کمی خلاقیت هم بد نیست!

نگاهی به عناصر داستانی مشابه در دو سریال خانگی «جزر و مد» و «از یاد رفته»

نویسنده: مصطفی قاسمیان

مترجم:


حالا که چهار قسمت از مجموعه نمایش خانگی «از یاد رفته» محصول جدید پلتفرم فیلمنت منتشر شده و تقریباً دستمان آمده که ماجراهای این اثر در چه فضایی می‌گذرد، استفاده آن از الگوهای داستانی رایج در صنعت سریال‌های خانگی به چشم می‌آید؛ طوری که اشتراکات این اثر با یکی دیگر از سریال‌های درام در حال انتشار، بسیار زیاد است و توی ذوق می‌زند. «از یاد رفته» و «جزر و مد» محصول پلتفرم استارنت، از شمار زیادی عنصر مشترک داستانی استفاده می‌کنند و جالب آن که یکی به کارگردانی برزو نیک‌نژاد و دیگری به کارگردانی محمدحسین لطیفی ساخته شده؛ سریال‌سازان پرسابقه‌ای که سال‌ها همکار بودند و در کارنامه‌شان آثار مشترکی مثل «ساخت ایران»، «دودکش» و «ناخواسته» دیده می‌شود.

شرکت ساختمانی، بستر درام
یکی از عناصر اصلی دو سریال «جزر و مد» و «از یاد رفته»، رسته فعالیت شخصیت‌های اصلی سریال است؛ در هردو سریال یک شرکت ساختمانی بزرگ وجود دارد که به شکل خانوادگی مدیریت می‌شود. در نتیجه، مالک، مدیرعامل، معاونان و حتی بخشی از کارمندان شرکت با یکدیگر نسبت خانوادگی دارند و شرکت‌های یادشده، محل تقاطع آن‌هاست. جالب آن که مالکان این دو شرکت، پدرخوانده‌های سریال‌اند که در یکی «ادیبی» با بازی حسین محجوب و در دیگری «ملک بانو» با بازی مهرو نونهالی‌ست. هردو شخصیت به واسطه برتری اقتصادی، میان‌سالان خانواده خود را راهبری می‌کنند، اما در برابر جوان‌ترها اقتدار چندانی ندارند و برای دیالوگ با آنان، باید از راهی دیگر وارد شوند.
مدیران درستکار و عاشق‌پیشه
از جمله دیگر اشتراکات «از یاد رفته» و «جزر و مد» می‌توان به مدیران عامل این شرکت‌های ساختمانی اشاره کرد که شخصیت‌های اصلی اثر به شمار می‌روند و از نظر داستانی، شخصیت‌هایی مثبت تلقی می‌شوند: «آرش» با بازی آرش مجیدی و «شهاب» با بازی سینا مهراد. هردو شخصیت که پس از گذشت مدتی به دختری دل می‌بازند، از دست دادن یک عزیز را نیز تجربه می‌کنند. «آرش» با مشکل نبود همسر و پسرش مواجه است که در سفری بی‌بازگشت به خارج از کشور رفته‌اند و «شهاب» نیز در قسمت چهارم با مسئله غیبت مادر مواجه شد که او را ترک کرد.
سرقت‌های مشابه، درام‌های تکراری
​​​​​​​یکی از گره‌های اصلی اصلی درام در این دو سریال، مواجهه شرکت‌های یادشده با مشکل سرقت است. یکی از مدیران میانی شرکت‌ها که داماد مالک شرکت نیز هستند، از شرکت دزدی می‌کنند و حالا در پی لاپوشانی فسادند. شباهت دو سریال تا اندازه‌ای زیاد است که در «از یاد رفته» مدیر حسابداری شرکت، شریک دزدهاست و در «جزر و مد» پس از تغییر و تحولات، مدیر حسابداری جدید شرکت، همین نقش را ایفا می‌کند! درام سریال اما جایی شکل می‌گیرد که در هردو اثر، یک شخصیت عاشق‌پیشه به دختر جوان سردسته دزدها دل می‌بازد و از قضا این شخصیت همان کسی‌ست که سرقت از شرکت را کشف می‌کند و نمی‌داند در جدال میان عشق و عقل، باید چه کند!
حتی مشابه در جزئیات!
ماجرای شباهت میان این دو سریال نمایش خانگی به همین جا ختم نمی‌شود و حتی بعضی جزئیات الگوهای کلیشه‌ای که در خیل آثار مشابه هم دیده شده، از دست فیلمنامه‌نویس این آثار در نرفته و در سریال گنجانده شده. به طور مثال در هر دو سریال، شرکت‌های یادشده میزبان کارمند تازه‌ای می‌شوند که در حرفه خود نابغه است و می‌تواند پله‌های ترقی را به سرعت طی کند؛ طوری که رشک کاراکترهای منفی را برانگیزد و آن‌ها را به توطئه علیه خود ترغیب کند. در «جزر و مد» شخصیت «گوهر» با بازی آزاده زارعی و در «از یاد رفته» کاراکتر «شهاب» با بازی سینا مهراد چنین نقشی دارد. از جمله دیگر عناصر بسیار تکراری سریال‌های خانگی که در این دو مجموعه نیز مورد توجه نویسندگان بوده، می‌توان به وقوع قتلی ناخواسته در ابتدای اثر اشاره کرد که قرار است پیچیدگی قصه را بیشتر کرده و تماشاگر را دنبال خود بکشاند؛ امری که شاید در نیمی از سریال‌های درام نمایش خانگی طی سال‌های اخیر دیده شده و دیگر برای مخاطبان جذابیتی هم ندارد.
10 صفحه اول