کریمانه زیستن در هیاهوی شهر
صابر
نام امام حسن مجتبی (ع) در فرهنگ شیعی با واژه «کریم» گره خورده است؛ لقبی که در وهله اول، ذهن ما را به سمت بخشندگیها و سفرههای گشاده ایشان میبرد. اما اگر با نگاهی زبانشناختی به ریشه این واژه بنگریم، سویههای دیگری از لقب ایشان متجلی میشود. «کریم» از ریشه «کرم» به معنای شرافت، گران مایگی، نفیس بودن و بزرگی است. با این بازتعریف، کرامت دیگر فقط بخشندگی ایشان قبل از آنکه دیگران بخواهند نیست، بلکه نوعی منش است که در چند ساحت نمود پیدا میکند. اما کرامت در دنیای امروز که همه چیز به کالا و سود تقلیل یافته، یعنی ما همچنان بتوانیم علاوه بر بخشنده بودن، شریف و بزرگمنش زندگی کنیم. سالروز شهادت امام حسن (ع) فرصتی است تا این مفهوم متعالی را به قلب مناسبات روزمره خود بیاوریم. پرسش این است: در شهر شلوغ، پرهیاهو و پراز سرعت امروز، زیست کریمانه در کدام جزئیات زندگی ما نمود پیدا میکند؟ در این مطلب، 14 تمرین کوچک را مرور میکنیم.
تمرینهایی برای بزرگمنشی
۱. در ترافیک، صبوری کریمانه خیابانهای بسیاری از کلان شهرها شده میدان جنگ اعصاب. کرامت در ترافیک یعنی بخشیدن زمان و راه. وقتی رانندهای با چراغ راهنما منتظر ورود به مسیر است، به جای فشردن پدال گاز برای مسدود کردن مسیر، با یک اشاره دست و لبخند، راه را به او ببخشیم، یا اگر کسی خسته بود؛ بوقی زد و رفتاری غیرصبورانه داشت به این جنبه ماجرا توجه کنیم که شاید مشکل یا کاری ضروری دارد؛ همانطور که خود ما هم در چنین موقعیتهایی قرار میگیریم.
۲. در روابط همسایگی آپارتماننشینی امروزی اقتضائات خودش را دارد. کرامت در این دنیا یعنی اگر همسایهتان در حال اسبابکشی است، به جای غر زدن بابت اشغال آسانسور و سروصدا از او بپرسید: «آیا کمکی از دست من برمیآید؟». این یعنی دیدن رنج دیگری و شریک شدن در آن. یعنی اگر در روزهای گرم تابستان و خانههایی که حیاطی ندارند؛ سروصدای کودکی که نمیتواند در خیابان بازی کند را تحمل کنیم.
۳. در محیط کار؛ نقد محترمانه کرامت یک مدیر در لحظه «خطای کارمند» مشخص میشود. به جای توبیخ تحقیرآمیز در جمع که آبروی فرد را میبرد، او را به خلوت دعوت کنید و با حفظ شأن انسانیاش، نقدتان را بگویید. بزرگمنشی در این است که اجازه دهید طرف مقابل، راهی برای بازگشت و اصلاح داشته باشد. اگر هم نقدی به رئیس داریم بهجای آنکه پشت سرش صحبت کنیم با خودش در میان بگذاریم تا به بازار شایعات دامن نزده باشیم.
۴. در معامله؛ انصاف گرانبها در بحرانهای اقتصادی، کرامت یعنی ندیدن سود به قیمت رنج مشتری. اگر شما فروشندهاید، صادقانه مشاوره دهید، حتی اگر به نفع فروشتان نباشد. اگر خریدارید، با دستفروشی که با سختی نان در میآورد برای کمی تخفیف چانه نزنید؛ بگذارید این تفاوت اندک، هدیه شما به شرافت کار او باشد.
۵. در فضای مجازی؛ خویشتنداری دیجیتال کرامت در فضای مجازی جنبههای زیادی دارد مثلاً لایک نکردن تحقیر دیگری، بها ندادن به هر کسی، حتی وقتی موجی از توهین علیه کسی راه میافتد، رفتار بزرگمنشانه یعنی طمانینه، منتشر نکردن شایعه و...
۶. در خانواده؛ شنیدن ناگفتهها برای کرامت در خانه و خانواده میشود ساعتها صحبت کرد و اینجا به مقدار کمی اکتفا میکنیم؛ بهطور مثال کاری کوچک مثل وقتی همسر یا فرزندتان با شما صحبت میکند، گوشی را کنار بگذارید و به چشمانشان نگاه کنید؛ همدل و همراهشان باشید حتی اگر از محل کار، رانندگی، ترافیک، مشکلات اقتصادی و... کلافه هستید. گاهی بزرگترین بخشش ما، بخشیدن وقت خالصانه و گوش شنوا به کسانی است که دوستشان داریم.
۷. در برخورد با اربابرجوع اگر کارمند دولت یا بخش خصوصی هستید، کرامت یعنی انسان دیدن شماره نوبت. مراجعان فقط پروندههای روی میز شما نیستند؛ آنها آدمهایی با دغدغههای واقعیاند. یک نگاه مهربان یا یک پاسخ واضح به جای پاسکاریهای اداری، اوج شرافت شغلی است.
۸. در مواجهه با خطا، گذشت بدون منت در زندگی مدرن، وقتی کسی در حق ما کوتاهی میکند، واکنش آنی بسیاری از ما خشم است. اما رفتار کریمانه بر مدار آنچه از امام حسن(ع) آموختیم یعنی انتخاب صبر و دوری از خشم، پس کمی صبر کنید، نفس عمیقی بکشید و از موضع قدرت، چشمپوشی کنید. نه برای اینکه طرف مقابل لایق آن است، بلکه برای اینکه شخصیت شما والاتر از آن است که درگیر تلافی شود.
۹. در مهمانی، سادهزیستی باوقار کرامت در مهمانی، به تجمل میز غذا نیست. مهماننوازی کریمانه یعنی فضایی بسازید که مهمان در آن احساس امنیت و ارزشمندی کند، نه اینکه زیر بار تشریفات شما کمر خم کند. سفرهای که در آن آرامشی بیمنت سرو میشود، کریمانهتر است.
۱۰. در حمایت از ضعیفان از امام حسن (ع) میآموزیم نیاز دیگران را پیش از آنکه بیان کنند برآورده کنیم؛ سفره مهربانیمان همیشه گسترده باشد و از همه مهمتر کمک کردن به دیگری نباید به قیمت گرفتن آبروی او تمام شود. اگر میخواهید دستی بگیرید، طوری عمل کنید که گویی این حق او بوده که به دستش رسیده، نه صدقهای از جانب شما. کرامت یعنی دریافتکننده هرگز احساس نکند که در برابر شما کوچک شده است.
۱۱. در فضای عمومی شهری که در آن زندگی میکنیم، خانه بزرگ همه ماست. زیست کریمانه در شهر یعنی آنکه صرفاً راحتی خود را در نظر نگیریم؛ مصلحت جمع را اولویت قرار دهیم و همه را مثل خانوادهمان بدانیم.
۱۲. در پذیرش عذرخواهی کرامت یعنی ظرفیت بالای پذیرش عذرخواهی. وقتی کسی صادقانه اشتباهش را میپذیرد، نباید او را در موضع ضعف نگه داشت. بزرگمنشی یعنی به محض عذرخواهی، پرونده آن خطا را در ذهنتان ببندید و دوباره به او اعتماد کنید.
۱۳. در برخورد با سالمندان کرامت یعنی در میان سرعت سرسامآور زندگی، بایستیم و دست پدربزرگ یا مادربزرگی را بگیریم، حرفهای تکراریشان را با لذت گوش دهیم و به آنها نشان دهیم که هنوز «عزیز» و «محترم» هستند.
14. در برخورد با خود کریم بودن یعنی خودتان را ارزان نفروشید. کرامت نفس یعنی در روابط، کار و تصمیماتتان، شأن انسانی خود را حفظ کنید. کسی که برای خود ارزش قائل است، به راحتی به دیگران احترام میگذارد. کرامت از «درون» آغاز میشود و به «بیرون» تراوش میکند.
تمرینهایی برای بزرگمنشی
۱. در ترافیک، صبوری کریمانه خیابانهای بسیاری از کلان شهرها شده میدان جنگ اعصاب. کرامت در ترافیک یعنی بخشیدن زمان و راه. وقتی رانندهای با چراغ راهنما منتظر ورود به مسیر است، به جای فشردن پدال گاز برای مسدود کردن مسیر، با یک اشاره دست و لبخند، راه را به او ببخشیم، یا اگر کسی خسته بود؛ بوقی زد و رفتاری غیرصبورانه داشت به این جنبه ماجرا توجه کنیم که شاید مشکل یا کاری ضروری دارد؛ همانطور که خود ما هم در چنین موقعیتهایی قرار میگیریم.
۲. در روابط همسایگی آپارتماننشینی امروزی اقتضائات خودش را دارد. کرامت در این دنیا یعنی اگر همسایهتان در حال اسبابکشی است، به جای غر زدن بابت اشغال آسانسور و سروصدا از او بپرسید: «آیا کمکی از دست من برمیآید؟». این یعنی دیدن رنج دیگری و شریک شدن در آن. یعنی اگر در روزهای گرم تابستان و خانههایی که حیاطی ندارند؛ سروصدای کودکی که نمیتواند در خیابان بازی کند را تحمل کنیم.
۳. در محیط کار؛ نقد محترمانه کرامت یک مدیر در لحظه «خطای کارمند» مشخص میشود. به جای توبیخ تحقیرآمیز در جمع که آبروی فرد را میبرد، او را به خلوت دعوت کنید و با حفظ شأن انسانیاش، نقدتان را بگویید. بزرگمنشی در این است که اجازه دهید طرف مقابل، راهی برای بازگشت و اصلاح داشته باشد. اگر هم نقدی به رئیس داریم بهجای آنکه پشت سرش صحبت کنیم با خودش در میان بگذاریم تا به بازار شایعات دامن نزده باشیم.
۴. در معامله؛ انصاف گرانبها در بحرانهای اقتصادی، کرامت یعنی ندیدن سود به قیمت رنج مشتری. اگر شما فروشندهاید، صادقانه مشاوره دهید، حتی اگر به نفع فروشتان نباشد. اگر خریدارید، با دستفروشی که با سختی نان در میآورد برای کمی تخفیف چانه نزنید؛ بگذارید این تفاوت اندک، هدیه شما به شرافت کار او باشد.
۵. در فضای مجازی؛ خویشتنداری دیجیتال کرامت در فضای مجازی جنبههای زیادی دارد مثلاً لایک نکردن تحقیر دیگری، بها ندادن به هر کسی، حتی وقتی موجی از توهین علیه کسی راه میافتد، رفتار بزرگمنشانه یعنی طمانینه، منتشر نکردن شایعه و...
۶. در خانواده؛ شنیدن ناگفتهها برای کرامت در خانه و خانواده میشود ساعتها صحبت کرد و اینجا به مقدار کمی اکتفا میکنیم؛ بهطور مثال کاری کوچک مثل وقتی همسر یا فرزندتان با شما صحبت میکند، گوشی را کنار بگذارید و به چشمانشان نگاه کنید؛ همدل و همراهشان باشید حتی اگر از محل کار، رانندگی، ترافیک، مشکلات اقتصادی و... کلافه هستید. گاهی بزرگترین بخشش ما، بخشیدن وقت خالصانه و گوش شنوا به کسانی است که دوستشان داریم.
۷. در برخورد با اربابرجوع اگر کارمند دولت یا بخش خصوصی هستید، کرامت یعنی انسان دیدن شماره نوبت. مراجعان فقط پروندههای روی میز شما نیستند؛ آنها آدمهایی با دغدغههای واقعیاند. یک نگاه مهربان یا یک پاسخ واضح به جای پاسکاریهای اداری، اوج شرافت شغلی است.
۸. در مواجهه با خطا، گذشت بدون منت در زندگی مدرن، وقتی کسی در حق ما کوتاهی میکند، واکنش آنی بسیاری از ما خشم است. اما رفتار کریمانه بر مدار آنچه از امام حسن(ع) آموختیم یعنی انتخاب صبر و دوری از خشم، پس کمی صبر کنید، نفس عمیقی بکشید و از موضع قدرت، چشمپوشی کنید. نه برای اینکه طرف مقابل لایق آن است، بلکه برای اینکه شخصیت شما والاتر از آن است که درگیر تلافی شود.
۹. در مهمانی، سادهزیستی باوقار کرامت در مهمانی، به تجمل میز غذا نیست. مهماننوازی کریمانه یعنی فضایی بسازید که مهمان در آن احساس امنیت و ارزشمندی کند، نه اینکه زیر بار تشریفات شما کمر خم کند. سفرهای که در آن آرامشی بیمنت سرو میشود، کریمانهتر است.
۱۰. در حمایت از ضعیفان از امام حسن (ع) میآموزیم نیاز دیگران را پیش از آنکه بیان کنند برآورده کنیم؛ سفره مهربانیمان همیشه گسترده باشد و از همه مهمتر کمک کردن به دیگری نباید به قیمت گرفتن آبروی او تمام شود. اگر میخواهید دستی بگیرید، طوری عمل کنید که گویی این حق او بوده که به دستش رسیده، نه صدقهای از جانب شما. کرامت یعنی دریافتکننده هرگز احساس نکند که در برابر شما کوچک شده است.
۱۱. در فضای عمومی شهری که در آن زندگی میکنیم، خانه بزرگ همه ماست. زیست کریمانه در شهر یعنی آنکه صرفاً راحتی خود را در نظر نگیریم؛ مصلحت جمع را اولویت قرار دهیم و همه را مثل خانوادهمان بدانیم.
۱۲. در پذیرش عذرخواهی کرامت یعنی ظرفیت بالای پذیرش عذرخواهی. وقتی کسی صادقانه اشتباهش را میپذیرد، نباید او را در موضع ضعف نگه داشت. بزرگمنشی یعنی به محض عذرخواهی، پرونده آن خطا را در ذهنتان ببندید و دوباره به او اعتماد کنید.
۱۳. در برخورد با سالمندان کرامت یعنی در میان سرعت سرسامآور زندگی، بایستیم و دست پدربزرگ یا مادربزرگی را بگیریم، حرفهای تکراریشان را با لذت گوش دهیم و به آنها نشان دهیم که هنوز «عزیز» و «محترم» هستند.
14. در برخورد با خود کریم بودن یعنی خودتان را ارزان نفروشید. کرامت نفس یعنی در روابط، کار و تصمیماتتان، شأن انسانی خود را حفظ کنید. کسی که برای خود ارزش قائل است، به راحتی به دیگران احترام میگذارد. کرامت از «درون» آغاز میشود و به «بیرون» تراوش میکند.