تحلیلی بر 2برابرشدن نرخ بیکاری همزمان با رشد نرخ مشارکت و بهبود نسبت اشتغال استان در بهار امسال
پارادوکس اشتغال استان
مسعود حمیدی
نمایه نیروی کار استان در بهار امسال با پارادوکسهای قابلتأمل روبه روست؛ طوری که نرخ بیکاری دوبرابر شده اما نسبت اشتغال بهبود یافته است و در کنار این، جهش نرخ مشارکت پاسخ این پارادوکس است. شرایط جنگی کشور بهگونهای است که انتظار میرود نیمی از جمعیت شاغلان بیکار شده باشند اما دادههای آماری چندان این گزاره را حداقل در استان خراسان رضوی تایید نمیکنند.
3 عدد، یک واقعیت پنهان
طبق گزارش مرکز آمار ایران، در بهار ۱۴۰۵ خراسان رضوی شاهد همزمانی سه تغییر مهم بوده است: نرخ مشارکت اقتصادی از ۴۱.۳ درصد به ۴۳.۹ درصد رسیده (رشد ۲.۶ درصدی)، نرخ بیکاری از 4.9 درصد به ۹.۷ درصد افزایشیافته (حدود 2برابر) و نسبت اشتغال از ۳۹.۳ درصد به ۳۹.۶ درصد بهبودیافته است (رشد ۰.۳ درصدی).
این ترکیب در نگاه اول متناقض به نظر میرسد؛ اما وقتی فرمولها را کنار هم میگذاریم، تصویر کاملاً روشن میشود. ارزیابیها میگوید با تغییر یک درصدی نرخ مشارکت در استان حداقل 50 هزار نفر به جمعیت جویندگان شغل افزوده یا از آن کاسته میشود. این یعنی در بهار امسال حداقل 120 هزار نفر به خیل کارجویان استان افزوده شده است.
از طرفی این که نسبت اشتغال 3دهم درصد رشد داشته یعنی تعداد شاغلان یا خالص اشتغال استان کم نشده بلکه بهتر هم شده است؛ شاید بتوان اذعان کرد با توجه به دادههای آماری جمعیتی استان و جمعیت فعال استان حداقل 15 تا 20 هزار نفر به تعداد شاغلان استان افزوده شده اند .
درنتیجه وقتی از 120 هزارنفری که در بهار امسال به تعداد جویندگان کار استان نسبت به بهار پارسال افزوده میشوند و بخشی از آنها، حدود 20 هزار نفر، به خالص جمعیت شاغل استان(نسبت اشتغال) افزوده میشوند یعنی حداقل 100 هزار نفر از این جویندگان جدید شغل نتوانستهاند جذب محیط کار استان شوند و این جا موضوع نرخ بیکاری مؤید این موضوع است.
این یعنی وقتی 100 هزار نفر جویای شغل نتوانند شاغل شوند به جمعیت بیکار استان افزوده میشوند و همین میشود که نرخ بیکاری استان بهرغم این که نسبت اشتغال و اشتغال خالص استان بهبود یافته، یکباره از 4.9 درصد به 9.7 درصد جهش پیدا کند.
گسیل جویندگان کار به استان
حالا سؤال اساسی این جاست که چرا چنین شده است؟ از اسفندماه سال گذشته کشور وارد جنگ شده و درواقع تمام فصل بهار امسال کشور درگیر جنگ تمامعیار در همه جبههها شده است و برخی از نقاط کشور بهصورت فیزیکی موردتجاوز دشمن قرارگرفتهاند؛ تجاوزی که علاوه بر خسارت جانی به زیرساختهای اشتغالزای این مناطق آسیبزده است مانند استان تهران و استانهای حاشیه خلیجفارس؛ دادههای آماری هم این نکته را تایید میکند که در این استانها نرخ بیکاری جهش یافته و نرخ مشارکت هم کاهش داشته است زیرا جویندگان امیدی به پیدا کردن شغل در این استانها ندارند. در این شرایط لنگرگاه اشتغال و تولید کشور کجاست؟ استان خراسان رضوی که ظرفیت بالایی دارد و بخشی از هموطنان برای پیدا کردن شغل و حتی سکونت راهی این خطه و کلانشهر مشهد شدهاند.
به همین دلیل است که در بهار امسال یکباره 120 هزار نفر به جمعیت جویای شغل استان افزوده شدند که بخشی از آنها مهاجران دیگر استانها هستند، اما بخشی از آنها کسانیاند که تا پیش از شروع جنگ در کشورهای حاشیه خلیجفارس مشغول کار بودند و با شروع جنگ به کشور و استان بازگشتهاند و دنبال شغل میگردند.
البته این به معنی آن نیست که در استان خراسان رضوی کسی بیکار نشده است؛ در فصل بهار و دوره جنگ بسیاری از واحدهای شغلی وابسته به اینترنت و خدمات گردشگری ناچار به تعدیل نیرو شدهاند و فشار تورم و گرانیها حتی برخی صنوف را به تعطیلی کشاند؛ اما وقتی آمار میگوید نسبت اشتغال استان بهبود یافته یعنی میزان جذب شاغلان از میزان تعدیلها بیشتر بوده است. هرچند یکی از انتقادات جدی این بوده و هست که نحوه جمعآوری دادهها و سنجههای اشتغال نهتنها در استان بلکه در کشور با واقعیت انطباق چندانی ندارد.
بااینحال این که استان خراسان رضوی نتوانسته است برای جویندگان جدید شغل ظرفیت ایجاد کند، نکته قابلتوجهی است زیرا جذب نشدن این نیروها یعنی بیکاری و معضل بیکاری، آثار اقتصادی و اجتماعی منفی عمیقی دارد.