سفر رئیس مجلس در آستانه خروج بخشی از نظامیان آمریکایی و افزایش فشار ترامپ برای تضعیف مقاومت عراق با چه هدفی انجام می شود؟
مأموریت بغداد
عماد سلیمانی
رئیس مجلس شورای اسلامی در راس یک هیئت بلندپایه پارلمانی امروز به عراق سفر میکند. قالیباف درست در مقطعی وارد بغداد میشود که عراق با دو ضربالاجل همزمان روبهروست؛ خروج باقیمانده نیروهای آمریکایی تا پایان سپتامبر و مهار یا خلع سلاح گروههای مسلح خارج از چارچوب رسمی دولت. همزمان، تفاهم موقت ایران و آمریکا عملاً متوقف شده، محاصره دریایی ایران ادامه دارد و تهران هشدار داده در صورت شکست دیپلماسی، راهبرد خود را از دفاع فعال به اقدام تهاجمی تغییر خواهد داد. بنابراین، بغداد اکنون یکی از حساسترین نقاط تماس ایران و آمریکاست؛ نقطهای که یک خطای محاسباتی میتواند عراق را دوباره به میدان تسویهحساب دو طرف تبدیل کند.
نخستین مأموریت قالیباف، به احتمال زیاد تثبیت یک سازوکار امنیتی پیش از فرارسیدن ۸ مهر، موعد اعلامشده خروج نیروهای آمریکایی است. براساس گزارش آسوشیتدپرس، بخش باقیمانده نیروهای آمریکا، عمدتاً مستقر در اقلیم کردستان، باید تا ۳۰ سپتامبر عراق را ترک کنند. بغداد همین موعد را برای ساماندهی سلاح گروههای غیردولتی نیز در نظر گرفته است؛ همزمانی معناداری که نشان میدهد واشنگتن میخواهد خروج نظامی خود را با محدودشدن شبکههای مقاومت معامله کند. تهران، برخلاف تصور اولیه، الزاماً مخالف تمرکز سلاح در چارچوب حاکمیت عراق نیست؛ نگرانی اصلی آن این است که این پروژه به حذف یکجانبه بازدارندگی عراق در برابر آمریکا و اسرائیل تبدیل شود.
مأموریت دوم، جلوگیری از تبدیل اقلیم کردستان به خلأ امنیتی پس از خروج آمریکاست. آغاز انتقال تجهیزات از اربیل، در کنار فعالشدن کمیته اجرای توافق امنیتی ایران و عراق، موضوع مرزها را از یک مسئله انتظامی به پروندهای راهبردی تبدیل کرده است. تهران خواهان آن است که بغداد و اربیل تضمین کنند خاک اقلیم نه محل استقرار گروههای مسلح ضدایرانی باشد، نه مسیر اطلاعاتی و عملیاتی اسرائیل. حضور مشاور امنیت ملی عراق در فهرست دیدارهای قالیباف نیز نشان میدهد امنیت مرزها در این سفر یک عبارت تشریفاتی نیست.
هدف سوم سفر را باید در فشار آمریکا برای خلع سلاح گروههای مقاومت جستوجو کرد. ترامپ میکوشد خروج نظامی خود از عراق را با تضعیف ساختارهای مقاومت و محدودکردن قدرت بازدارندگی این کشور همراه کند. در چنین شرایطی، رایزنی قالیباف با مقامهای عراقی میتواند معطوف به جلوگیری از اجرای نسخهای باشد که عراق را در برابر تهدیدهای آمریکا و اسرائیل بیدفاع میکند. پیام احتمالی تهران این است که ساماندهی سلاح و تصمیمگیریهای امنیتی باید در چارچوب حاکمیت و منافع ملی عراق انجام شود، نه براساس جدول زمانی و فشار آمریکا.
لایه چهارم سفر، تثبیت توافقهای سفر اول مرداد علی الزیدی به تهران است. در بیانیه مشترک آن سفر، دو کشور بر تدوین سند جامع همکاری راهبردی توافق کردند. حضور یک هیئت بلندپایه پارلمانی اکنون میتواند به معنای انتقال این سند از سطح دولتها به مرحله قانونگذاری، تضمین بودجه و اجرای پروژهها باشد؛ بهویژه در حوزه تجارت، انرژی، ترانزیت و تسویه مالی که همگی زیر فشار تحریمها و محدودیتهای بانکی قرار دارند.