تناقض سهگانه ازدواج، طلاق و تولد!
زهرا کیوانلو
آمارهای تازه ثبت احوال از وقایع حیاتی در بهار امسال، تصویری چندلایه از وضعیت خانواده در خراسان رضوی ارائه میکند؛ تصویری که در نگاه اول امیدوارکننده به نظر میرسد، اما با کمی دقیقتر شدن در اعداد، تناقضی قابل تأمل در خود را نشان میدهد. در سه ماه نخست امسال، تعداد ازدواجهای ثبتشده در استان افزایش یافته و همزمان شمار طلاقها اندکی کاهش پیدا کرده است؛ با این حال، ولادت روندی معکوس داشته و نزدیک به ۴ درصد پایین آمده است. به بیان سادهتر، ازدواج بیشتر شده، طلاق کمتر شده، اما تولد کاهش یافته است. این سه عدد در کنار یکدیگر، اگرچه به تنهایی نمیتوانند درباره وضعیت خانواده در استان حکم قطعی صادر کنند، اما میتوانند پرسشهای مهمی درباره نسبت میان تشکیل خانواده، دوام زندگی مشترک و فرزندآوری مطرح کنند.
بر اساس آمار ثبت احوال، در بهار امسال
۱۱ هزار و ۸۸۴ ازدواج در خراسان رضوی به ثبت رسیده است. این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۱۱ هزار و ۶۰۴ مورد بوده است. بنابراین طی یک سال، ۲۸۰ ازدواج بیشتر در استان ثبت شده که معادل ۲.۴ درصد افزایش است. به گزارش «خراسان»، افزایش ۲.۴ درصدی اگرچه جهشی بزرگ محسوب نمیشود، اما در شرایطی که تشکیل خانواده طی سالهای اخیر با موانع اقتصادی، تغییرات اجتماعی و افزایش سن ازدواج مواجه بوده، نمیتوان آن را کاملاً بیاهمیت دانست. دستکم از منظر آمار ثبتشده، بهار امسال نسبت به بهار سال گذشته با تعداد بیشتری از زوجهایی همراه بوده که زندگی مشترک خود را آغاز کردهاند. اما نکته مهم این است که نباید از افزایش ازدواج، نتیجهای فراتر از خود عدد گرفت. رشد تعداد ازدواجها الزاماً به معنای بهبود همه شاخصهای خانواده نیست و برای ارزیابی دقیقتر، باید آن را کنار طلاق و تولد گذاشت؛ جایی که تصویر پیچیدهتر میشود.
طلاق؛ کاهش ناچیز، اما نه بیاهمیت
در سوی دیگر این معادله، آمار طلاق قرار دارد. در بهار ۱۴۰۴، تعداد ۴ هزار و ۶۲۷ طلاق در خراسان رضوی ثبت شده بود. این رقم در بهار امسال به ۴ هزار و ۶۱۰ مورد رسیده است؛ یعنی ۱۷ مورد کاهش و معادل ۰.۴ درصد کاهش.
در نگاه نخست، کاهش طلاق خبر مثبتی است. بهخصوص وقتی این کاهش همزمان با افزایش تعداد ازدواجها رخ داده باشد. اما اندازه کاهش نشان میدهد که هنوز نمیتوان از تغییر جدی در روند طلاق سخن گفت. فاصله دو سال تنها ۱۷ مورد است و تغییر ۰.۴ درصدی بیشتر از آن که یک چرخش بزرگ باشد، یک نوسان محدود در آمار سالانه محسوب میشود.
وقتی پای تولد به میان میآید
سومین ضلع این مثلث، ولادت است و درست در همین نقطه، تصویر آماری پیچیدهتر میشود. در بهار سال گذشته ۲۱ هزار و ۶۶۷ ولادت در خراسان رضوی ثبت شده بود. این رقم در بهار امسال به ۲۰ هزار و ۸۰۲ مورد کاهش یافته است. یعنی در فاصله یک سال ۸۶۵ تولد کمتر ثبت شده که معادل حدود ۴ درصد کاهش است. این جا همان تناقض سهگانه شکل میگیرد؛ در شرایطی که ازدواج افزایش و طلاق کاهش یافته، تولد نهتنها افزایش پیدا نکرده، بلکه با افت قابل توجهی مواجه شده است. البته از نظر زمانی نمیتوان انتظار داشت افزایش ازدواج در یک فصل، بلافاصله خود را در آمار ولادت همان فصل نشان دهد. فاصله زمانی میان ازدواج، تصمیم به فرزندآوری و تولد کودک موضوعی روشن است. بنابراین نباید کاهش ولادت در بهار امسال را مستقیماً نتیجه افزایش یا کاهش ازدواج در همین دوره دانست. با این حال، روند بلندمدت این شاخص همچنان اهمیت دارد. اگر قرار باشد افزایش ازدواج در نهایت به تشکیل خانوادههای پایدار و سپس فرزندآوری منجر شود، آمار تولد یکی از مهمترین شاخصهایی است که باید در سالهای آینده مورد توجه قرار گیرد.
سهم طلاق؛ عددی که باید جدیتر دیده شود
آمارهای کشوری یک امکان دیگر برای تحلیل وضعیت خراسان رضوی فراهم میکند. در بهار امسال درمجموع ۱۲۹ هزار و ۴۵۲ ازدواج و ۳۹ هزار و ۹۲۵ طلاق در کشور ثبت شده است. با این حساب، خراسان رضوی با ثبت ۱۱ هزار و ۸۸۴ ازدواج، حدود ۹.۲ درصد ازدواجهای کشور را به خود اختصاص داده است. اما سهم استان از طلاقهای کشور با ثبت ۴ هزار و ۶۱۰ مورد، به حدود ۱۱.۵ درصد میرسد. این اختلاف، یکی از مهمترین نکات آماری گزارش است؛ سهم خراسان رضوی از طلاقهای ثبتشده کشور حدود ۲.۳ واحد درصد بیشتر از سهم استان از ازدواجهای کشور است. البته که این ارقام را نباید به معنای بالا بودن قطعی احتمال طلاق در استان دانست؛ چرا که تعداد ازدواج و طلاق ثبتشده در یک بازه زمانی، لزوماً مربوط به یک گروه از زوجها نیست و برای محاسبه نرخ واقعی طلاق باید شاخصهای جمعیتی و ساختار سنی و تعداد زوجهای در معرض خطر طلاق نیز در نظر گرفته شود.
خانواده؛ فراتر از یک عدد
اگر بخواهیم سه شاخص ازدواج، طلاق و ولادت را کنار هم بگذاریم، آمارهای بهار امسال نه یک تصویر کاملاً مثبت ارائه میکنند و نه کاملاً منفی. ازدواج ۲.۴ درصد رشد کرده است؛ طلاق ۰.۴ درصد کاهش یافته و ولادت حدود ۴ درصد پایین آمده است. از یک منظر، افزایش ازدواج و کاهش طلاق میتواند نشانهای امیدوارکننده باشد. از منظر دیگر، کاهش ولادت نشان میدهد که مسیر تشکیل خانواده تا فرزندآوری، مسیری خودکار و بدون مانع نیست.