چرا شعر ما جهانی نمی شود ؟

صابر سعدی پور،شاعری که تا امروز جشنواره های خارجی فراوانی را تجربه کرده است از دلایل جهانی نشدن شعر فارسی می گوید

نویسنده: محمد بهبودی نیا

مترجم:

 تا امروز بارها و بارها درباره دلایل جهانی نشدن شعر فارسی با وجود تمام پتانسیل هایش سخن گفته ایم و در هربار مسلط نبودن مترجم به زبان مبدأ و یا مقصد متهم ردیف اول جهانی نشدن شعر فارسی معرفی شده است. برخی افراد هم پیچیدگی های فراوان و چند لایه بودن شعر کلاسیک فارسی  را دلیل این موضوع اعلام کرده اند این در حالی است که حتی در شعرهای سپید دهه اخیر که با ساختاری خارج از پیچیدگی نیز سروده شده تا امروز توسط مسئولان فرهنگی کشور، شاعری از ایران به کشورهای دیگر معرفی نشده است. بی تردید این موضوع ریشه در عوامل متعدد دیگری نیز دارد. برای رسیدن به پاسخ برخی از سوال هایمان درباره این موضوع با صابر سعدی پور که تا امروز با هزینه شخصی خودش و دریافت هیچ گونه حمایتی در چند جایزه بین المللی شعر حضور داشته و جدیدترین حضورش در خرداد ماه  سال جاری در کشور کلمبیا رقم خورد، گفت و گو کرده ایم تا از پشت پرده دلایل جهانی نشدن شعر فارسی و شاعران ایرانی  باخبر شویم. 

برخی معتقدند شعر کلاسیک فارسی و در کل شعر فارسی به دلیل پیچیدگی‌های زبانی، تشبیه‌ها، کنایه‌ها و دیگر ظرافت‌های ادبی قابل ترجمه نیست. آیا این مسئله مانع جهانی‌شدن شعر معاصر ما نیز شده است؟
یکی از دلایل معرفی‌نشدن شعر ما چه معاصر و چه شعر قدما نسبت به شعر کشورهای عربی که از نظر قواعد شعری به ما نزدیک هستند، همین موضوع است که به آن اشاره کردید، اما دلیل مهم‌تر این است که کشور ما در این سال‌ها مثل دیگر کشورها در زمینه برگزاری مراسم‌های بزرگ جهانی که به شعر مستقل می‌پردازد، وارد نشده است. این در حالی است که در برخی سفرها به دیگر کشورها من در یک سالن بزرگ با چند هزار مخاطب شعر روبه رو می شدم که آمده بودند شعر شاعرانی را بشنوند که از دیگر کشورها به شهر و دیار آن ها آمده بودند. در همین همسایگی ما کشور عراق قرار است چند ماه دیگر تعداد زیادی از شاعران کشورهای دیگر را از سرتاسر جهان  دعوت کند، طبیعی است که به همین بهانه شاعران و شعر عراق هم به جهان معرفی می‌شود.
اخیرا در سفری که به یکی از کشورهای آذری‌زبان داشتم، دیدم که عکس‌های صمد بهرنگی و شهریار تبریزی را در چند محل فرهنگی نصب کرده‌اند ، اگر دیر بجنبیم بسیاری از کشورها  شاعران معاصر ما را هم مانند بسیاری از شاعران قرون گذشته ما به نام خودشان سند می‌زنند.
با توجه به توانایی شاعران ایرانی، آیا شعر ما ظرفیت رسیدن به جایزه نوبل را دارد؟ اگر بله، چرا تا امروز چنین اتفاقی نیفتاده است؟
رسیدن به جایزه نوبل توسط شاعران ایرانی دور از دسترس نیست.  دلیل این که تا امروز این جایزه را دریافت نکرده ایم ضعف در ترجمه آثار از فارسی به زبان های دیگراست، بی تعارف بگویم ما امروز مترجم خوبی که بتواند شعر معاصر ما را از فارسی به انگلیسی ترجمه کند نداریم ، اما این تمام دلیل نیست و دلایل فراوان دیگری وجوددارد.
آن سوی مرزها و در کشورهای اروپایی کدام‌یک از شاعران معاصر ما  را بیشتر می‌شناسند؟
هیچ کدام . شاید برخی شاعران گذشته و معاصر ما را به صورت بسیارمحدود در برخی کشورها بشناسند اما این که  یک شاعر معاصر ما میان دوستداران شعر یک کشور به یک چهره تبدیل شده باشد چنین اتفاقی را من شاهد نبودم. شناخت مردم دیگر کشورها از شاعران معاصر ما تقریبا در حد هیچ است. 
چاره چیست؟
چاره کار را که باید مسئولان فرهنگی کشور بگویند. البته به نظر من  شاعران ما نباید منتظر اقدام مسئولان بنشینند و خودشان باید وارد میدان شوند و شعر ایران را به هر کشور و شاعری که می شناسند معرفی کنند.
​​​​​​​
تا امروز خودتان این کار را کرده اید؟ 
در حد توانم بله . تا امروز با هزینه شخصی ام به جشنواره های مختلفی رفته ام و با شاعران زیادی صحبت کرده ام، با نشریات و شبکه های کشورهای غیرفارسی زبان درباره شعر معاصر ایران گفت و گو کرده ام و 20 روز دیگر هم با رادیو اسپانیا مصاحبه‌ای درباره شعر ایران دارم که سعی می‌کنم شاعران معاصر و شعر معاصر را در حد امکان معرفی کنم. 
هزینه سفر اخیرتان به جشنواره کلمبیا چقدر شد؟ 
در این قبیل جشنواره ها ما فقط هزینه رفت و آمد را می پردازیم و هزینه اقامت با جشنواره است، هزینه رفت و برگشتم حدود 700 میلیون تومان شد. معمولا کشورهای دیگر برای همراهی شاعرانشان که به این جشنواره ها می آیند سنگ تمام می گذارند  ولی من درتمام جشنواره های خارجی ، خودم بودم و خودم. البته گله ای نیست من عاشق شعرم و برای شعرم هزینه هم می کنم.
برگردیم به موضوع ترجمه ، به نظر شما چه شعری قابلیت بیشتری برای ترجمه دارد؟
به نظر من شعر، قبل از زبان اتفاق می‌افتد؛ به این معنی که ابتدا شعر کشف شده که همان تخیلات زیبا و مفاهیم در ذهن هستند و در ادامه زبان اختراع شده است، قبل از این که شعری را بنویسیم، آن شعر به ذهنمان می‌آید. شعرهایی که ویژگی هایی این چنینی دارند و به عبارتی چندان تکیه ای بر تکنیک های زبانی شعر ندارند ترجمه‌پذیرترند. البته این مبحث کمی پیچیده است و به توضیح زیادی نیاز دارد که در این فرصت کوتاه نمی گنجد.
 به نظر شما ناشران کشورهای دیگر
 تا چه حد مشتاق چاپ آثار شاعران معاصر ایرانی هستند ؟
اگر ترجمه شعر را جدی بگیریم و ترجمه های خوبی به دست ناشران خارجی برسانیم ، با قاطعیت می‌گویم این اشتیاق بسیارزیاد است، چون شعر و شاعران ما پتانسیل‌های شگفت انگیزی دارند.البته معرفی شاعران به همین ناشرها هم خودش موضوعی است که چالش های خاص خودش را دارد. اما افسوس که ما حتی هنوز به مرحله شناساندن شعر ایران به جهان نرسیده ایم چه برسد به جهانی شدن .
10 صفحه اول
پربازدیدترین اخبار