تأملی در طرحهای اشتغال و تکرار تجربه فرصت شغلی
پاشنه آشیل اشتغال زایی
مسعود حمیدی
کارگروه اشتغال استان برای سال جاری 47 هزار«طرح اشتغال» مصوب کرده که بر اساس آن دستگاههای اجرایی موظف هستند نسبت به ایجاد اشتغال در استان اقدام کنند. این در حالی است که نرخ بیکاری استان در بهار سال جاری به حدود 10 درصد رسیده است و نسبت به سال گذشته تغییر داشته است. البته اشتغال خالص استان نسبت به سال گذشته بهبود پیداکرده اما افزایش تعداد جویندگان کار باعث شده که حدود 100 هزار نفر به خیل بیکاران استان افزوده شوند و این مسئله لزوم برنامهریزی جدیتر برای اشتغالزایی مستمر و پویا در استان را عیان میکند. در چنین شرایطی 47 هزار طرح اشتغال استان بناست عملیاتی شوند که برخی مدیران استان معتقد هستند بر این اساس دستگاههای اجرایی استان تنها به ایجاد 47 هزار شغل مکلف هستند و اگر طرحیها بیش از این شغل ایجاد کنند عملکرد مثبت خواهد بود درحالیکه سال 1403 و قبلتر تعداد شغلهایی که در سامانه رصد به نام خراسان رضوی ثبتشدهاند از عدد 100 هزار شغل گذر میکرد.
فرصت های شغلی بی سرانجام
کمی به عقبتر بازمیگردیم؛ در دولت یازدهم و دوازدهم اشتغالزایی استانها بر مبنای «فرصت شغلی» تعریف میشد. یعنی دستگاهها بر اساس پروژههایی که تعریف میکردند اعلام میکردند این مقدار فرصت شغلی ایجاد خواهند کرد اما این که چه تعداد از این فرصتهای شغلی محقق شدهاند یا این که تعداد اشتغال اعلامی فرصت شغلی با واقعیت عملیاتی پروژهها سازگار است یا خیر همواره محل چالش بین دستگاهها بوده است؛ طوری که سازمان مدیریت و برنامهریزی استان به عنوان ناظر و ارزیابیکننده آماری اعلام میکرد کل اشتغال خالص استان در یک سال 60 تا 70 هزار نفر است ولی دبیرخانه کارگروه اشتغال بر اساس فرصتهای شغلی مدعی میشد که 100 هزار اشتغال ایجادشده است.
سامانه رصد فرد محور
به همین دلیل تصمیم بر این شد که «سامانه رصد اشتغال» در کشور راهاندازی شود و دستگاهها موظف شوند که به صورت فردمحور هر شغلی که ایجادشده را در سامانه رصد بر اساس کد ملی فرد شاغل شده و مشخصات محل اشتغال و شماره تماس در این سامانه ثبت کنند که خروجی این رویه در سالهای 1402 تا 1403 باعث شد که تعداد شاغلان کاملاً مشخص باشند. اما سال گذشته دولت زیستبومهای اشتغالزایی را تغییر داد و بر اساس همان ثبت اشتغال را از فردمحور به طرح محور تغییر داد.
بر این اساس دستگاهها موظف هستند طرحهای اشتغال خود را در کارگروه اشتغال استان اعلام کنند و پس از تصویب خروجی این طرحها را در سامانه رصد به ثبت برسانند.
کارگروه اشتغال نیز بر اساس «کد آیسیک» طرح مشخص میکند که هر طرح چه تعداد اشتغال میتواند ایجاد کند.
فرصت شغلی یا طرح شغلی
اگرچه هدف این رویه ایجاد اشتغال پایدار است و این که رویهها قابل رصد است که طرحها به انحراف نروند و اشتغال واقعی ایجاد شود اما در واقعیت طرحهای اشتغال تفاوت چندانی با فرصتهای شغلی نخواهند داشت زیرا ممکن است طرحها به دلیل عدم تأمین اعتبار و یا انحراف حجم اشتغالی که میبایست ایجاد نکنند یا مثلاً اگر یک طرح بر اساس کد آیسیک باید 5 شغل ایجاد کند به دلیل این که این شغلها به صورت فرد محور در سامانه رصد ثبت نمیشوند به صورت دقیق مشخص نشود که چه تعداد اشتغال واقعی در استان ایجادشده است و ماجرای اختلاف بین دستگاهها درخصوص حجم اشتغال ایجادشده و خالص اشتغال و شغلهای ایجادشده بر مبنای طرحهای مصوب بهمانند فرصتهای شغلی مجدد تکرار شود. لذا انتظار میرود دستگاه نظارتی دستگاههای اجرایی را ملزم کنند که علاوه بر اجرای طرحها، خروجی اشتغال ایجابی را به صورت فردمحور در سامانه رصد اشتغال کشور ثبت کنند تا مشخص شود خالص اشتغال ایجادی استان در طول یک سال چه میزان است.