سقوط آزاد نشر ادبیات

گفت‌وگو با امیرعلی سلیمانی شاعر، ترانه‌سرا و مدیر انتشارات نزدیک‎تر درباره گرانی کاغذ، حذف حمایت‌های دولتی، کاهش شمارگان کتاب و آینده مبهم ناشران خصوصی به‌ویژه در حوزه شعر و ادبیات

نویسنده: محمد بهبودی نیا

مترجم:


یک مجموعه کامل اشعار از شاعری سرشناس به قیمت دو میلیون تومان، یک مجموعه رمان یک‌میلیون و 400هزار تومان و یک مجموعه شعر صدصفحه‌ای ۳۰۰ هزار تومان؛ این‌ها قیمت‌هایی است که این روزها روی جلد برخی کتاب‌ها دیده می‌شود. حذف ارز ترجیحی کاغذ و افزایش هزینه‌های تولید، بازار نشر را با بحرانی جدی روبه‌رو کرده است؛ بحرانی که بیش از همه گریبان ناشران حوزه شعر و رمان را گرفته، چراکه این آثار در اولویت اجباری خرید مخاطبان نیستند.
​​​​​​​
آمار نزولی نشر در حوزه ادبیات 
طبق آمار رسمی موسسه خانه کتاب که از سوی خبرگزاری کتاب ایران منتشرشده، در بازه ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۴ تعداد ۱۳۰۳ ناشر در حوزه شعر فعال بوده‌اند. در همان سال‌ها ۳۶۲۵ عنوان شعر معاصر و ۱۰۳۶ عنوان شعر کلاسیک با شمارگان بالای هزار جلد منتشر شد. تازه‌ترین گزارش این مرکز نشان می‌دهد که خرداد ۱۴۰۴ از ۷۹۲۳ عنوان کتاب منتشرشده، ۱۲۲۹ عنوان مربوط به ادبیات است و شمارگان میانگین کتاب‌های ادبی به ۵۷۲ نسخه رسیده؛ درحالی‌که این عدد در خرداد ۱۳۸۰ حدود ۴۱۰۶ نسخه بود. چند روز پیش، هومان حسن‌پور، رئیس پیشین اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان تهران، در گفت‌وگو با یکی از خبرگزاری‌ها با اشاره به کاهش  شمارگان کتاب از رسیدن آن به ۲۰۰ نسخه خبر داده بود.
برای اطلاع بیشتر از شرایط امروز انتشاراتی‌ها با امیرعلی سلیمانی، شاعر، ترانه‌سرا و مدیر انتشارات نزدیک‌تر درباره حذف حمایت‌های دولتی، کاهش شمارگان کتاب و آینده مبهم ناشران بخش خصوصی به‌ویژه در حوزه شعر و ادبیات گفت‌وگو کرده‌ایم.
نشر در تنگنای گرانی و حذف حمایت‌ها
امیرعلی سلیمانی گفت: این روزها گرانی کتاب، حذف یارانه کاغذ و توقف حمایت‌های دولتی، بازار نشر را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است. 
وی افزود: مخاطبی که زمانی با بن‌های تخفیف دانشجویی، طلاب و ... در نمایشگاه کتاب چندین کتاب می‌خرید، امروز برای یک مجموعه شعر صدصفحه‌ای باید حدود ۲۵۰ هزار تومان بپردازد و طبیعی است که کتاب از اولویت‌های این افراد و عموم جامعه کنار گذاشته شود.
مدیر نشر نزدیک‌تر خاطرنشان کرد: خواب طولانی سرمایه و هزینه تمام‌شده بالا، ریسک فعالیت را برای ناشران خصوصی افزایش داده و برخی را به سمت حوزه‌های پرفروش‌تر یا حتی پیش‌فروش کتاب سوق داده است.
چراغ انتشاراتی‌ها رو به خاموشی
وی ضمن اشاره به تجربه عینی خود در بازار نشر تصریح کرد: کاهش انتشار عناوین تازه در هر انتشاراتی از ده‎ها عنوان به حدود ۱۳ عنوان در سال، نشان می‌دهد چراغ بسیاری از انتشارات کم‌سو شده است.
سلیمانی افزود: وعده‌های حمایتی مسئولان دولتی عمدتاً در حد اظهارنظر باقی‌مانده و اقدام چندان مؤثری برای سامان‌دهی بازار دیده نمی‌شود. در سال‌های آینده ناشران تخصصی شعر به‌تدریج از چرخه اثرگذاری خارج می‌شوند و به‌مرور این فاجعه رخ می‌دهد که حضور یا عدم حضورشان در بازار تفاوت محسوسی ایجاد نمی‌کند.
کتاب‌های الکترونیک، تنها راه بقا
او خاطرنشان کرد: حرکت به سمت نسخه‌های الکترونیک و کاهش وابستگی به چاپ کاغذی شاید تنها راه بقا باشد، هرچند به اعتقاد من با وجود این هم چشم‌انداز روشنی پیش رو نیست.
وی تصریح کرد: نوسانات ارزی و بی‌ثباتی اقتصادی، بازار کتاب را به رکودی عمیق کشانده است. تیراژ کتاب از ۲۰۰۰ نسخه در سال‌های گذشته به حدود ۷۰۰ نسخه و در سال جاری به عددهای کمتری نیز رسیده است، آمار فروش در شبکه پخش و نمایشگاه‌های کتاب این رکود را تأیید می‌کند. افزایش قیمت کتاب شاید در ظاهر رقم فروش را ثابت نگه دارد، اما در عمل حجم فروش به‌شدت افت کرده و کتاب به‌تدریج از سبد خرید خانواده‌ها حذف می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: هم‎اکنون هزینه چاپ ۳۰۰ نسخه کتاب، معادل انتشار ده‌ها عنوان در سال‌های گذشته است. خلاصه بگویم که شرایط بیشتر از آن چیزی که فکرش را کنید، ناگوار است.
10 صفحه اول