​​​​​​​

گناباد را به قنات قصبه، زعفران و کوهپایه‌های خشک و کم‌آبش می‌شناسند؛ اما در دل همین طبیعت کم‌آب، گنجی سرخ‌رنگ نهفته است که سال‌هاست بخشی از معیشت مردم منطقه را تأمین می‌کند؛ سماق، محصولی که در روستای خانیک تنها یک محصول کشاورزی نیست، بلکه بخشی از هویت، میراث و اقتصاد مردم این منطقه به شمار می‌رود. با این حال، سایه خام‌فروشی و فعالیت واسطه‌ها بر سر این محصول سنگینی می‌کند و بخش قابل توجهی از سماق تولیدی گناباد پیش از آن که به مرحله فراوری و ایجاد ارزش افزوده برسد، به صورت خام از منطقه خارج می‌شود.
یکی از کشاورزان خانیک در این باره می گوید: ۲۷ سال پیش از تهران به زادگاه و زمین‌های اجدادی خود بازگشتم و فعالیت کشاورزی را با کاشت سماق آغاز کردم. داود کرمی، می افزاید: در خانیک، کاشت سماق به سال‌های بسیار دور برمی‌گردد و این زمین‌ها میراثی است که باید از آن پاسداری کنیم.  مهدی اختیاری کشاورز دیگری در خانیک است که فعالیت خود را با ۷۰ نهال آغاز کرده و اکنون ۳۵۰ درختچه سماق دارد. او پیش‌بینی می‌کند امسال حدود ۶۰۰ کیلوگرم محصول برداشت کند؛ محصولی که به گفته خودش بدون استفاده از سم و کود شیمیایی تولید شده است.
این روایت‌ها تنها نمونه‌هایی از فعالیت کشاورزان منطقه است؛ ظرفیت‌هایی که اگر با فراوری، بسته‌بندی و بازاریابی مناسب همراه شود، می‌تواند سهم بیشتری در اقتصاد روستا داشته باشد.
۵۰۰ تن ظرفیت، فقط ۳۰ تن فراوری
ابوالفضل حکیم‌پور، فرماندار گناباد، ظرفیت برداشت سماق از مراتع شهرستان را حدود ۵۰۰ تن اعلام کرده است؛ ظرفیتی که هم‎اکنون بخش اندکی از آن به فراوری می‌رسد. به گفته وی، تنها حدود ۳۰ تن از این محصول فراوری می‌شود و بخش عمده سماق از طریق فروش مستقیم، واسطه‌ها و دلالان به صورت خام از منطقه خارج می‌شود.
این آمار نشان می‌دهد حلقه فراوری هنوز متناسب با ظرفیت تولید سماق در شهرستان توسعه نیافته است؛ موضوعی که می‌تواند بخش مهمی از ارزش افزوده محصول را از اقتصاد محلی خارج کند.
حکیم‌پور با تأکید بر ضرورت تکمیل زنجیره ارزش سماق، استفاده حداکثری از ظرفیت شرکت موجود در شهرستان برای فراوری این محصول را خواستار شده و توسعه کشت، احیا، بهره‌برداری و فراوری سماق در قالب شرکت‌های تعاونی را ضروری دانسته است.
سرمایه در گردش؛ گره واحد فراوری خانیک
علی موذنی، رئیس اداره تعاون روستایی شهرستان گناباد نیز با اشاره به فعالیت شرکت فراوری سماق در روستای خانیک، از محدودیت ظرفیت جذب محصول سخن می‌گوید.
وی با بیان این که اکنون حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد سماق تولیدی شهرستان در این شرکت جذب و فراوری می‌شود، اظهار می‌کند: به دلیل گردش مالی بالای خرید و فراوری سماق، امکان جذب تمام محصولات تولیدی شهرستان فراهم نیست. موذنی می‌افزاید: شرکت فراوری برای افزایش ظرفیت خرید و فراوری سماق، درخواست تأمین سرمایه در گردش داشته است، اما متأسفانه تاکنون امکان جذب این منابع فراهم نشده است.
به گفته وی، تأمین سرمایه در گردش می‌تواند ظرفیت خرید شرکت را افزایش دهد و زمینه فراوری بخش بیشتری از محصول تولیدی شهرستان را در داخل منطقه فراهم کند.
سماق فقط حاصل کار کشاورز نیست؛ بخش مهمی از فرایند برداشت و آماده‌سازی این محصول بر دوش زنان روستایی است. حجت حسن‌نیا، معاون فنی و اجرایی جهاد کشاورزی، می‌گوید بیش از یک هزار و ۵۰۰ نفر از بانوان منطقه خانیک در فرایند چیدن و پاک‌سازی سماق فعالیت دارند. این ظرفیت انسانی نشان می‌دهد سماق می‌تواند در کنار ایجاد درآمد برای کشاورزان، به اشتغال زنان روستایی و تقویت اقتصاد خانوار نیز کمک کند. بنابراین هرچه فراوری در داخل شهرستان توسعه یابد، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی محصول  نصیب همین جامعه محلی می‎شود.
 از خانیک تا بازار اروپا
اسماعیل قربانی، مدیر جهاد کشاورزی گناباد نیز سطح زیرکشت سماق شهرستان را هزار و ۵۲۰ هکتار اعلام و پیش‌بینی می‌کند امسال حدود ۴۷۲ هزار و ۵۰۰ کیلوگرم سماق مرغوب برداشت شود.
به گفته وی، سال گذشته ۱۰ تن پودر سماق به کشورهای اروپایی و حاشیه خلیج‎فارس صادر شده و پیش‌بینی می‌شود امسال این میزان بین ۱۰ تا ۱۵ تن افزایش یابد.این آمار نشان می‌دهد سماق گناباد قابلیت حضور در بازارهای جهانی را دارد، اما حفظ این بازارها نیازمند فراوری، بسته‌بندی، استاندارد، بازاریابی و برندسازی است.