وقتی ترانه به حافظه جمعی می پیوندد

گفت و گو با عبدالجبار کاکایی ،شاعر ترانه های شنیدنی درباره دلایل ماندگاری های برخی ترانه های تیتراژ در فیلم و سریال

نویسنده: محمد بهبودی نیا

مترجم:


 «چه در دل من، چه در سر تو / من از تو رسیدم به باور تو....»
 این چند مصرع از ترانه‌ تیتراژ سریال ارمغان تاریکی با صدای محمد اصفهانی و ترانه عبدالجبار کاکایی، با وجود گذشت حدود 14 سال از پخش این سریال هنوز در خاطر بسیاری از ما باقی مانده‌اند. این واژه‌ها برای ما نه فقط بخشی از موسیقی یا تیتراژ یک سریال، بلکه آغازی برای یک خاطره‌بازی‌اند. گاهی با شنیدن یک ترانه‌ تیتراژ، بی‌درنگ تصویری از آن سریال یا فیلم در ذهن نقش می‌بندد. ترانه‌ تیتراژ، وقتی با احساس، تصویر و کلام هماهنگ باشد، می‌تواند از قالب یک اثر هنری فراتر رود و به بخشی از حافظه‌ جمعی تبدیل شود. به سراغ عبدالجبار کاکایی رفته‌ایم تا از راز ماندگاری برخی ترانه‌هایی که برای تیتراژ فیلم‌ها و سریال‌ها سروده، بپرسیم. بی‌تردید، در این‌گونه ماندگاری‌ها رمز و رازی نهفته است که ترانه‌سرایانی مانند عبدالجبار کاکایی به‌خوبی به آن دست یافته‌اند.

​​​​​​​
چرا ترانه تیتراژ مهم است؟
ترانه تیتراژ سریال به دو دلیل اهمیت دارد. نخست این که پس از هر بار پخش سریال، تیتراژ تکرار و ترانه در ذهن مخاطب تثبیت می شود. دوم، تناسب مضامین ترانه با محتوای فیلم است که می‌تواند تجربه‌ تماشای اثر را عمیق‌تر و تأثیرگذارتر کند. لذت دیدن فیلم و مطابقت آن با متن ترانه، تأثیری ذهنی ایجاد می‌کند که به نحوی کیفیت درک اثر را افزایش می‌دهد و جایگاه ترانه را تثبیت می‌سازد. افزون بر این، تسلط ترانه سرا بر موسیقی، ترانه و واژه، در ماندگاری ترانه‌ تیتراژ نقش چشمگیری دارد و بر اهمیت آن می‌افزاید. نوع انتخاب واژه‌ها، هماهنگی با ملودی و توانایی کلام در انتقال احساس، همگی دست‌به‌دست هم می‌دهند تا ترانه‌ای موفق خلق شود.
آیا میان ترانه تیتراژ و ترانه‌های رایج مارکت موسیقی تفاوتی وجود دارد؟
ابتدا باید به یکی از تفاوت های شعر و ترانه اشاره کنم و آن هم این که ترانه، برخلاف شعر، حاصل هوشیاری است؛ در حالی که شعر بیشتر از ناخودآگاه سرچشمه می‌گیرد. در پاسخ به این سوال باید بگویم ترانه تیتراژ و ترانه مارکت در نوع قالب و اصول ترانه سرایی تفاوتی با هم ندارند.هر دو گونه در بستر سفارش خلق می‌شوند و معمولاً از سوی خواننده، آهنگ ساز یا عوامل فیلم و سریال سفارش داده می‌شوند.
راز ماندگاری برخی ترانه‌های تیتراژ چیست؟
برای شکل‌گیری ترانه‌ای ماندگار، شناخت دقیق از موسیقی، صدای خواننده، موضوع اثر، نوع بیان واژه‌ها و حتی لحن گفتار ضروری است.
به نظر خودتان علاوه بر مواردی که برای ماندگاری ترانه به آن اشاره کردید دلایل ماندگاری ترانه شما چیست؟
من از دوران کودکی با موسیقی و به‌ویژه موسیقی بی‌کلام، انس داشتم. پس از شنیدن موسیقی بی کلام در همان لحظه نت‌ها را به واژه تبدیل می‌کردم و همین روند باعث شد بعدها به سمت ترانه‌سرایی گرایش پیدا کنم وهمین توانایی تبدیل نت به واژه بعدها در مسیر حرفه‌ای‌ام به من یاری رساند. شناخت صداهای گوناگون، تجربه همکاری با خوانندگان و آهنگ سازان توانمند و هم‌نشینی مداوم با آن ها از دیگر عواملی هستند که بر ماندگاری ترانه‌هایم اثر گذاشتند. این تجربه‌ها نه‌تنها سبب افزایش دقت من در انتخاب واژه‌ها شد، بلکه نگاه من را به موسیقی و ترانه حرفه‌ای‌تر کرد.
لطفا در پایان برایمان مختصری درباره دلایل اهمیت مفهوم و متن ترانه توضیح دهید
در فرایند خلق ترانه، باید نسبت به کلام ومتن بسیار حساس بود. برای ما ایرانی‌ها، جدای از تأثیر ملودی، واژه‌ها اهمیت زیادی دارند. مخاطب در سطوح مختلف آشنایی با هنر و شناخت آن ، با ترکیب واژه‌ها ارتباط برقرار و بر مفهوم انتقالی آن تأکید دارد. ترانه باید به‌گونه‌ای باشد که ذهن مخاطب را درگیر کند و شنونده با آن هم‌ذات‌پنداری کند. به نظر من به عنوان یک ترانه سرا برای موفقیت و تاثیرگذاری یک ترانه ،صدای خوب خواننده و آهنگ سازی قدرتمند به‌تنهایی کافی نیست، بلکه نکته‌سنجی و دقت در ساختار کلامی نقش کلیدی در ماندگاری اثر ایفا می‌کند.
10 صفحه اول