​​​​​​​
ورود بی‌سروصدای تجار خارجی به بازار محصولات کشاورزی ایران، حالا از یک معامله ساده فراتر رفته و به گرهی چندلایه در اقتصاد کشور تبدیل شده است؛ گرهی که از پولشویی و فرار مالیاتی آغاز و به عدم بازگشت ارز صادراتی و فشار مضاعف بر ریال ختم می‌شود.
به گزارش تسنیم، بررسی‌ها و روایت فعالان بازار نشان می‌دهد برخی تجار خارجی، به‌ویژه از کشورهای همسایه، با استفاده از واسطه‌های ایرانی یا حتی به‌طور مستقیم، وارد خرید محصولات کشاورزی و خشکبار می‌شوند. این دسترسی مستقیم در ظاهر ایرادی ندارد، اما زمانی مسئله‌ساز می‌شود که منشأ پول نامشخص، تعهدات مالیاتی نادیده گرفته شده و ارزی که باید به چرخه اقتصادی کشور بازگردد، عملاً ناپدید می‌شود.
 خرید ریالی، قیمت دلاری؛ بازی دو سر باخت برای اقتصاد
بخش قابل‌توجهی از محصولات کشاورزی، به‌خصوص خشکبار، به‌دلیل صادرات‌محور بودن، عملاً با نرخ ارز قیمت‌گذاری می‌شوند. کشاورز محصول را به ریال می‌فروشد، اما مبنای قیمت دلار است. در این میان، تجار خارجی با استفاده از منابع مالی نامعلوم، محصولات را خریداری می‌کنند؛ پول‌هایی که نه منشأ شفافی دارند و نه رد مالیاتی مشخص.
در بسیاری از موارد، این منابع ابتدا به حساب یک واسطه ایرانی واریز و سپس به حساب کشاورزان منتقل می‌شود؛ الگویی کلاسیک از پولشویی که تشخیص آن بدون ابزارهای هوشمند، بسیار دشوار است.
 صادرات بی‌تعهد؛ خروج کالا با کارت‌های بازرگانی یک‌بارمصرف
چالش فقط به مرحله خرید ختم نمی‌شود. بخش مهم‌تر ماجرا، خروج کالا از کشور است. تجار خارجی که عملاً پشت‌پرده معاملات قرار دارند، نه تعهدی برای بازگشت ارز دارند و نه هزینه‌ای در داخل کشور می‌پردازند. نتیجه، استفاده گسترده از کارت‌های بازرگانی یک‌بار مصرف برای صادرات است.
 به این ترتیب، محصول از کشور خارج می‌شود، ارز آن به اقتصاد بازنمی‌گردد و مسئولیت حقوقی و مالیاتی نیز متوجه افراد یا کارت‌هایی می‌شود که عملاً نقشی واقعی در تجارت ندارند.
 پایانه‌های فروشگاهی؛ حلقه گمشده مقابله با پولشویی
کارشناسان معتقدند یکی از مهم‌ترین ابزارهای مقابله با این چرخه معیوب، اجرای کامل قانون مالیات بر ارزش افزوده و استفاده از پایانه‌های فروشگاهی و صورت‌حساب الکترونیکی است. اگر از مرحله تولید تا فروش و انبارداری، داده‌ها به‌صورت سیستمی ثبت شود، شناسایی معاملات مشکوک به‌مراتب ساده‌تر خواهد شد.
افزودن اطلاعات بارنامه، انبارها، کارت‌های بازرگانی، حجم صادرات و مبادی خروج کالا به یک سامانه یکپارچه، این امکان را فراهم می‌کند که هرگونه پول بی‌هویت یا عدم بازگشت ارز، در کوتاه‌ترین زمان ردیابی شود.
 کاهش جرم با افزایش سرعت شناسایی
شفاف‌سازی به‌تنهایی ریشه سوءاستفاده را نمی‌خشکاند، اما مقیاس و عمق آن را به‌شدت کاهش می‌دهد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده حساب‌هایی با گردش مالی هزاران میلیارد تومانی، پس از مدت‌ها شناسایی شده‌اند؛ زمانی که خسارت اصلی وارد شده بود.
در مقابل، یک نظام هوشمند مبتنی بر داده، اجازه شکل‌گیری چنین ابعاد بزرگی از جرم را نمی‌دهد. وقتی احتمال شناسایی سریع بالا برود، هزینه تخلف افزایش می‌یابد و فضا برای پولشویی، فرار مالیاتی و خیانت به ریال تنگ‌تر می‌شود.