طنزی که نمی‌خنداند

  مجید رحمانی صانع، طنزپرداز خراسانی، درباره کتاب تازه‌اش «اشعار لسان‌العیب» از چالش‌های شعر طنز مکتوب در برابر فضای مجازی و تغییر ذائقه مخاطبان می گوید

نویسنده: محمد بهبودی نیا

مترجم:


قالب طنز در ادبیات فارسی در طول تاریخ نقشی دوگانه داشته است؛ از یک‌سو خنده و سرگرمی را برای مخاطب به همراه دارد و از سوی دیگر دغدغه‌هایی برای نقد و اصلاح جامعه را در دل خود می‌پروراند. درگذشته که تنها منبع دسترسی مردم طنز مکتوب بود مخاطبان بیشتر به سمت‌وسوی این نوع از طنز می‌رفتند اما با فراگیر شدن برنامه‌های تلویزیونی و فضای مجازی طنز مکتوب هم کم‌رنگ‌تر شد و البته مرزهای میان طنز، فکاهی، هزل و هجو از میان برداشته شد و این به هم ریختگی سردرگمی‌هایی را در شناخت طنز از هجو  و لودگی به وجود آورد؛ اما هنوز شاعرانی هستند که معتقدند روزگار طنز ساختارمند و مکتوب نگذشته است اگرچه تغییر ذائقه مخاطبان، غلبه رسانه‌های مجازی و گرایش به تصویر و صدا، باعث شده شعر و نثر طنز کمتر خوانده شود. مجید رحمانی صانع طنزپرداز خراسانی که به‌تازگی مجموعه طنز «اشعار لسان العیب» را سروده جزو این دسته از طنزپردازان است که همواره به شعر طنز نگاهی فنی و دقیق داشته است. او از سال ۱۳۶۹ با نشریه «گل‌آقا» کار خود را آغاز کرد و بعدها در روزنامه «خراسان» و ستون آزاد ویژه‌نامه «پلخمون» قلم‌زده است. رحمانی صانع اکنون با سومین مجموعه طنز خود، با عنوان «اشعار لسان‌العیب»، تلاش دارد سنت طنز مکتوب را با زبان امروز پیوند بزند و در برابر این چالش‌ها همچنان مخاطب را به اندیشه و لبخند دعوت کند.

ابتدا لطفاً مجموعه جدیدتان را معرفی کنید. فضای شعرها چگونه است و این کتاب چندمین اثر شما محسوب می‌شود؟
این کتاب سومین مجموعه شعر طنز من است. پیش‌ازاین «دست‌انداز» و «اشعار بیست و سی» منتشرشده بود. در این مجموعه، شعرها بیشتر بر پایه اخبار و رویدادهای روز شکل‌گرفته‌اند؛ به این معنا که یک خبر یا اتفاق، مبنای خلق شعر قرارگرفته است. کتاب در چهار بخش تنظیم‌شده: نخست، شعرهای کوتاه مانند دوبیتی‌ها و رباعی‌ها؛ دوم، اشعار بلند که بیشتر به تفسیر و تحلیل اخبار می‌پردازند؛ سوم، شعرهای نو با زبان امروزی و چهارم، آثاری که پیشتر در برنامه‌های تلویزیونی مانند بگوبخند و قندپهلو... خوانده‌شده و اکنون به‌صورت مکتوب در اختیار مخاطبان قرارگرفته‌اند.
عنوان کتاب «اشعار لسان العیب» است. چرا این نام را انتخاب کردید و طرح جلد چه ارتباطی با محتوای اثر دارد؟
حافظ شیرازی با لقب «لسان‌الغیب» شناخته می‌شود، اما چون من در طنزهایی که در این مجموعه آورده‌ام سعی کرده‌ام از عیب‌هایی که در جامعه، مردم و مسئولان وجود دارد سخنی به میان آورده و آن‌ها را در قالب طنز بیان کنم و با توجه به این که تخلص خودم را «لسان العیب» انتخاب کرده‌ام این نام انتخاب‌شده است. طرح جلد نیز تلفیقی از سنت و مدرنیته است؛ بازتابی از همان رویکردی که در شعرها دنبال کرده‌ام. ویراستاری کتاب را نیز استاد محمدکاظم کاظمی بر عهده داشته است.
به نظر شما چرا طنز مکتوب در روزگار ما مانند گذشته مخاطب چندانی ندارد و کمتر مردم را می‌خنداند؟
 امروزه رسانه‌های مجازی بسیار در دسترس‌اند و مردم به دلیل کم‌حوصلگی، بیشتر به محتواهای تصویری و شنیداری گرایش دارند. همین امر باعث شده طنز مکتوب کمتر خوانده شود؛ اما باید به این نکته هم توجه داشته باشیم که طنز فقط برای خنداندن نیست و بیشتر طنز برای به فکر فروبردن مردم است در تمام شعرهایی که در این مجموعه و مجموعه‌هایی که پیش‌ازاین نوشته‌ام، هدف انتقاد و اصلاح یک معضل است در کنار خنده بر لب آوردن. ما نباید این گونه فکر کنیم که هدف طنز فقط خنداندن مردم است. ازاین‌رو، خنده در آن کمتر و تفکر بیشتر دیده می‌شود.
​​​​​​​
چند شعر طنز از مجموعه شعر «اشعار لسان العیب»
متن خبر: گرانی، لبنیات را از سفره‌ها حذف کرده است.
شعر:
سرزده بر فلک، آقای وزیر!
قیمت خامه و سرشیر و پنیر
گاو صندوق شده، گاو حسن
شیر تُو شیر شده، قیمت شیر
 ***
 متن خبر: مرگ سه نفر در تهران هنگام عمل جراحی زیبایی
شعر:
دلم از ریختم بیزاره، دکتر
دماغم هم کمی می خاره، دکتر
بکُش من را، به جایش خوشگلم کن
که عزرائیل هم دل داره، دکتر
 ***
 متن خبر: هوای مشهد دوباره پاک شد
شعر:
بنازم این هوا را، این صفا را
بکن بار دگر شکر خدا را
ز مسئولان که کاری بر نیامد
مگر باران کند پاک این هوا را
 ***
 متن خبر: ناوگان هوایی کشور شش سال جوان‌تر شد
شعر:
 هست از بس پیر و مستعمل هواپیمایمان
نیست امیدی به برگشتن ز رشت و اصفهان
گر شود بی بی بنده با بوتاکس و ژل جوان
می‌شود آری جوان، آن لحظه هم این ناوگان
 ***
متن خبر: دانش آموزی در یک سال پنج کلاس ابتدایی را خواند
شعر:
هرچند که هست هوش تو بیش، عزیز
این قدر نخوان بیشتر از پیش، عزیز
گیریم که زودتر گرفتی مدرک
بایست سر کوزه گذاریش، عزیز
10 صفحه اول