تحلیلی بر وضعیت کشتار دام خراسان رضوی در 2 سال گذشته بر اساس داده های مرکز آمار کشور

خطر کشتار اقلیمی دام

حمیدی

اگرچه داده‌ها نشان می‌دهد خراسان رضوی همچنان قطب تأمین گوشت قرمز کشور است اما رشد کشتار دام سنگین، کاهش وزن لاشه، افزایش وزن و کشتار غیربهداشتی ناشی از کشتار اجباری دام به خاطر شرایط اقلیمی و خشکسالی استان است.خراسان رضوی به‌عنوان قطب بی‌بدیل دامپروری کشور، در سال ۱۴۰۴ با چالش‌های اقلیمی کم‌سابقه‌ای دست‌وپنجه نرم کرده است. بررسی آمارهای کشتارگاهی این استان نشان می‌دهد که خشکسالی‌های پی‌درپی و کاهش شدید مراتع، استراتژی تولیدکنندگان را به سمت تغییر «سبد عرضه» سوق داده است؛ تحولی که در آمارها با تضادهای آشکاری میان گوسفند، گوساله و بز خودنمایی می‌کند.
گوسفند؛ فشار خشکسالی و کاهش سهم بازار
خراسان رضوی باوجود حفظ رتبه نخست تولید دام سبک، تحت‌فشارهای اقلیمی، سهم بازار خود را در سطح ملی ازدست‌داده است. درحالی‌که تعداد کشتار گوسفند با رشد ۱۱.۶ درصدی به یک میلیون و ۴۱۹ هزار رأس رسیده، اما «سهم تعداد» از کل کشور با ۱.۰۸ واحد و «سهم وزن» با ۱.۸۰ واحد افت مواجه شده است. این تناقض نشان می‌دهد که خشکسالی و فقیر شدن مراتع، دامداران را ناگزیر به کشتار زودهنگام کرده است طوری که به‌طور میانگین وزنی لاشه گوسفند از حدود 29 کیلو به حدود 27 کیلو تنزل پیداکرده است. درواقع رشد اعداد به معنای رونق نیست، بلکه خروج اجباری دام از چرخه تولید برای جلوگیری از تلفات ناشی از کمبود علوفه است که منجر به کاهش جایگاه رقابتی استان شده است.
​​​​​​​
گوساله؛ از رشد 36 درصدی تا چالش بهداشتی
در سوی دیگر، صنعت دام سنگین استان با رشدی جهشی همراه بوده است. کشتار گوساله با رشد ۳۶.۲ درصدی به ۱۰۶ هزار و ۴۵۱ رأس رسیده و وزن تولیدی نیز رشد ۳۶.۵ درصدی را تجربه کرده است. این تغییر جهت به سمت دام سنگین، یک پاسخ هوشمندانه به محدودیت‌های اقلیمی است؛ چراکه پرورش گوساله برخلاف گوسفند، وابستگی کمتری به چراگاه‌های طبیعی داشته و با اتکا به واحدهای صنعتی و نهاده‌های دامی قابل مدیریت است.
بااین‌حال، این تمرکز بر دام سنگین بی هزینه نبوده است. افزایش ۱۱.۹ درصدی در «میانگین وزن لاشه ضبطی» که به عدد ۱۹۸.۵۳ کیلوگرم رسیده، هشداری جدی است. خشکسالی و تنش‌های گرمایی، سیستم ایمنی دام‌های سنگین را نیز تضعیف کرده و سبب شده لاشه‌های سنگین‌تری به دلیل مشکلات بهداشتی از چرخه مصرف حذف شوند.در میان این چالش‌ها، بخش بز و بزغاله،  به نحوی ستون فقرات پایداری استان در سال ۱۴۰۴ بوده است. برخلاف سایر بخش‌ها، این حوزه شاهد یک رشد همگام و باکیفیت بوده است. تعداد کل کشتار بز و بزغاله با رشد ۲۷.۳ درصدی، از ۸۷,۸۵۰ رأس در سال ۱۴۰۳ به ۱۱۱,۸۳۱ رأس در سال ۱۴۰۴ رسیده است. از سویی دیگر درحالی‌که تولید افزایش‌یافته، تعداد لاشه‌های ضبطی برخلاف روند نزولی سایر بخش‌ها، با کاهش ۷ عددی به ۴۰ رأس رسیده و میانگین وزن لاشه‌های ضبطی نیز با کاهش ۰.۹ کیلوگرمی، به ۱۶.۷۸ کیلوگرم رسیده است. این آمار نشان می‌دهد که تولیدکنندگان بز در خراسان رضوی، به رغم محدودیت‌های اقلیمی، توانسته‌اند با حفظ سلامت دام، نرخ تلفات و ضایعات را به حداقل برسانند.آمارهای سال ۱۴۰۴ هشدار می‌دهند که مدل سنتی دامپروری در خراسان رضوی تحت‌فشار شدید اقلیمی قرار دارد. کاهش میانگین وزن گوسفند و افت سهم بازار استان، نشان می‌دهد که اگر مدل تولید از «چرای طبیعی» به سمت «سیستم‌های صنعتی و کنترل‌شده» تغییر نکند، استان ممکن است در آینده‌ای نزدیک، جایگاه نخست خود را نه‌تنها در سهم بازار، بلکه در کیفیت تولید نیز از دست بدهد.