سلطان کمدی سینما رفت

اکبر عبدی که در حدود ۴ دهه، در بیش از ۸۰ فیلم سینمایی و در متنوع‌ترین ژانرها و نقش‌ها هنرنمایی کرده بود،صحنه را برای همیشه ترک کرد

نویسنده: مصطفی قاسمیان

مترجم:


عصر دیروز جمعه دوم مرداد 1405، اکبر عبدی هنرپیشه محبوب و خاطره‌ساز سینما و تلویزیون دار فانی را وداع گفت. این بازیگر پرسابقه که تنها یک ماه تا تولد ۶۶ سالگی‌اش فاصله داشت، طی ماه‌های گذشته به دلیل عارضه قلبی در بیمارستان بستری شده بود و نه‌تنها اخبار مربوط به وضعیت جسمانی‌اش، نگرانی دوستدارانش را برانگیخته بود، بلکه حتی یکی دو بار شایعه درگذشتش نیز پیچید. بنا بر اعلام مسعود ده‌نمکی کارگردان سینما که طی این سال‌ها از جمله دوستان نزدیک این هنرمند بود، پیکر این هنرمند صبح یک شنبه چهارم مرداد از مقابل تالار وحدت تشییع خواهد شد. 

از تئاتر خیابانی تا تلویزیون
اکبر عبدی که اصالتاً اهل روستای آقاباقر اردبیل بود و «اکبر عبدی آقاباقر» نام داشت، چهارم شهریورماه 1339 در تهران متولد شد. او به علت همین ریشه خانوادگی، آذری نیز سخن می‌گفت و از این ویژگی بارها در نقش‌آفرینی‌های کمدی بهره گرفت، تا جایی که به بخشی از جذابیت بخشی از نقش‌هایش تبدیل شد. او فعالیت هنری خود را از تئاتر خیابانی آغاز کرد و با معرفی زنده‌یاد رضا ژیان به مجموعه «مثل‌آباد»، وارد تلویزیون شد. حضور در مجموعه‌هایی مانند «محله بروبیا»، «محله بهداشت» و به ویژه «باز مدرسه م دیر شد» خیلی زود و در همان سال‌های نخست دهه 60، او را به چهره‌ای محبوب در میان مخاطبان تلویزیون تبدیل کرد؛ این آثار به اندازه‌ای خاطره‌ساز شدند که بسیاری از متولدان دهه‌های 50، 40، 30 و حتی 20، این بازیگر را بعد از حدود 45 سال، همچنان با مجموعه «باز مدرسه م دیر شد» به یاد می‌آورند.
اکبرآقا آکتور سینما
ورود جدی زنده‌یاد اکبر عبدی به سینما، در سال 1365 و با ایفای نقش «آقای قندی» در فیلم «اجاره‌نشین‌ها» رقم خورد؛ نقشی که همکاری او را با بزرگان سینمای ایران کلید زد. او در ادامه، همزمان در سینما و تلویزیون حضور پررنگی داشت و در سال‌های پایانی دهه 60 با بازی در آثار شاخص و ماندگاری چون «مادر»، «ای ایران»، «دزد عروسک‌ها»، «ناصرالدین شاه آکتور سینما» و «دلشدگان»، جایگاه خود را به عنوان یکی از مهم‌ترین بازیگران نسل خود تثبیت کرد. او در همین سال‌ها در سریال «امام علی(ع)» نیز نقش کوتاهی را ایفا کرد. دهه ۷۰ برای عبدی با فیلم‌هایی مانند «روز فرشته»، «آدم برفی» و «نان، عشق و موتور ۱۰۰۰» ادامه یافت؛ آثاری که اگرچه موفقیت‌های خیره‌کننده دهه قبل را تکرار نکردند، اما همچنان محبوبیت او را حفظ کردند.
ستاره سینمای کمدی
در دهه 80، عبدی ابتدا با مجموعه‌های تاریخی تلویزیون از جمله «معصومیت از دست رفته» و «جابر بن حیان» دیده شد، اما نقطه عطف این دوره همکاری با مسعود ده‌نمکی و حضور در سه‌گانه «اخراجی‌ها» بود؛ مجموعه‌ای که او را بیش از هر زمان دیگری به ستاره گیشه‌های کمدی تبدیل کرد و ارتباطش با مخاطب عام را مستحکم‌تر ساخت. همزمان بازی در سریال‌هایی چون «در چشم باد»، «شوق پرواز» و «سال‌های مشروطه» نیز کارنامه تلویزیونی او را پربارتر کرد. اگرچه پرکاری این بازیگر در دهه‌های 80 و 90 به افت کیفی کارنامه‌اش انجامید، اما حضورش در فیلم‌هایی مانند «خوابم می‌آد» و «رسوایی» نشان داد که همچنان یکی از بازیگران پرطرفدار سینمای ایران است. در سال‌های اخیر به دلیل شرایط جسمانی، فعالیتش کاهش یافت.
مرد هزارچهره سینمای ایران
کمتر بازیگری در سینمای ایران به اندازه اکبر عبدی توانایی تغییر چهره و خلق شخصیت‌های کاملا متفاوت را داشت. گریم‌پذیری کم‌نظیر، انعطاف در تغییر صدا و لحن و توانایی بازی در نقش‌هایی کاملا متضاد، از کودک و نوجوان گرفته تا فرد دارای معلولیت ذهنی، روحانی و حتی شخصیت‌های زن، باعث شد لقب «مرد هزارچهره سینمای ایران» شایسته او باشد. زنده‌یاد عبدی به همین دلیل، به یک ویژگی عجیب دست یافت و موفق‌ترین بازیگر مرد ایرانی در ایفای نقش‌های زنانه شد! بازی ماندگارش در فیلم «آدم برفی» همچنان یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های زن‌پوشی در تاریخ سینمای ایران محسوب می‌شود. او سال‌ها بعد نیز در «خواب‌زده‌ها» و به ویژه «خوابم می‌آد» بار دیگر توانایی خود را در این زمینه به نمایش گذاشت؛ نقشی که حتی برایش سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر را به همراه داشت. از دیگر ویژگی‌های جالب او، چهره‌ای بود که محدود به سن‌وسال نمی‌شد. او در حالی نقش دانش‌آموز مجموعه «باز مدرسه م دیر شد» را بازی کرد که در زمان ضبط این اثر ۲۳ سال داشت و همین انعطاف ظاهری، دامنه نقش‌های قابل بازی او را گسترده‌تر می‌کرد.
​​​​​​​
بازیگری محبوب برای همه کارگردانان
در دوره‌های مختلف سینما و تلویزیون پس از انقلاب، تقریباً هر فیلم سازی که قصد ساخت یک کمدی موفق را داشت، دوست داشت اکبر عبدی را مقابل دوربین خود داشته باشد. به همین علت بود که طیف وسیعی از کارگردان‌های شاخص سینمای ایران حداقل یک همکاری را با این چهره تجربه کردند. این گستره از فیلم سازان بی‌تکراری چون علی حاتمی و ناصر تقوایی آغاز می‌شود و تا داوود میرباقری، مسعود جعفری جوزانی، سیروس مقدم، یدا... صمدی، فریدون جیرانی، رضا عطاران، ایرج طهماسب، بهروز افخمی، محمدحسین لطیفی، کیومرث پوراحمد، داریوش مودبیان، سعید نیکپور و محمدعلی طالبی ادامه دارد. جالب آن که اکبر عبدی حتی با اصغر فرهادی نیز در سریال تلویزیونی «چشم به راه» همکاری کرده بود! نکته‌ای که شاید کمتر از وجوه کمدی او مورد توجه قرار گرفت، توانایی درخشان عبدی در آثار جدی بود. او در «مادر» که برایش سیمرغ بلورین نیز به ارمغان آورد، نشان داد که تنها یک کمدین موفق نیست و توان اجرای طیف وسیعی از نقش‌ها را داراست.
محبوبیتی که هرگز کم‌رنگ نشد
صرف‌نظر از فراز و فرودهای حرفه‌ای، زنده‌یاد اکبر عبدی همواره یکی از محبوب‌ترین چهره‌های سینمای ایران باقی ماند. چه در سال‌هایی که در شاهکارهای سینما و تلویزیون بازی می‌کرد و چه در سال‌های پایانی که برخی انتخاب‌هایش با انتقاد همراه بود، علاقه مردم به او تغییری نکرد. صراحت لهجه، صداقت و شخصیت بی‌تکلف او باعث شد حتی گفت‌وگوهای معمولی او نیز در تلویزیون با استقبال مخاطبان روبه‌رو شود. او بازیگری بود که بسیاری از مردم احساس می‌کردند یکی از خودشان است. با درگذشت اکبر عبدی، سینمای ایران نه فقط یک بازیگر محبوب، بلکه یکی از انعطاف‌پذیرترین و متفاوت‌ترین چهره‌های تاریخ خود را از دست داد که می‌توانست در هر نقشی باورپذیر باشد و برای چند نسل از مخاطبان خاطره ساخت.
10 صفحه اول