سنگهایی که زندگی را تلخ میکنند
فاطمه ملکزاده | روزنامه نگار
بدن انسان میتواند دربخشهای مختلف خود تودههای سخت وسنگمانندی تولیدکند؛از سنگهای پرآوازه کلیه وکیسه صفرا تا سنگهای گمنام غدد بزاقی ولوزه. شناختِ عوامل شکلگیری این سنگها،کلید پیشگیری ازدردهایی است که گاه ماهها زندگی راتلخ میکند.درمیان تواناییهای شگفتانگیزبدن،شاید هیچکدام به اندازه«سنگسازی»عجیب نباشد.این تودههای سخت وقتی شکل میگیرندکه موادمعدنی وضایعات موجود درمایعات بدن،آرامآرام متبلور و روی هم تلنبارشوند.پرسش اصلی اما این است:هرسنگ ازچه ساخته میشود وپیشگیری ازآن چگونه ممکن است؟
سنگ کلیه؛وقتی درد ازکمرشروع میشود
سنگ کلیه،شناختهشدهترین عضو این خانواده است؛ازدانهای کوچکترازیک میلیمترتا تودهای چند سانتیمتری.اگراین سنگها درمجاری منشعب داخل کلیه جمع شوند، حتی شکلی شبیه شاخ گوزن به خود میگیرند.مشکل اصلی اما وقتی آغازمیشودکه سنگ وارد «حالب»شود؛ همان لولهای که ادرار را ازکلیه به مثانه میبرد.
انسداد حالب، دردشدید ناحیه پایین کمر،عفونت وتجمع ادرار را به دنبال دارد.آمارها میگویندازهر۱۰نفر،یک نفردرطول زندگی سنگ کلیه را تجربه میکند.این سنگها به طورعمده ازکلسیم و اگزالات ساخته میشوند؛موادی که بهطورطبیعی ازخون وارد ادرار میشوند و وقتی غلظتشان بیشتر می شود؛ زمینه بلورین شدن را پیدا میکنند.
سنگ صفرا؛مهمان ناخوانده بعد ازغذاهای چرب
کیسه صفرا ومجاری صفراوی هم میزبان رایج دیگری برای این مهمانان ناخوانده هستند. سنگهای صفراوی معمولاً ازکلسترول یا رنگدانههای صفراوی ساخته میشوند ومیتوانند تکتک یا دستهجمعی ظاهرشوند تا وقتی درکیسه صفرا بیآزار نشستهاند شاید خبری از آنها نباشد؛ اما ورودشان به مجرای اصلی صفراوی، درد شکمی، عفونت و زردی پوست و چشم را رقم میزند.رژیم غذایی پرچرب، چاقی، سن بالای ۴۰ سال ومهمتر ازآن دربین خانم ها شایع است، عوامل خطری هستند که دانشمندان برای این نوع سنگ برمیشمارند.
سنگهای گمنام؛ از غدد بزاقی تا لوزه
برخی سنگها اما درسکوت و درمکانهای کمترشناختهشده شکل میگیرند.غدد بزاقی که درنزدیکی گوش، زیرفک و زیرزبان قراردارند،میتوانند سنگهایی ازجنس کلسیم،منیزیم و فسفات بسازند.اگراین سنگها مجرای بزاق را مسدودکنند،درد وتورم سراغتان میآید ودر صورت عفونت،بوی بددهان ومزه ناخوشایند هم اضافه میشود.
لوزهها هم ازاین قاعده مستثنا نیستند.این بافتهای لنفاوی که درپشت گلونشستهاند، حفرههای ریزی به نام «کریپت» دارند؛جاهایی که ذرات غذا و بزاق درآن گیرمیکنند و کمکم به سنگهایی نرم تبدیل میشوندکه با گذشت زمان سفت میشوند.بوی بددهان و عفونتهای مکررگلو، هزینه این سنگهای کوچک است.
عجیبتراز همه؛ حتی ناف سنگ میسازد
ماجرا به همینجا ختم نمیشود.مدفوع سفتشده میتواند به تودهای سنگمانند به نام «کوپرولیت» تبدیل شود وتجمع سلولهای مرده پوست درناف، توده سخت دیگری به نام «امفالولیت» یا همان سنگ ناف میسازد.
چگونه جلوی سنگسازی را بگیریم؟
خبرخوش این است که بخش مهمی از این دردها قابل پیشگیری است. سادهترین و مؤثرترین راهکار،نوشیدن آب کافی است؛آب هم ادرار را رقیق میکند، هم ازیبوست جلوگیری میکند و هم تجمع باکتریها دردهان راکاهش میدهد.بهداشت منظم دهان و دندان نیزخطرسنگ لوزه را کم میکند.درباره سنگ کلیه نیزپرهیزازمصرف بیرویه مواد غذایی سرشارازکلسیم واگزالات، مانند لبنیات پرچرب، اسفناج و ریواس، توصیه میشود.
اگرسنگ ساخته شد، چه کنیم؟
درمان به اندازه، محل و علامتدار بودن سنگ بستگی دارد؛ازجراحی و روشهای آندوسکوپی تا صبرکردن برای دفع خودبهخودی سنگ کلیه که پزشکان گاهی برای بررسی آن، عبورادرار ازصافی را توصیه میکنند.حتی راهحلهای سادهای مانند مکیدن لیمو برای تحریک ترشح بزاق وعبورسنگهای بزاقی نیز وجود دارد.
بدنِ انسان سنگسازاست، اما دست ما درپیشگیری خالی نیست.نوشیدن آب کافی،رعایت بهداشت دهان وتوجه به رژیم غذایی،سه اقدام سادهای هستندکه میتوانند احتمال شکلگیری چند نوع سنگ را بهطورهمزمان کاهش دهند.اگرهم درد یا علایمی مانند تورم، زردی یا بوی بددهان سراغتان آمد، به جای بیتوجهی یا خوددرمانی،آن را جدی بگیرید و به پزشک مراجعه کنید؛چراکه تشخیص زودهنگام، همیشه مسیر درمان را کوتاهتر و سادهتر میکند.
سنگ کلیه؛وقتی درد ازکمرشروع میشود
سنگ کلیه،شناختهشدهترین عضو این خانواده است؛ازدانهای کوچکترازیک میلیمترتا تودهای چند سانتیمتری.اگراین سنگها درمجاری منشعب داخل کلیه جمع شوند، حتی شکلی شبیه شاخ گوزن به خود میگیرند.مشکل اصلی اما وقتی آغازمیشودکه سنگ وارد «حالب»شود؛ همان لولهای که ادرار را ازکلیه به مثانه میبرد.
انسداد حالب، دردشدید ناحیه پایین کمر،عفونت وتجمع ادرار را به دنبال دارد.آمارها میگویندازهر۱۰نفر،یک نفردرطول زندگی سنگ کلیه را تجربه میکند.این سنگها به طورعمده ازکلسیم و اگزالات ساخته میشوند؛موادی که بهطورطبیعی ازخون وارد ادرار میشوند و وقتی غلظتشان بیشتر می شود؛ زمینه بلورین شدن را پیدا میکنند.
سنگ صفرا؛مهمان ناخوانده بعد ازغذاهای چرب
کیسه صفرا ومجاری صفراوی هم میزبان رایج دیگری برای این مهمانان ناخوانده هستند. سنگهای صفراوی معمولاً ازکلسترول یا رنگدانههای صفراوی ساخته میشوند ومیتوانند تکتک یا دستهجمعی ظاهرشوند تا وقتی درکیسه صفرا بیآزار نشستهاند شاید خبری از آنها نباشد؛ اما ورودشان به مجرای اصلی صفراوی، درد شکمی، عفونت و زردی پوست و چشم را رقم میزند.رژیم غذایی پرچرب، چاقی، سن بالای ۴۰ سال ومهمتر ازآن دربین خانم ها شایع است، عوامل خطری هستند که دانشمندان برای این نوع سنگ برمیشمارند.
سنگهای گمنام؛ از غدد بزاقی تا لوزه
برخی سنگها اما درسکوت و درمکانهای کمترشناختهشده شکل میگیرند.غدد بزاقی که درنزدیکی گوش، زیرفک و زیرزبان قراردارند،میتوانند سنگهایی ازجنس کلسیم،منیزیم و فسفات بسازند.اگراین سنگها مجرای بزاق را مسدودکنند،درد وتورم سراغتان میآید ودر صورت عفونت،بوی بددهان ومزه ناخوشایند هم اضافه میشود.
لوزهها هم ازاین قاعده مستثنا نیستند.این بافتهای لنفاوی که درپشت گلونشستهاند، حفرههای ریزی به نام «کریپت» دارند؛جاهایی که ذرات غذا و بزاق درآن گیرمیکنند و کمکم به سنگهایی نرم تبدیل میشوندکه با گذشت زمان سفت میشوند.بوی بددهان و عفونتهای مکررگلو، هزینه این سنگهای کوچک است.
عجیبتراز همه؛ حتی ناف سنگ میسازد
ماجرا به همینجا ختم نمیشود.مدفوع سفتشده میتواند به تودهای سنگمانند به نام «کوپرولیت» تبدیل شود وتجمع سلولهای مرده پوست درناف، توده سخت دیگری به نام «امفالولیت» یا همان سنگ ناف میسازد.
چگونه جلوی سنگسازی را بگیریم؟
خبرخوش این است که بخش مهمی از این دردها قابل پیشگیری است. سادهترین و مؤثرترین راهکار،نوشیدن آب کافی است؛آب هم ادرار را رقیق میکند، هم ازیبوست جلوگیری میکند و هم تجمع باکتریها دردهان راکاهش میدهد.بهداشت منظم دهان و دندان نیزخطرسنگ لوزه را کم میکند.درباره سنگ کلیه نیزپرهیزازمصرف بیرویه مواد غذایی سرشارازکلسیم واگزالات، مانند لبنیات پرچرب، اسفناج و ریواس، توصیه میشود.
اگرسنگ ساخته شد، چه کنیم؟
درمان به اندازه، محل و علامتدار بودن سنگ بستگی دارد؛ازجراحی و روشهای آندوسکوپی تا صبرکردن برای دفع خودبهخودی سنگ کلیه که پزشکان گاهی برای بررسی آن، عبورادرار ازصافی را توصیه میکنند.حتی راهحلهای سادهای مانند مکیدن لیمو برای تحریک ترشح بزاق وعبورسنگهای بزاقی نیز وجود دارد.
بدنِ انسان سنگسازاست، اما دست ما درپیشگیری خالی نیست.نوشیدن آب کافی،رعایت بهداشت دهان وتوجه به رژیم غذایی،سه اقدام سادهای هستندکه میتوانند احتمال شکلگیری چند نوع سنگ را بهطورهمزمان کاهش دهند.اگرهم درد یا علایمی مانند تورم، زردی یا بوی بددهان سراغتان آمد، به جای بیتوجهی یا خوددرمانی،آن را جدی بگیرید و به پزشک مراجعه کنید؛چراکه تشخیص زودهنگام، همیشه مسیر درمان را کوتاهتر و سادهتر میکند.