بیم و امید رکورد جدید بورس
معاملات ۱۷ مرداد ۱۴۰۵، نقطه عطفی در کارنامه بازار سرمایه بود. شاخص کل بورس تهران در یک حرکت قدرتمند، سد تاریخی ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد را شکست و هیجانی از جنس امید را به تالار شیشهای تزریق کرد. اما در پسِ این صعود چشمگیر و رکوردشکنیهای قیمتی، پرسشی بنیادین ذهن تحلیلگران را به خود مشغول کرده است: آیا این صعود، آغاز یک روند پایدار است یا تنها واکنشی هیجانی به کاهش تنشهای سیاسی؟ آنچه مسلم است، بازار امروز در یک «بیم و امید» گرفتار شده است؛ امید به تداوم ورود نقدینگی و بیم از تکرار همان چالشهای ساختاری که پیشتر مانع از تثبیت قلههای پیشین شده بودند.
بورس بر فراز جدید؛ ثبت بازدهی ۹۸ درصدی نمادها
نماگرهای بازار سرمایه از همان دقایق نخستین معاملات روز شنبه ۱۷ مرداد، مسیر صعودی پرقدرتی را آغاز کردند. شاخص کل بورس با ثبت رشد ۲.08 درصدی، در نهایت با افزایش بیش از 112 هزار واحدی بر فراز ارتفاع ۵ میلیون و ۵۲۰ هزار واحدی ایستاد تا رکورد تاریخی جدیدی را در کارنامه خود ثبت کند. همسو با شاخص کل، شاخص هموزن نیز با بازدهی مثبت ۲.۵۴ درصدی مواجه شد که نشاندهنده جریان فراگیر تقاضا در کل بازار و به میدان آمدن نمادهای کوچک و متوسط در کنار شاخصسازها بود.
آمارهای معاملاتی نشان میدهد که ۹۸ درصد از کل نمادهای حاضر در بازار با بازدهی مثبت به کار خود پایان دادند و تنها ۲ درصد از سهام در محدوده منفی معامله شدند. در میان غولهای بورسی، نمادهای «فملی» (ملی صنایع مس ایران) و «شپنا» (پالایش نفت اصفهان) بیشترین نقش را در هدایت شاخص کل به این قله تاریخی ایفا کردند.
بزرگترین رویداد نظارتی بازار نیز به بازگشایی نماد «فولاد» (فولاد مبارکه اصفهان) اختصاص داشت. این نماد بدون محدودیت دامنه نوسان و با مکانیسم حراج باز بازگشایی شد. این تصمیم، نشاندهنده اراده نهاد ناظر برای بازگرداندن نقدشوندگی به نمادهای بزرگ است. اگرچه این اقدام در روزی «سبز» با استقبال مواجه شد، اما فعالان بازار انتظار دارند که در آینده، زمانبندی چنین تصمیمات مهمی، پیش از میانه بازار اعلام شود تا فرصت کافی برای تصمیمگیری آگاهانه خریداران وجود داشته باشد. با این حال، غلبه تقاضا بر عرضه به حدی بود که فشار فروش ناشی از بازگشایی این غول بورسی عملاً خنثی شد.
جهش ارزش معاملات به مرز ۲۰ همت و طوفان حقیقیها
یکی از مهمترین سوختهای محرک موتور صعودی بورس در روز ۱۷ مرداد، حجم سنگین نقدینگی ورودی بود. ارزش معاملات خرد بازار در این روز به رقم چشمگیر ۲۰ هزار میلیارد تومان (۲۰ همت) رسید. سهامداران حقیقی با ورود بی سابقه بیش از ۸ هزار میلیارد تومان نقدینگی، یکی از قویترین روزهای ثبت پول را رقم زدند. بررسیها نشان میدهد که تمرکز اصلی پولهای تازه وارد حقیقی بر روی سهام شرکتهای «فولاد»، «شستا» و «وتجارت» بوده است.
دادههای مربوط به نسبت سفارشهای خرید و فروش نیز گویای یک بازار یکطرفه است؛ جایی که نسبت قدرت خریدار به فروشنده در بازههای زمانی مختلف بین ۹۰ تا ۱۶۵ برابر نوسان کرد. این «اشتیاق بیمحابا» به خرید، اگرچه بازار را به قله رسانده، اما از دیدگاه تحلیلگران تکنیکال و فاندامنتال، یک هشدار نیز محسوب میشود: بازاری که بدون اصلاح، یکنفس به سمت بالا حرکت میکند، نیازمند تزریق مداوم نقدینگی برای تثبیت است.
از پالسهای مثبت بهارستان تا سونامی افزایش قیمت در دارو و غذا
همزمان با صعود شاخصها، سامانه کدال نیز میزبان اطلاعیههای با اهمیتی بود. در بخش گزارشهای شرکتی، دو غول داروسازی کشور از افزایش نرخ فروش محصولات خود خبر دادند. شرکت «دعبید» (داروسازی دکتر عبیدی) اعلام کرد که به منظور پوشش هزینههای ناشی از افزایش بهای تمامشده تولید، نرخ فروش ۱۷ قلم از محصولات خود را با مجوز سازمان غذا و دارو افزایش داده است. به طور همزمان، شرکت داروسازی «زهرابی» نیز از افزایش نرخ فروش ۲۳ قلم از محصولات تولیدی خود پرده برداشت.
در بخش واگذاریها، بانک رفاه کارگران آگهی عرضه ۴۹ درصد از سهام پالایشگاه شازند را منتشر کرد. این عرضه که قرار است در روز شنبه ۳۱ مردادماه انجام شود، به صورت ۸۰ درصد نقد و مابقی در اقساط ۳ ساله با نرخ سود ۲۳ درصد خواهد بود. در حوزه گزارشهای دورهای، شرکت ذوبآهن اصفهان صورتهای مالی ۳ ماهه منتهی به خرداد ۱۴۰۵ را منتشر کرد که نشاندهنده شناسایی ۱۴۱ هزار و ۵۳۷ میلیارد تومان درآمد عملیاتی است؛ رقمی که نسبت به دوره مشابه قبل تغییر محسوسی نداشته است. همچنین شرکت «شهرداب» رشد سود عملیاتی دوره منتهی به اسفند ۱۴۰۴ خود را ناشی از اعمال نرخهای فروش جدید اعلام کرد. در تحولی دیگر، افزایش سرمایه سنگین ۳۲۰۰ درصدی شرکت «شوینده» تایید شد که سرمایه این شرکت را از ۱۰۰ میلیارد تومان به ۱۲۰۰ میلیارد تومان خواهد رساند.
در حوزه سیاستگذاری کلان نیز، نامه سازمان بورس به ناشران جهت شفافسازی هزینههای مسئولیت اجتماعی (CSR) که در هفتههای اخیر جنجالبرانگیز شده بود، مورد توجه قرار گرفت. همزمان، لاهوتی عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس با اشاره به احتمال ارائه لایحه بودجه ۱۴۰۵، اعلام کرد که دولت برای تأمین منابع مالی بدون ایجاد تورم، ابزارهایی نظیر انتشار اوراق مالی اسلامی، مولدسازی داراییها، عرضه صندوقهای ETF و سهام شرکتهای دولتی را در دستور کار دارد تا از رشد پایه پولی ممانعت کند.
چالشهای ساختاری؛ چرا «ریسک سیاسی» کافی نیست؟
با وجود جشن صعود در تالار، دکتر امین شاکری، کارشناس اقتصادی در گفت وگو با اکوایران، هشداری جدی به بازار میدهد. او معتقد است که نباید «کاهش ریسکهای سیاسی» (که الان به نوعی با آن روبه رو هستیم) را با «رشد اقتصادی» اشتباه گرفت: «کاهش تنشها، تنها شرط لازم است؛ نه شرط کافی. ما با ریسکهای داخلی و ساختاری عمیقی روبه رو هستیم؛ از نرخ بهره بالا و ناترازی بانکی گرفته تا بیثباتی مقررات که انگیزه سرمایهگذاری را سرکوب کرده است.»
او بر این باور است که اگر بازار سرمایه بخواهد قلههای فعلی را تثبیت کند، باید اقتصاد را «پیشبینیپذیر» کرد. به گفته شاکری، سرمایهگذار در ایران امروز، درگیر عدم اطمینان نسبت به نرخ ارز، فرمول قیمتگذاری انرژی و سیاستهای صادراتی است. تا زمانی که این دیوار بیاعتمادی فرو نریزد، ورود پولهای سنگین به بازار، بیشتر ماهیت «نوسانگیری» خواهد داشت تا «سرمایهگذاری مولد».
ناترازی انرژی؛ عبور از بحران با مدیریت هوشمند
یکی از پیچیدهترین گرههای کورِ مسیر صعودی بازار، صنعت انرژی است. آسیبهای وارد شده به زیرساختهای گازی پارس جنوبی و ناترازی مزمن انرژی، زنگ خطری جدی برای صنایع گازبر و پتروشیمی در زمستان پیشرو است. دکتر شاکری معتقد است مدیریت این بحران نیازمند یک جراحی ساختاری است: «ما با فقدان مدل اقتصادی برای سرمایهگذاری در حوزه انرژی مواجهیم. وقتی نرخ بازدهی پروژههای نیروگاهی یا پتروشیمی برای بخش خصوصی شفاف نیست، کسی در این بخش عظیم سرمایهگذاری نمیکند.»
او برای عبور از زمستان ۱۴۰۵، نسخهای واقعبینانه میپیچد: اولویتبندی واحدها. به جای توقف همگانی صنایع که به زنجیره تولید آسیب میزند، باید واحدها بر اساس ضرورت استراتژیک رتبهبندی شوند. همچنین، استفاده حداکثری از سوختهای جایگزین و ایجاد نظام تخصیص شناور خوراک، از جمله «جراحیهایی» است که سیاستگذار باید پیش از رسیدن به نقطه بحرانی انجام دهد تا سودآوری صنایع پتروشیمی به خطر نیفتد.
صعودی که باید ساختارمند شود
در نهایت، بازار سرمایه در ۱۷ مرداد ۱۴۰۵، در بهترین موقعیت خود در سالهای اخیر قرار گرفته است. اما این «ارتفاع جدید» که با نقدینگی خرد فتح شده، به همان اندازه که میتواند نماد قدرت باشد، میتواند نماد آسیبپذیری نیز باشد. «بیم» سهامداران از ناپایداری صعود، تنها با «امید» به اصلاحات ساختاری درمان میشود.
برای آن که شاخص ۵.۵ میلیونی به سکوی پرتاب تبدیل شود، دولت و سازمان بورس باید از سیاستهای مسکنگونه عبور کرده و گامهای عملی برای رفع ناترازی انرژی و تثبیت قوانین اقتصادی بردارند. بازار امروز، نه تنها خواهان تداومِ فروکش کردن تنشهای خارجی، که در انتظارِ نشانههایی از «جراحیهای ساختاری» در بدنه اقتصاد است. اگر این جراحیها (با نگاهی جامع نگر) صورت نگیرد، بورس بار دیگر ممکن است در میانه راه، درگیر تردیدها و عقبنشینیها شود. مسیر پیشرو دشوار است، اما رسیدن به قله ۵.۵ میلیون واحدی ثابت کرد که بازار سرمایه، همچنان زنده و تشنه تحول است.