خواهرم خیلی بداخلاق است و فرزندش را کتک میزند!
زهرا فولادی | کارشناسی ارشد روان شناسی عمومی
مخاطب گرامی، بهتر است در قدم اول خواهرتان را با برچسبهایی مانند «بداخلاق»، «عصبی» یا «غیرقابلکنترل» تعریف نکنید. این برچسبها نهتنها کمکی به حل مسئله نمیکنند، بلکه ممکن است باعث شوند او احساس کند از سوی خانواده قضاوت میشود و در نتیجه بیشتر در موضع دفاعی قرار بگیرد. آنچه اهمیت دارد این است که به جای تمرکز صرف بر رفتار ظاهری، تلاش کنیم بفهمیم پشت این خشم چه احساس و نیازی وجود دارد و چه عواملی باعث تشدید آن میشوند.
1 پشت خشم، به دنبال نیاز برآوردهنشده باشید:
پشت خشم ممکن است نیاز به احترام، دیدهشدن، شنیدهشدن، توجه، حمایت یا استقلال وجود داشته باشد. خانواده میتوانند زمانی که خواهرتان آرام است، بدون قضاوت با او صحبت کنند و بپرسند: «وقتی این اتفاق میافتد، چه چیزی بیشتر از همه ناراحتت میکند؟» یا «فکر میکنی آن لحظه به چه چیزی نیاز داری که دریافت نمیکنی؟» پیدا کردن این نیاز به معنای توجیه رفتار پرخاشگرانه نیست، بلکه کمک میکند به جای جنگیدن با خشم، پیام پشت آن را بهتر بفهمیم.
2 از ارتباط بدون خشونت برای صحبت با او استفاده کنید:
بدون قضاوت سپس احساس خود را بگوییم، نیازمان را مشخص کنیم و در نهایت درخواست روشن و قابل انجامی داشته باشیم. مثلا به جای این که بگویید «تو همیشه بداخلاقی و با همه بد حرف میزنی»، میتوانید بگویید: «وقتی امروز سر سفره صدات بالا رفت و گفتوگو به دعوا کشیده شد، من احساس ناراحتی و نگرانی کردم، چون برایم مهم است که بتوانیم بدون ترس از دعوا با هم صحبت کنیم و حرفهای هم را بشنویم.» این شیوه، چهار بخش مهم یعنی مشاهده بدون قضاوت، بیان احساس، بیان نیاز و درخواست مشخص را در خود دارد.
3 الگوی رفتاری خانواده را تغییر دهید:
اگر اعضای خانواده هنگام خشم او با داد، سرزنش یا تحقیر پاسخ دهند، ممکن است همان چرخه پرخاشگری تقویت شود. در مقابل، وقتی خانواده بهصورت مداوم آرامتر صحبت میکنند، احساس و نیاز خود را بیان میکنند، مرزهای مشخصی دارند و هنگام بالا گرفتن تنش از ادامه بحث خودداری میکنند، خواهرتان نیز به مرور با الگوی ارتباطی سالمتری مواجه میشود و میتواند آن را یاد بگیرد. بنابراین لازم است الگوی ارتباطی خانواده هم تا حدی تغییر کند. با این حال، اگر خشم او شدید و مکرر است، باعث اختلال جدی در رابطه با همسر و خانواده شده، خودش احساس میکند نمیتواند واکنشهایش را کنترل کند یا بهخصوص رفتارهایی مانند کتک زدن کودک تکرار میشود، بهتر است او را بدون سرزنش به مراجعه به یک روانشناس تشویق کنید.
1 پشت خشم، به دنبال نیاز برآوردهنشده باشید:
پشت خشم ممکن است نیاز به احترام، دیدهشدن، شنیدهشدن، توجه، حمایت یا استقلال وجود داشته باشد. خانواده میتوانند زمانی که خواهرتان آرام است، بدون قضاوت با او صحبت کنند و بپرسند: «وقتی این اتفاق میافتد، چه چیزی بیشتر از همه ناراحتت میکند؟» یا «فکر میکنی آن لحظه به چه چیزی نیاز داری که دریافت نمیکنی؟» پیدا کردن این نیاز به معنای توجیه رفتار پرخاشگرانه نیست، بلکه کمک میکند به جای جنگیدن با خشم، پیام پشت آن را بهتر بفهمیم.
2 از ارتباط بدون خشونت برای صحبت با او استفاده کنید:
بدون قضاوت سپس احساس خود را بگوییم، نیازمان را مشخص کنیم و در نهایت درخواست روشن و قابل انجامی داشته باشیم. مثلا به جای این که بگویید «تو همیشه بداخلاقی و با همه بد حرف میزنی»، میتوانید بگویید: «وقتی امروز سر سفره صدات بالا رفت و گفتوگو به دعوا کشیده شد، من احساس ناراحتی و نگرانی کردم، چون برایم مهم است که بتوانیم بدون ترس از دعوا با هم صحبت کنیم و حرفهای هم را بشنویم.» این شیوه، چهار بخش مهم یعنی مشاهده بدون قضاوت، بیان احساس، بیان نیاز و درخواست مشخص را در خود دارد.
3 الگوی رفتاری خانواده را تغییر دهید:
اگر اعضای خانواده هنگام خشم او با داد، سرزنش یا تحقیر پاسخ دهند، ممکن است همان چرخه پرخاشگری تقویت شود. در مقابل، وقتی خانواده بهصورت مداوم آرامتر صحبت میکنند، احساس و نیاز خود را بیان میکنند، مرزهای مشخصی دارند و هنگام بالا گرفتن تنش از ادامه بحث خودداری میکنند، خواهرتان نیز به مرور با الگوی ارتباطی سالمتری مواجه میشود و میتواند آن را یاد بگیرد. بنابراین لازم است الگوی ارتباطی خانواده هم تا حدی تغییر کند. با این حال، اگر خشم او شدید و مکرر است، باعث اختلال جدی در رابطه با همسر و خانواده شده، خودش احساس میکند نمیتواند واکنشهایش را کنترل کند یا بهخصوص رفتارهایی مانند کتک زدن کودک تکرار میشود، بهتر است او را بدون سرزنش به مراجعه به یک روانشناس تشویق کنید.