان را با تکیه بر محیطهای طبیعی و واقعی ثبت کنند. این رویکرد تنها به صحنههای زمینی محدود نبوده و حتی بخشی از سکانسهای دریایی نیز در شرایط واقعی فیلمبرداری شدهاند، نه در استودیوهای مجهز به پرده سبز. انتخاب لوکیشنهای واقعی، اگرچه فرآیند تولید را دشوارتر میکند، اما به بازیگران و عوامل اجازه میدهد ارتباط ملموستری با فضای داستان برقرار کنند و جهان «ادیسه» را تا حد ممکن به شکلی فیزیکی و واقعی به تصویر بکشند.
حجم عجیب نگاتیو مصرفشده
کریستوفر نولان برای ساخت «ادیسه» از حدود 6 هزار و 500 کیلومتر نگاتیو 70 میلیمتری IMAX استفاده کرده؛ رقمی که این پروژه را به یکی از بزرگترین تولیدات تاریخ IMAX تبدیل میکند. استفاده از چنین حجمی از فیلم، نشاندهنده ابعاد گسترده تولید «ادیسه» است. فیلمبرداری با نگاتیو ۷۰ میلیمتری IMAX همواره به دلیل هزینه بالا و پیچیدگیهای فنی، یکی از دشوارترین روشهای تولید آثار سینمایی محسوب میشود و مصرف این مقدار فیلم نگاتیو، مقیاس این پروژه را به خوبی نشان میدهد. این دستاورد همچنین جایگاه فیلم را به عنوان یکی از بزرگترین پروژههای تاریخ IMAX تثبیت کرده است.
یک عروسک غولپیکر
کریستوفر نولان برای جان بخشیدن به شخصیت «پولیفموس» غول تکچشم اسطورهای، تنها به جلوههای ویژه رایانهای متکی نبوده. گزارشها حاکی از آن است که این شخصیت با استفاده از یک عروسک عظیمالجثه 18 متری و دکورهای فیزیکی ساخته شده و جلوههای بصری دیجیتالی تنها به شکل محدود و مکمل مورد استفاده قرار گرفتهاند. این تصمیم باعث شده بازیگران هنگام فیلمبرداری با حضوری واقعی و ملموس در صحنه مواجه شوند، نه یک عنصر فرضی که قرار است بعدها به تصویر اضافه شود. تعامل مستقیم بازیگران با این سازه فیزیکی میتواند به خلق واکنشهای طبیعیتر و باورپذیرتر کمک کند و مواجهه آنها با این موجود اسطورهای را واقعیتر جلوه دهد. این رویکرد نیز در امتداد علاقه همیشگی نولان به استفاده از عناصر عملی و فیزیکی در فرایند فیلمسازی قرار میگیرد.