درباره تنها دریاچه طبیعی خراسان رضوی که در پی خشکسالی و کاهش منابع آبی شوره زار شده است
مرثیه ای برای بزنگان
دریاچه بزنگان که در ۱۳۰ کیلومتری مشهد و ۸۰ کیلومتری شهر سرخس، در جنوب رشتهکوههای هزارمسجد و ارتفاعات کپهداغ قرار دارد، تنها دریاچه و آبگیر طبیعی خراسان رضوی است؛ پهنه آبی ارزشمندی که از اوایل دهه ۱۳۵۰ به دلیل اهمیت اکولوژیکی مورد توجه قرار گرفت و از سال ۱۳۸۶ نیز بر اساس مصوبه شورای عالی حفاظت محیط زیست به عنوان «اثر طبیعی ملی» ثبت شد. با این حال، خشکسالیهای پیدرپی، افزایش دما و کاهش منابع تأمینکننده آب، این زیستگاه ارزشمند را امروز با چهرهای متفاوت مواجه کرده و دریاچه عملاً خشک شده است.
دریاچه بزنگان یا «کلبیبی» حدود ۵۰ هکتار وسعت دارد و عمیقترین نقطه آن حدود ۱۲ متر است. محیط دریاچه نیز حدود ۳۳۰۰ متر و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا حدود ۸۵۰ متر اعلام شده است. آب این دریاچه از بارندگیهای سالانه، چشمههای کوچک منطقه از جمله چشمههای کرکغلام، کلبیبی و سرآسیاب و همچنین آب مازاد کشاورزی تأمین میشد.
خشک شدن چشمههای تأمینکننده آب دریاچه
رئیس اداره حفاظت محیط زیست سرخس درباره وضعیت دریاچه بزنگان به خراسان گفت: خشکسالیهای پیدرپی و افزایش دمای زمین باعث شد چشمههای تأمینکننده آب دریاچه به مرور کمآب و در نهایت خشک شوند و این مسئله تأثیر مستقیمی بر وضعیت دریاچه گذاشت.جواد محمدعباسی افزود: اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی در سال ۱۳۹۵ برای حفظ این اثر طبیعی ملی اقداماتی انجام داد که از جمله آنها میتوان به اجرای طرح هدایت آب مازاد کشاورزان به سمت دریاچه با حدود ۲ کیلومتر لولهگذاری اشاره کرد.وی ادامه داد: همچنین کانال هدایت آب بارشهای فصلی در مسیر جاده ورودی دریاچه اجرا و حوضچه ترسیب و هدایت آب بارشهای فصلی از سمت «کرکغلام» نیز ایجاد شد تا بخشی از منابع آب منطقه به سمت دریاچه هدایت شود.
حفر یک حلقه چاه در بالادست دریاچه بدون مجوز محیط زیست
رئیس اداره حفاظت محیط زیست سرخس با اشاره به تغییر شرایط منطقه اظهار کرد: با گذشت زمان، افزایش دمای زمین، افزایش جمعیت روستای بزنگان و انجام کشت دوم باعث شد دیگر آب مازادی برای ورود به دریاچه وجود نداشته باشد.محمدعباسی با اشاره به حفر یک حلقه چاه در بالادست دریاچه گفت: با وجود مخالفت سازمان حفاظت محیط زیست و اعلام شرکت آب منطقهای خراسان رضوی درباره آثار منفی اجرای این طرح بر حریم بومشناختی دریاچه و میزان آبدهی منابع و چشمههای تغذیهکننده این اثر طبیعی ملی، یک چاه به عمق حدود ۵۰۰ متر در بالادست دریاچه بزنگان بدون مجوز سازمان حفاظت محیط زیست حفر شد. وی افزود: مجموعه این عوامل در کنار خشکسالی و کاهش منابع آب، در نهایت موجب شد امروز با دریاچهای خشک مواجه باشیم.
زیستگاهی که پرندگان مهاجر را میزبانی میکرد
محمدعباسی با اشاره به اهمیت اکولوژیکی دریاچه بزنگان گفت: این منطقه زیستگاه گونههای مختلف جانوری از جمله گربه وحشی، گربه جنگلی، شغال و گرگ است و گونههایی مانند خرگوش، خارپشت، گوشدراز، پایکا و دیگر جوندگان نیز در این زیستبوم مشاهده میشوند.وی ادامه داد: دریاچه بزنگان در مسیر مهاجرت پرندگان شمال و جنوب قرار دارد و تاکنون ۱۲۷ گونه پرنده در این اثر طبیعی ملی مشاهده و ثبت شده است.رئیس اداره حفاظت محیط زیست سرخس تأکید کرد: دریاچه بزنگان از نظر ویژگیهای اکولوژیکی و چشمانداز طبیعی، ظرفیت بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی دارد، اما حفظ این ظرفیت در گرو تأمین حقابه و صیانت از منابع آبی و زیستبوم منطقه است.