تصور کنید صبح که از خواب بیدار می‌شوید، به جای باز کردن پنجره و دیدن خیابان، کره زمین را زیر پای خود ببینید. اما در همان حال حتی یک لیوان آب هم نتوانید مثل همیشه روی میز بگذارید. در ایستگاه فضایی بین‌المللی فضانوردان در محیطی زندگی می‌کنند که در آن بالا و پایین معنای همیشگی خود را از دست داده، هر ۹۰ دقیقه یک طلوع و غروب خورشید رخ می‌دهد و کوچک‌ترین بی‌احتیاطی می‌تواند یک وسیله ساده را به جسمی شناور و دردسرساز تبدیل کند. با این حال زندگی در فضا فقط تماشای زمین از ارتفاع ۴۰۰ کیلومتری نیست؛ بخش بزرگی از آن، برنامه‌ای بسیار منظم، کار سخت، ورزش اجباری، نظافت، آزمایش‌های علمی و تلاش دائمی برای حفظ سلامت جسم و روان است.
منابع:  MSNو  NASAو ESA (European Space Agency)



بیداری با   زنگ ساعت
در ایستگاه فضایی بین‌المللی مفهوم «صبح» و «شب» کمی عجیب است. ایستگاه تقریبا هر ۹۰ دقیقه یک بار، زمین را دور می‌زند. بنابراین فضانوردان در طول یک شبانه‌روز زمینی بارها شاهد طلوع و غروب خورشید هستند. اما بدن انسان برای چنین ریتمی ساخته نشده است. به همین دلیل برنامه فضانوردان بر اساس یک چرخه ۲۴ ساعته تنظیم می‌شود و ساعت کاری، غذا خوردن، ورزش و خواب از قبل مشخص است. فضانورد معمولا حدود هشت ساعت فرصت خواب دارد، اما «خوابیدن» در فضا هم تجربه‌ای متفاوت است. تخت معمولی وجود ندارد. کیسه خواب به دیوار یا سقف کابین متصل می‌شود تا فرد در هنگام خواب در فضای ایستگاه شناور نشود. حتی جریان هوا هم اهمیت دارد. در شرایط بی‌وزنی، هوای گرم مانند زمین به سمت بالا نمی‌رود و اگر جریان هوا مناسب نباشد، دی‌اکسیدکربن بازدم‌شده می‌تواند اطراف سر فضانورد جمع شود. صدای دائمی دستگاه‌های تهویه و تجهیزات هم بخشی از زندگی شبانه است.
دردسر یک خرده نان
صبحانه، ناهار و شام در فضا وجود دارد اما خبری از سفره و بشقاب معمولی نیست. غذا باید به شکلی بسته‌بندی شود که در محیط بی‌وزنی شناور نشود. نوشیدنی‌ها معمولا در بسته‌های مخصوص قرار دارند و با نی نوشیده می‌شوند. غذاهای جامد هم باید طوری آماده شوند که خرده‌های آن در فضای ایستگاه پراکنده نشود. این موضوع فقط مسئله تمیزی نیست. اگر یک تکه غذا وارد تجهیزات حساس ایستگاه شود، می‌تواند مشکل فنی ایجاد کند. برخلاف دوران نخستین پروازهای فضایی که بخش بزرگی از غذاها خشک‌شده و بسیار ساده بودند، امروزه فضانوردان می‌توانند از انواع غذاهای آماده و متناسب با نیازهای تغذیه‌ای خود استفاده کنند. هر فضانورد معمولا سه وعده غذایی در روز دریافت می‌کند و میزان انرژی مورد نیاز او حدود ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ کالری در روز است. اما مشکل جالبی وجود دارد: در شرایط بی‌وزنی، تغییرات بدن می‌تواند حس چشایی و اشتها را تحت تاثیر قرار دهد و به همین دلیل غذاهای تند برای برخی فضانوردان محبوب‌تر می‌شود.
2 ساعت ورزش اجباری
یکی از جدی‌ترین تهدیدهای زندگی طولانی در فضا، خودِ بی‌وزنی است. روی زمین عضلات و استخوان‌های ما دائما مجبورند وزن بدن را تحمل کنند. اما در فضا این فشار تقریبا از بین می‌رود. نتیجه آن است که عضلات تحلیل می‌روند و استخوان‌ها هم مواد معدنی خود را از دست می‌دهند. بر اساس اطلاعات ناسا، استخوان‌های تحمل‌کننده وزن بدن در ماموریت‌های چندماهه می‌توانند به‌طور متوسط حدود یک تا 1.5 درصد از تراکم خود را در هر ماه از دست بدهند. برای جلوگیری از این اتفاق، ورزش بخش جدایی‌ناپذیر برنامه روزانه است. فضانوردان معمولا حدود دو ساعت در روز ورزش می‌کنند و از تجهیزات ویژه‌ای مانند تردمیل، دوچرخه و دستگاه‌های مقاومتی استفاده می‌کنند. فضانورد باید با تسمه و تجهیزات مخصوص به دستگاه متصل شود، وگرنه به جای دویدن روی تردمیل، خودش در هوا شناور خواهد شد! ورزش فقط برای عضلات و استخوان‌ها نیست بلکه برای حفظ سلامت قلب و عروق و کاهش مشکلات ناشی از بازگشت به گرانش زمین هم اهمیت دارد.
نظافت با دستمال
در ایستگاه فضایی بین‌المللی دوش معمولی وجود ندارد. فضانوردان برای نظافت بدن از دستمال‌های مرطوب و روش‌های بدون نیاز به آب جاری استفاده می‌کنند. حتی لباس‌ها هم مانند زمین مرتب شسته نمی‌شوند، زیرا ماشین لباسشویی در ایستگاه وجود ندارد. این محدودیت‌ها شاید در نگاه اول خنده‌دار به نظر برسند، اما در ماموریت‌هایی که ماه‌ها طول می‌کشند، مدیریت آب و پسماند از مسائل حیاتی است. شاید هیچ وسیله‌ای به اندازه توالت فضایی نشان ندهد که زندگی در بی‌وزنی چقدر با زندگی روی زمین متفاوت است. توالت‌های فضایی از آب برای شست‌وشو استفاده نمی‌کنند. در عوض جریان قدرتمند هوا مواد زائد را به داخل سیستم می‌کشد. فضانورد هم باید خود را با تجهیزات مخصوص روی صندلی ثابت کند. سامانه‌های ایستگاه تلاش می‌کنند بخش زیادی از آب مصرف‌شده را تصفیه و دوباره استفاده کنند. آب حاصل از رطوبت هوای کابین و حتی ادرار می‌تواند پس از فرایندهای تصفیه دوباره به چرخه مصرف بازگردد. زیرا انتقال هر کیلوگرم آب از زمین به فضا هزینه زیادی دارد.
​​​​​​​
آزمایشگاه، تعمیرگاه و خانه
اگر تصور می‌کنید فضانوردان بیشتر روز را کنار پنجره می‌نشینند و زمین را تماشا می‌کنند، سخت در اشتباهید. ایستگاه فضایی بین‌المللی همزمان آزمایشگاه، محل زندگی، کارگاه تعمیراتی و سکوی تحقیقاتی است. فضانوردان آزمایش‌های علمی انجام می‌دهند، تجهیزات را بررسی و تعمیر می‌کنند، نمونه‌های علمی را مدیریت می‌کنند و در برخی آزمایش‌ها خودشان هم به‌عنوان موضوع تحقیق حضور دارند. برنامه روزانه حتی می‌تواند در صورت رسیدن یک فضاپیمای جدید، انجام تعمیرات اضطراری یا تغییر اولویت‌های علمی دستخوش تغییر شود. به بیان ساده، فضانوردان باید خودشان خانه‌ای را که در آن زندگی می‌کنند هم سرپا نگه دارند. آخر هفته‌ها بخشی از زمان خدمه به نظافت و مرتب کردن محیط اختصاص می‎یابد و فرصت بیشتری برای استراحت، تماس با خانواده و انجام فعالیت‌های اختیاری فراهم می‌شود. 
تنها در قلب جهان هستی
زندگی فضایی فقط یک چالش فیزیکی نیست، روان انسان هم تحت فشار قرار می‌گیرد. فضانوردان برای ماه‌ها در محیطی محدود با گروه کوچکی از افراد و در فاصله‌ای بسیار زیاد از خانواده و دوستان خود زندگی می‌کنند. برنامه کاری فشرده، کمبود حریم خصوصی، صدای مداوم تجهیزات، خواب دشوار و آگاهی از خطرهای محیط هم می‌تواند فشار روانی ایجاد کند. ناسا تحقیقات متعددی درباره سلامت روان فضانوردان انجام داده است. بررسی خاطرات روزانه فضانوردان نشان داده موضوعاتی مانند کار، ارتباط با زمین، تعامل با هم‌تیمی‌ها، تفریح، خواب و غذا، از مهم‌ترین جنبه‌های تجربه روانی زندگی در فضا هستند. بنابراین ارتباط با خانواده بخشی جدی از برنامه روزانه است، نه یک تفریح تجملی. شاید پس از همه این دشواری‌ها، یک چیز بتواند زندگی فضانوردان را جبران کند: منظره. از ایستگاه فضایی، زمین دیگر مجموعه‌ای از کشورها، مرزها و شهرها نیست. یک سیاره آبی است که در میان تاریکی فضا شناور مانده است. ایستگاه فضایی بین‌المللی در واقع فقط یک خانه در مدار زمین نیست، آزمایشگاهی است برای پاسخ به یک پرسش بزرگ‌تر: آیا انسان خواهد توانست نه فقط چند ماه، بلکه سال‌ها دور از زمین زندگی کند؟ ماجراجویی فضایی شاید از زمین با پرتاب یک موشک آغاز شود، اما آینده آن در نهایت به همین چیزهای ساده وابسته است، چگونه بخوابیم، چگونه غذا بخوریم و چگونه سالم بمانیم... وقتی دیگر زمین زیر پایمان نیست.