از سه‌شنبه هفته پیش و دو روز پیش از سوت آغاز اولین مسابقه جام جهانی 2026، ماراتن رسانه‌ای جذابی در کشورمان شکل گرفته که به پوشش تلویزیونی و اینترنتی این مسابقات اختصاص دارد. در این فضای متکثر رسانه‌ای، حداقل 11 برنامه جدی در صداوسیما، تلویزیون‌های اینترنتی، پلتفرم‌های وی‌اودی و سایت‌های مهم ورزشی طراحی شده که نشان می‌دهد تنوع برنامه‌ها در این دوره به شکل چشمگیری افزایش یافته و رقابت نفس‌گیری میان تلویزیونی‌ها و اینترنتی‌ها دیده می‌شود. توصیف این فضا در یک جمله کلی، می‌گوید برنامه‌های تلویزیونی رویکردی فنی‌تر دارند و بیشتر به متن مسابقات می‌پردازند، در حالی که پلتفرم‌های اینترنتی تمرکز خود را بر حواشی و سرگرمی گذاشته‌اند؛ هرچند هر دو گروه تلاش می‌کنند ترکیبی از هر دو مدل محتوا را ارائه دهند. اگرچه تعداد برنامه‌های ویژه جام جهانی 2026 بسیار زیاد است، اما در این گزارش، سعی کردیم بدون ارزیابی کیفی، به بررسی مهم‌ترین اتفاقات، حاشیه‌ها و ماجراهای روزهای ابتدایی شروع این برنامه‌ها بپردازیم.


مسابقه نام‌گذاری؛ از برجام تا درجام!
نام‌گذاری برنامه‌های این دوره نیز به نوبه خود به سوژه‌ای جذاب و بامزه تبدیل شده. نه فقط برنامه‌های طنز و کمدی که از حضور کمدین‌ها بهره می‌برند، بلکه حتی برنامه‌های جدی‌تر هم نام‌های متفاوتی انتخاب کرده‌اند. فیلم‌نت برای ارجاع به نام «جیمی جامپ» هوادار مشهور اسپانیایی که ناگهان به وسط زمین مسابقه می‌پرید، نام برنامه را «جیمی جام» گذاشته. «بفرمایید جام» فیلیمو به مسابقه شبکه‌های ماهواره‌ای اشاره دارد و «برجام» ورزش 3 نام قرارداد جنجالی سیاسی ایران را به خاطر می‌آورد. «بیست، بیست و شش» هم به شکلی عجیب، نامی است که هم در رسانه فوتبال 360 برگزیده شده و هم در شبکه ورزش سیما! نام عجیب این دوره اما به رسانه تصویری آن برمی‌گردد که با استفاده از نام رسانه، نام برنامه‌اش «آن‌جام» انتخاب شده؛ انتخابی که باعث شد مهیار حسن در همان قسمت اول برنامه «درجام»، با نامش شوخی‌هایی نیمه‌منشوری کند و آن را دست بیندازد.



زلزله پنج شنبه‌شب با وداع بغض‌آلود خیابانی
بی‌شک یکی از مهم‌ترین اتفاقات رسانه‌ای روزهای آغازین جام جهانی، خداحافظی رسمی جواد خیابانی از سازمان صداوسیما و پیوستن او به سایت «ورزش 3» بود. او در ابتدای این برنامه که در کنار رفیقش خداداد عزیزی اجرا می‌کرد، ماجرا را توضیح داد و گفت که از اول خرداد 1405 رسماً بازنشسته شده و به همین دلیل، خارج از تلویزیون اجرای برنامه «برجام» را بر عهده گرفته. تصاویر جواد خیابانی که با بغضی در گلو تلاش می‌کرد خود را کنترل کند و از عشق خود به مردم و رسانه می‌گفت، در یکی دو روز اول، چه بسا بیش از گل‌های مسابقات اول بازنشر و دیده شد!


شروع به‌موقع تلویزیون و تاخیر اینترنتی‌ها
با وجودی که «جام 26» ویژه‌برنامه جام جهانی شبکه سه با حضور محمدحسین میثاقی، دو روز قبل از شروع مسابقات روی آنتن رفت و این مجموعه برنامه‌ها را کلید زد تا با «بیست، بیست و شش» شبکه ورزش، هردو سر موقع مشخص آغاز شوند، شروع به کار برخی از ویژه‌برنامه‌های پلتفرم‌های خانگی با حواشی و تاخیرهای عجیبی همراه بود که بلافاصله شائبه لغو مجوز یا اعمال سانسور را در فضای مجازی داغ کرد. به طور مشخص، برنامه‌های «درجام» محصول نماوا و «بفرمایید جام» محصول فیلیمو تا چند ساعت بعد از سوت آغاز مسابقه افتتاحیه، هنوز قید «به زودی» داشتند. «بفرمایید جام» که قرار بود کار خود را از روز پنج شنبه ساعت 19 آغاز کنند، بعد از چند ساعت تاخیر مبهم، به جمعه ساعت 19 موکول شد و در نهایت با تاخیری چند ساعته، اواخر جمعه شب روی خروجی فیلیمو قرار گرفت. زمان پخش «فوتبال پارادیزو» محصول دوم نماوا هم که ظاهرا ابعاد فنی گسترده‌تری نسبت به «درجام» دارد، از ابتدا شنبه‌شب ساعت 21 اعلام شده بود و در زمان تنظیم این گزارش، هنوز منتشر نشده و مشخص نیست سر موقع می‌آید یا نه.


حاشیه‌های پررنگ‌تر از متن
احتمالاً پیرو همین حضور هنرمندان و کمدین‌ها، حالا در بسیاری از برنامه‌های اینترنتی، بحث‌ها کمترین ارتباطی به جام جهانی 2026 ندارند! گفت‌وگوهای قیاسی و ابوطالب با مهمانان بیشتر حول محور مسائل متفرقه فوتبال می‌چرخد و از سوی دیگر، عادل فردوسی‌پور و مهمانانش نیز بخش عمده‌ای از زمان برنامه را به تحلیل حواشی لیگ داخلی ایران و وضعیت تیم ملی خودمان اختصاص می‌دهند تا خود مسابقات جام جهانی و تیم‌های مدعی جام. جواد خیابانی و خداداد عزیزی هم که در یکی دو تورنمنت قبلی در شبکه ورزش با همدیگر حسابی جفت شده بودند، حالا در برنامه زنده ورزش 3 با هم شوخی می‌کنند و در برخی دقایق برنامه، نگاه خاصی به مسابقات ندارند!


ایده ساختارشکن همشهری
در میان انبوه برنامه‌ها، تلویزیون اینترنتی همشهری با برنامه «جام خاص» دست به یک نوآوری واقعی زده. این برنامه با ترکیبی کاملاً زنانه روی آنتن می‌رود که در تاریخ تلویزیون و پلتفرم‌های ایران بی‌نظیر است. شیرین هاشمی اجرای برنامه را بر عهده دارد، گلاره ناظمی داور بین‌المللی فوتسال به عنوان کارشناس داوری ایفای نقش می‌کند و فرنوش جعفری گزارشگر زنی که اخیراً نامش در شبکه‌های اجتماعی بسیار بر سر زبان‌ها افتاده، تا حدی کارشناسی فنی را بر عهده دارد و گل‌ها را گزارش می‌کند.

انقلاب پخش زنده در اینترنت
احتمالاً برای اولین بار در تاریخ پوشش مسابقات جام جهانی، برنامه‌های زنده و تلویزیون‌های اینترنتی با قدرت وارد میدان رسانه‌ای پوشش بازی‌های ورزشی ایران شده‌اند. تلویزیون اینترنتی همشهری، رسانه تصویری آن، آپارات اسپورت و سایت‌های فوتبال 360 و ورزش 3، همگی برنامه‌هایی زنده تدارک دیده‌اند و حتی برخی از آن‌ها گزارش‌های اختصاصی خود را روی مسابقات دارند؛ اتفاقی که در دوره‌های قبلی جام جهانی سابقه چندانی نداشت.


تسخیر برنامه‌ها توسط کمدین‌ها
پس از روند تازه‌ای که در ویژه‌برنامه‌های اینترنتی یورو 2024 شکل گرفت و به حضور پررنگ هنرمندان سینما و تلویزیون در این برنامه‌ها انجامید، حالا برنامه‌های جام جهانی 2026 پر از چهره‌های کمدی تلویزیونی و اینستاگرامی شده؛ تا جایی که سیدابوطالب حسینی ویژه‌برنامه فیلم‌نت را اجرا می‌کند، امیرحسین قیاسی به اجرای ویژه‌برنامه فیلیمو می‌پردازد و مهیار حسن در جایگاه میزبان ویژه‌برنامه نماوا قرار گرفته. حضور هنرمندان هم البته در این برنامه‌ها ادامه دارد؛ آیدا ماهیان مهمان اول «درجام» بود، رامبد جوان اولین دعوت‌شده در «بفرمایید جام» لقب گرفت، «دری رو به جام» با بهرنگ علوی آغاز شد و عرفان طهماسبی برای «بیست، بیست و شش» ترانه اختصاصی ساخت. 

​​​​​​​
شکست ممنوعیت ساترا
در حالی که پیش از آغاز مسابقات، بحث ممنوعیت پخش زنده بازی‌ها توسط پلتفرم‌های غیرتلویزیونی از سوی ساترا مطرح شد و نامه‌های اعتراضی اصناف صنعت وی‌اودی را به وجود آورد، اما در عمل این ممنوعیت به جایی نرسید و اجرا نشد. علاوه بر فیلیمو، فیلم‌نت و نماوا به عنوان پلتفرم‌های اصلی نمایش خانگی، سایت‌های متعدد دیگری نیز اقدام به پخش زنده مسابقات کرده‌اند و برخی از حضور گزارشگران اختصاصی بهره می‌برند؛ اتفاقی که مشابه آن در پوشش زنده تصویری مراسم قرعه‌کشی هم رخ داد. در نهایت برنامه «جام 26» شبکه سه تلویزیون، در واکنش به این اتفاقات و شکسته شدن انحصار پخش، اقدام به نمایش رسمی قرارداد حق پخش مسابقات در تلویزیون کرد تا جایگاه قانونی خود را یادآوری کند. از جمله نکات جالب پخش زنده جام جهانی 2026 در ایران، آن که تنها رسانه ملی این مسابقات را با خریداری حق پخش روی آنتن می‌برد و بقیه لوگوی شبکه اصلی پخش‌کننده را محو می‌کنند؛ و این در حالی است که طی سالیان طولانی، سازمان صداوسیما همواره متهم بود که مسابقات فوتبال را بدون خریداری حقوق رسمی پخش می‌کند و حالا این وضعیت برعکس شده است!