خانهای که شکوه واقعی مهر است
فائزه مهاجر
اینجا پر از لحظههای عاشقانه است، میان پسرانی که دور از هر ریاکاری و دروغی هستند، زلال مثل آب، زیبا مثل آسمان، این جا که باشی حس میکنی چقدر از خودت دور شدهای و چقدر نیاز داشتی کنارشان باشی، نه چون آنها به تو نیاز دارند، بلکه تو هستی که نیاز داری گاهی دنیایی پاک را ورای زندگی شلوغ هر روزهات تجربه کنی. اینجا که باشی ممکن است مردی با تارهای نقرهای در میان موهایش، با شتاب و اشتیاقی کودکانه به سویت بیاید و کاغذی رنگارنگ را بالا بگیرد تا نقاشیاش را تماشا کنی. چند قدم آنطرفتر، پسری جوان حدود 30 ساله اما پر از معصومیت از پیروزی بزرگ امروزش میگوید: «امروز خودم بند کفشهام رو بستم!» و دیگری از خاطرات اردوی چند روز پیش و خندههای دستهجمعیشان میگوید. این جا، در مرکز توانبخشی و نگهداری پسران بیسرپرست و بدسرپرست شهید بهشتی مشهد (از مجموعههای فعال خیریه «شکوه مهر»)، زمان، اعتبارش را از دست میدهد. پسرهایی که کالبدشان قد کشیده، اما جان و روحشان تا ابد در اقلیم پاک و بیغلوغش کودکی ثابت مانده؛ جهانی فارغ از نقابها، بازیهای پیچیده و محاسبات حسابگرانه دنیای ما.
اما این مجموعه هرگز یک «آسایشگاه خاموش» یا پناهگاهی صرفاً برای خواب، خوراک و دریافت داروی روزمره نیست؛ بلکه زیستبومی پویا برای توانمندسازی، درمان و بازگشت به زندگی است. از خدمات تخصصی کلینیکی، درمان و دندانپزشکی گرفته تا برنامههای منسجم کاردرمانی، گفتاردرمانی، آموزش مهارتهای فردی و مهارتآموزی، همهوهمه دستبهدست هم دادهاند تا رنج معلولیت و بیسرپرستی را به حداقل برسانند و این فرزندان معصوم را برای زندگی بهتر آماده کنند.
با این حال، حفظ این شریان امید و مراقبت همهجانبه، توانی فراتر از ظرفیتهای محدود یک کادر اجرایی عاشق و پرتلاش میطلبد. حقیقت گزنده اما بیدارکننده این است: این خانه در گوشه این شهر، آنهم در این روزگار با چالشهای اقتصادی نباید و نمیتواند تنها بماند. مجموعهای که به عنوان یک خیریه حتی ملزم به پرداخت هزینه آب، برق، گاز، تامین اجتماعی و... است و متاسفانه از هیچکدام از این موارد مستثنا نشده است. یادمان باشد جامعهای که در آزمون مراقبت از آسیبپذیرترین اعضای خود شکست بخورد، بنیانهای اخلاقیاش را از دست داده است. این پسران زلال، پیش از هر چیز به دستهای حامی، نگاههای مشتاق و مسئولیتپذیری پیوسته تکتک ما نیاز دارند؛ حضوری مسئولانه که اجازه ندهد بذر امید زیر آوار هزینههای سنگین درمانی و آموزشی بخشکد. مواجهه با نگاههای شفاف این فرزندان، بیش از آنکه کمکی به آنها باشد، بازتنظیم قطبنمای اخلاقی خود ماست؛ یادآوری مسئولیتی انسانی برای ایستادن کنار کسانی که هیچ سهمی از هیاهوی جهان نخواستهاند، جز حق آموختن، درمان شدن و زیستن در کرامت و امنیت.
شکوه مهر؛ تجلی امید و توانمندسازی
مرکز «شکوه مهر» بزرگ ترین مجموعه توان بخشیِ حمایتی اجتماعی شرق کشور است که خدمات گستردهای را ارائه میکند
چند روز قبل جمعی از مدیران موسسه فرهنگی خراسان مهمان مجموعه «شکوه مهر» بودند. خیریهای که بدون شک یکی از فعالترین و خاصترین مجموعههای سراسر کشور است با حجم وسیع و خاصی از فعالیتها، شامل کمک به کودکان کم توان ذهنی، معلولان، خانوادههای نیازمند، بیماران نخاعی و... در ابتدای این نشست، جناب آقای اشرفی، مدیرعامل موسسه خیریه بوستان شکوه مهر، به تشریح جایگاه و عملکرد گسترده این مجموعه پرداخت. وی اظهارکرد: «عمده خدمات ما معطوف به کودکان بیسرپرست و بدسرپرست، معلولان و سالمندان است. برخلاف اغلب خیریهها که تنها در یک حوزه تخصصی سازمان بهزیستی فعالیت میکنند، موسسه خیریه بوستان شکوه مهر در تمامی حوزههای توان بخشی، اجتماعی و حمایتی خدماترسانی جامع دارد.» مدیرعامل بوستان شکوه مهر با تشریح ساختار مراکز تحت پوشش خاطرنشان ساخت: «در حال حاضر ۸ مرکز توان بخشی تحت مدیریت موسسه قرار دارد. این مراکز شامل مراکز توان بخشی معلولان ذهنی خفیف، متوسط و شدید (مرکز پناهندگان ضامن آهو در بولوار مهدیآباد میامی)، مرکز مراقبتی معلولان جسمی و سالمندان در بجستان و همچنین پروژه بزرگ ۱۰ طبقه مرکز معلولان ضایعه نخاعی در بولوار حافظ مشهد است که به زودی به عنوان یکی از مجهزترین مراکز شرق کشور به ارائه خدمات تخصصی خواهد پرداخت.»
مدل حمایتی همهجانبه؛ از خانه تا دانشگاه
یکی از ویژگیهای برجسته موسسه بوستان شکوه مهر، زنجیره کامل حمایتی برای فرزندان بیسرپرست از سنین خردسالی تا بزرگسالی و اشتغال است. آقای اشرفی در این باره توضیح داد: «ورودی کودکان بیسرپرست در ردههای سنی مختلف در کل استان خراسان رضوی از طریق مرجع قضایی به مراکز ما ارجاع داده میشوند. اولویت نخست ما رفع مشکلات خانواده اولیه و بازگرداندن فرزند به کانون گرم خانواده است. در صورت عدم امکان، تقویت بستگان به عنوان خانواده جایگزین و در نهایت فرایند فرزندخواندگی پیگیری میشود.» وی افزود: «موسسه دارای مراکز نگهداری متعددی برای گروههای سنی ۳ تا ۶ سال، ۶ تا ۱۲ سال و ۱۲ تا ۱۸ سال (دختران و پسران) است. پس از ۱۸ سالگی هم واحد «پیگیری پس از ترخیص» وظیفه پشتیبانی از تحصیلات عالیه، اشتغال، مسکن و ازدواج آنان را بر عهده دارد. تا به امروز نزدیک به ۱۹۵ مورد ازدواج موفق فرزندان زیر پوشش ثبت شده و این مجموعه امروز یک خانواده بزرگ با بیش از ۴۰۰ نوه است. علاوه بر این، یکی از ویژگیهای منحصر به فرد مجموعه بوستان شکوه مهر که آن را از بقیه موسسات خیریه توانبخشی متفاوت میکند این است که اینجا تنها موسسه خیریه در کل کشور است که دانشگاه دارد که هم در زمینه توانبخشی و هم در زمینه اجتماعی در حال فعالیت است. این موسسه دارای مرکز آموزش عالی دانشگاهی با ظرفیت
۲ هزار دانشجو و زیر نظر آموزش عالی است که نقش مهمی در آموزش نیروهای متخصص حمایتی و مددکاری دارد.»
ساختار تفکیکی آموزش و کارگاههای حرفهآموزی
یکی از محورهای تشریحشده در نشست، تبیین نحوه دستهبندی و برنامههای آموزشی معلولان ذهنی در آسایشگاه شهید بهشتی بهعنوان یکی از خیریههای زیرنظر موسسه شکوه مهر توسط کارشناسان ارشد روانشناسی و مسئولان فنی مجموعه بود:
*طیف تربیتپذیر (آیکیو ۲۵ تا ۴۰)| خوابگاهها به گونهای طراحی شدهاند که در طول روز با تغییر مکان تختخوابها، فضای باز برای آموزش مهارتهای خودیاری فراهم میشود. توانجویان در این بخش با شرکت در کلاسهای مهارت حرکتی ظریف و مهارت حرکتی درشت، رفتارهای پایهای نظیر نحوه پوشیدن لباس و کفش، غذا خوردن مستقل و برقراری ارتباط کلامی را فرا میگیرند.
*طیف آموزشپذیر (آیکیو ۴۰ تا ۵۵)| این گروه وارد کارگاههای حرفهآموزی و مهارتی میشوند. تولید محصولات نفیس هنر دستی شامل معرقکاری، منبتکاری، چرمدوزی، نقطهکوبی و تابلوسازی حاصل تلاش این توانجویان است که علاوه بر جنبههای درمانی و سرگرمی، دارای ارزش اقتصادی و بازار فروش بالا در نمایشگاهها و سازمانهاست.
*فرزندان مرزی و مستعد (آیکیو بالای ۵۵)| این فرزندان در مدارس عادی تحصیل کرده و تحت حمایتهای مکمل علوم تربیتی قرار میگیرند. سیر موفقیتهای این بخش تا دستاوردهای شگفتانگیز جهش تحصیلی، قبولی در دانشگاههای سراسری و تحصیل در مقاطع عالی پیش رفته است.
پروژههای توسعهای و طرحهای نوآورانه در کشور
در بخشی از نشست، طرحهای نوآورانه و پروژههای عمرانی و خدماتی موسسه تشریح شد. از جمله مهمترین این طرحها، پروژه مرکز جامع ضایعه نخاعی در مشهد است. به دلیل هزینههای بالای درمانی و نگهداری، موسسات خیریه کمتری به این حوزه وارد میشوند. پروژه ۱۰ طبقه بولوار حافظ مشهد با هدف پوشش خلاء میان بیمارستان و منزل برای بیماران ضایعه نخاعی شرق کشور طراحی شده تا خدمات کاردرمانی، فیزیوتراپی، پیوند پوست و توانمندسازی روانشناختی ارائه دهد. همچنین طرح نوآورانهای مبتنی بر الگوهای موفق بینالمللی در حال اجراست که طی آن مراکز نگهداری کودکان ۳ تا ۶ سال در مجاورت و روبه روی مراکز نگهداری سالمندان (زن و مرد) قرار میگیرند تا تبادل عاطفی و تقویت روحیه میان نسلها به صورت روزمره شکل گیرد. پروژه ۲۲ هزار متری مرکز جامع خدمات آموزشی و حمایتی بجستان هم به عنوان یک نقطه استراتژیک، خدماترسانی به جنوب خراسان رضوی و خراسان جنوبی را پوشش خواهد داد.
تجربیات ملموس از معجزات مردمی
در ادامه نشست دکتر غیاث آبادی مدیرعامل موسسه فرهنگی هنری خراسان با تاکید بر نقش موثر مردم در توسعه و پیشبرد اهداف موسسات خیریه گفت: «اعتماد عمومی و فرهنگ والا و زرخیز مردم ایران، بزرگترین پشتیبان موسسات خیریه است. اگر مردم از شفافیت و هدایت صحیح کمکها اطمینان حاصل کنند، هیچ چالش اقتصادی مانع مسیر خیرخواهی نخواهد بود.»همچنین در جریان گفت وگوها، ابعاد ملموسی از ارتباط عاطفی و اجتماعی مردم مورد تاکید قرار گرفت که نشاندهنده عمق ارتباط مردمی با این موسسه است:
پیوند روایتگری رسانهای با عمل خیرخواهانه
در بخش دیگری از این جلسه، مدیران روزنامه خراسان ضمن تقدیر از زحمات شبانهروزی و دستاوردهای چشمگیر مجموعه بوستان شکوه مهر، بر وظیفه ذاتی رسانهها در منعکسکردن تلاشهای مردمی و ایجاد اعتماد متقابل تاکید کردند. مدیران رسانهای روزنامه خراسان اشاره داشتند که فرهنگ ایران اسلامی همواره سرشار از همدلی بوده و هرگاه پیام نیاز و خلوص خدمات به درستی به جامعه منتقل شده، مردم فراتر از انتظار پای کار آمدهاند.
تلاشی زیبا از پسرانی پرامید
کارگاههای حرفهآموزی موسسه خیریه بوستان شکوه مهر مرکزی پویا برای تبدیل محدودیت به خلاقیت و خودکفایی اقتصادی معلولان ذهنی بیسرپرست است. توانجویان و مددجویان این موسسه با گذراندن دورههای تخصصی توان بخشی و مهارتی، به درجهای از توانمندی دست یافتهاند که دستسازههایی ارزشمند و باکیفیت تولید میکنند. این فعالیتهای هنری و تولیدی شامل کارگاه خط تولید اسکاچ، چرمدوزی تخصصی، پاپیه ماشه و ساخت زیورآلات هنری، معرقکاری و نقرهکوبی نفیس، نقطهکوبی، تابلوسازی و همچنین دوخت جانماز و ملزومات عبادی است. این هنرها علاوه بر جنبههای کاردرمانی، فراهم کردن نشاط روحی و تقویت اراده توانجویان، بستری واقعی برای اشتغالآفرینی ایجاد کردهاند. موسسه شکوه مهر با ایجاد بخش فروشگاهی در درگاه اینترنتی خود، امکان عرضه مستقیم و بازاریابی محصولات دستساز این عزیزان را فراهم آورده است. بدین ترتیب، خیرین و عموم مردم میتوانند با خرید این آثار نفیس، نقش مستقیمی در پویایی چرخه اقتصادی، کسب درآمد برای توانجویان و ارتقای عزت نفس آنان ایفا کنند.